Morgunblaðið - 25.09.2003, Síða 6

FRÉTTIR
6 FIMMTUDAGUR 25. SEPTEMBER 2003 MORGUNBLAÐIÐ
BÖRNUM í öllum grunnskólum á
Íslandi, alls 45 þúsund krökkum,
var boðið upp á ókeypis mjólk í
skólanum í gær í tilefni af aþjóð-
lega skólamjólkurdeginum, sem nú
er haldinn í fyrsta skipti hér á
landi.
Börnin í Salaskóla í Kópavogi
fengu að sjálfsögðu mjólk með nest-
inu sínu í gærmorgun og létu vel af.
Fyrsti og annar bekkur í skólanum
þökkuðu fyrir sig með því að syngja
fyrir viðstadda. Samtals drukku
skólabörn um 12.000 lítra af mjólk í
gær, eða um fjórðung úr lítra
hvert.
Alþjóðlegi skólamjólkurdagurinn
var fyrst haldinn í september árið
2000, og hefur verið haldinn ár
hvert síðan, alltaf síðasta miðviku-
daginn í hverjum mánuði. Deginum
er ætlað að stuðla að aukinni mjólk-
urneyslu ungs fólks, en neyslan hef-
ur dregist verulega saman víða um
heim, þar á meðal hér á landi.
Hættu að bjóða sæta drykki
„Hollusta í mat er ein undirstaða
þess að nemendum líði vel og þeir
geti einbeitt sér að sínum verk-
efnum,“ sagði Hanna Hjartardóttir,
skólastjóri Snælandsskóla, á ráð-
stefnu um skólamjólkina í gær. Í
Snælandsskóla höfðu menn miklar
áhyggjur af aukinni neyslu sætra
drykkja í nestistímum fyrir nokkr-
um árum, og var því ákveðið að
hætta sölu sætra drykkja í skól-
anum og hvetja foreldra til að
senda börnin ekki með sæta drykki
í skólann. Skólinn tók þá ákvörðun
að gefa frekar mjólk í hádeginu,
fyrir tíma heitu máltíðanna. Eftir
að farið var að bjóða upp á heitar
máltíðir er ýmist boðið upp á vatn
eða mjólk eftir því sem við á. „Við
teljum að við höfum með þessu
átaki breytt mataræði barna og
unglinga til betri vegar og höfum
fengið mjög jákvæð viðbrögð frá
foreldrum jafnt sem skólabörnum.“
Morgunblaðið/Kristinn
Börnin í Salaskóla í Kópavogi kláruðu alla mjólkina sem borin var fyrir þau í nestistímanum í gær.
Skólabörnum gefin mjólk
á skólamjólkurdaginn
SAMTALS verða á
milli 1.000 og 1.200
beinbrot af völdum
beinþynningar hér á
landi árlega, og kostn-
aður samfélagsins við
sjúkrahúslegur einar
og sér er á bilinu 130
til 230 milljónir ár-
lega, segir formaður
Beinverndar. Hann
segir að með hækk-
andi meðalaldri muni
þessi tala hugsanlega
tvöfaldast fram til
ársins 2030.
Beinþynning er dul-
inn faraldur og ein-
staklingar með beinþynningu eru
margir hverjir einkennalausir í tvo
til þrjá áratugi áður en beinbrotin
verða og beinþynningin kemur upp
á yfirborðið, sagði dr. Björn Guð-
björnsson, dósent í gigtarrann-
sóknum við Háskóla Íslands og
formaður landssamtaka Bein-
verndar. Hann hélt erindi á ráð-
stefnu um skólamjólk sem fór
fram á alþjóðlega skólamjólkur-
daginn í gær.
„Nýlegar rannsóknir frá Norð-
urlöndunum sýna að önnur hver
fimmtug kona eigi eftir að fá bein-
þynningarbeinbrot, og fimmti til
áttundi hver karl síðar á lífsleið-
inni. Ég þekki varla annan sjúk-
dóm sem kemur til með að leggj-
ast á aðra hverja konu,“ segir
Björn. „Beinþynningu
má því líkja við far-
aldur, dulinn faraldur
þar sem beinþynning-
in byrjar áratugum
áður en sjálf brotin
verða.“
Í heilbrigðisáætlun
til ársins 2010 er sett
fram það markmið að
draga úr tíðni
mjaðma- og hrygg-
brota um 25%, en ár-
lega verða um 200
mjaðmagrindarbrot
hér á landi. Þessi
beinbrot valda um-
talsverðri skerðingu á
lífsgæðum, segir Björn.
Forvarnarstarf
mikilvægt
Til að ná settum markmiðum er
mikilvægast að vinna öflugt for-
varnarstarf og tryggja forvörnina
alla ævi, segir Björn. Mataræði
skipti þar miklu máli, og sé kalk
og D-vítamín nauðsynlegt til að
halda beinunum sterkum ásamt
reglubundinni hreyfingu, eðlileg
líkamsþyngd og reykingabindindi.
Beinin séu lifandi vefur sem er í
sífelldri endurnýjun, og má segja
að beinin endurnýi hvert bein á
tveggja til þriggja ára fresti. Þess
vegna sé mikilvægt að sjá líkam-
anum fyrir nægilegu magni bygg-
ingarefna.
Yfir 1.000 brot
vegna bein-
þynningar á ári
Björn Guðbjörnsson
GEIR H. Haarde fjármálaráðherra
lagði áherslu á nauðsyn bættrar og
samræmdrar þróunaraðstoðar sem
yrði í auknum mæli á forsendum þró-
unarríkjanna í ræðu sem hann flutti
á þriðjudag fyrir hönd Norðurlanda
á ársfundi Alþjóðabankans sem nú er
haldinn í Dubai í Sameinuðu arab-
ísku furstadæmunum. Hvatti hann
iðnríki og Alþjóðabankann til að
stíga frekari skref í þessa átt.
Halldór Ásgrímsson utanríkis-
ráðherra er aðalfulltrúi í bankaráði
Alþjóðabankans og Geir H. Haarde
fjármálaráðherra er varafulltrúi.
Í máli sínu fjallaði fjármálaráð-
herra um skuldbindingar alþjóða-
samfélagsins frá Monterrey árið
2002 og um mikilvægi samábyrgðar
og samvinnu iðnríkja og þróun-
arlanda ef þúsaldarmarkmiðin um
minnkun fátæktar eiga að nást fyrir
árið 2015. Fjármálaráðherra hvatti
jafnframt til aukinnar aðkomu þró-
unarríkja að starfi og ákvarðanatöku
í Alþjóðabankanum og aukins at-
kvæðavægis þeirra innan stofnunar-
innar. Ráðherrann gerði einnig átak
til niðurfellingar skulda fátækustu
ríkja heims að umtalsefni og lýsti yf-
ir áhyggjum af skuldastöðu margra
þróunarríkja. Hann ræddi mikilvægi
þess að alþjóðasamfélagið tryggði
átakinu nauðsynlega fjármuni og
sanngjarna skiptingu kostnaðar.
Ennfremur kom fjármálaráðherra
inn á mikilvægi frjálsra viðskipta
fyrir fátækari ríki heims og lýsti von-
brigðum Norðurlanda með nið-
urstöður nýliðinnar ráðherraráð-
stefnu Alþjóðaviðskiptastofn-
unarinnar í Cancún.
Fjármálaráðherra á ársfundi Alþjóðabankans í Dubai
Lýsti yfir áhyggjum af
skuldastöðu þróunarríkja
Geir H. Haarde flutti ræðu á ársfundi Alþjóðabankans í Dubai.
Í KJÖLFAR viðskipta Íslandsbanka
og Landsbanka með hlutabréf hafa
vaknað spurningar um það hvort yf-
irtökuskylda falli á bankana í tilvik-
um Flugleiða og Sölumiðstöðvar
hraðfrystihúsanna (SH). Með kaup-
um sínum á hlut í Eimskipafélaginu
eignaðist Landsbankinn tæplega
fimmtungshlut í SH til viðbótar og
fer samanlagður hlutur bankans því
yfir 40% markið en þá er gert ráð
fyrir að yfirtökuskylda myndist.
Samanlagður hlutur Íslandsbanka
og Fjárfestingarfélagsins Straums í
Flugleiðum er einnig yfir fyrrnefndu
marki. Í lögum um verðbréfavið-
skipti er ekki skilgreint hver eigna-
tengsl hluthafa verði að vera til að
eignarhlutir þeirra teljist saman.
Forstjóri Kauphallar Íslands,
Þórður Friðjónsson, segir það ekki
hafa verið rannsakað nákvæmlega
en við fyrstu sýn virðist það ekki
augljóst að þeir aðilar sem um ræðir
þurfi að gera hluthöfum SH og Flug-
leiða yfirtökutilboð. „Eins og laga-
greinin um yfirtökuskyldu er orðuð
þá er ljóst að það þarf býsna miklar
kröfur til að það sé ótvírætt að yf-
irtökuskylda myndist. Það er aug-
ljóst af lagatextanum að það þarf að
vera til staðar einhvers konar samn-
ingur milli aðila um stjórn félagsins
til að kalla á yfirtökuskylduna.
Við höfum verið að vekja athygli á
því að það atriði þurfi að skoða hjá
löggjafarvaldinu um hvers konar
tengsl milli aðila myndi með ótvíræð-
um hætti yfirtökuskyldu. Þetta er í
skoðun hjá kauphallarnefnd sem við-
skiptaráðherra skipaði. Okkur var
það ljóst þegar nefndin kom að frum-
varpsgerð um að færa yfirtökuskyld-
ur úr 50% niður í 40% að það þyrfti
að vinna frekar þá hluta laganna sem
lúta að eignatengslum annars vegar
og hins vegar að lágmarksverði í yf-
irtökutilboði,“ segir Þórður.
Yfirtökuskylda ekki ótvíræð
VALGEIR Bjarnason, stjórnar-
maður í Sparisjóði Hólahrepps, seg-
ir það ekki rétt í niðurstöðu Fjár-
málaeftirlitsins að flestir fram-
kvæmdastjórar og stjórnarmenn
Kaupfélags Skagfirðinga (KS) hafi
átt stofnbréf í sparisjóðunum áður
en dótturfyrirtæki KS gerðust
stofnfjáreigendur. Fjárvaki, sem
var að öllu leyti í eigu kaupfélags-
ins, keypti tíu stofnbréf í mars árið
2000. Þá keyptu Sigurjón Rafnsson,
aðstoðarkaupfélagsstjóri, og Jón
Eðvald Friðriksson, framkvæmda-
stjóri Fiðskiðjunnar Skagfirðings,
sinn hlutinn hvor. Heildarfjöldi
stofnfjárbréfa var þá orðinn 40 og
25% þeirra í eigu fyrirtækis KS.
Síðar hafi fleiri stjórnendur og fyr-
irtæki KS keypt bréf í sparisjóðn-
um á sama tíma, aðallega á árinu
2001 þegar stofnfé var aukið veru-
lega.
Í niðurstöðu Fjármálaeftirlitsins
frá 10. september sl. er komist að
þeirri niðurstöðu að ekki sé tilefni
til að skerða atkvæðisrétt stjórn-
enda og stjórnarmanna dóttur-
félaga KS á aðalfundi Sparisjóðs
Hólahrepps þar sem hlutur þeirra
teljist ekki til virks eignarhlutar.
Dótturfyrirtæki KS eiga tæp 40%
stofnfjárbréfa í sparisjóðnum nú en
mega einungis fara með 5% at-
kvæða á aðalfundi samkvæmt lög-
um um virka eignarhluti. Hefði
Fjármálaeftirlitið talið persónulega
hluti stjórnenda KS til eignarhlutar
fyrirtækisins hefðu þeir ekki haft
atkvæðisrétt á aðalfundi. Skipta
þau atkvæði sköpum ætli kaup-
félagsmenn sér að ná meirihluta í
stjórn. Sigurjón Rafnsson er eini
fulltrúi KS í stjórn en aðalfundi og
kosningu nýrrar stjórnar var frest-
að í vor vegna deilna um atkvæð-
isrétt og málinu vísað til Fjármála-
eftirlitsins.
Afdráttarlaus niðurstaða
„Ég er mjög ánægður með að
niðurstaða Fjármálaeftirlitsins er
eins afdráttarlaus og raun ber vitni.
Ég á von á því að aðalfundur verði
kallaður saman fljótlega,“ segir Sig-
urjón. „Það er skoðun mín að til
þess að hægt sé að svipta einstak-
ling rétti sínum til að fara með at-
kvæði fyrir sinn persónulegan eign-
arhlut þurfi skýra lagastoð sem
ekki er fyrir hendi í þessu tilviki.“
Valgeir segir Fjármálaeftirlitið
meta hvert tilvik sérstaklega þegar
skoðuð er stærð virks eignarhlutar.
Þá komi til skoðunar hvernig stofn-
fjárhluta var aflað. Það sé því mik-
ilvægt atriði í niðurstöðunni. Þar
segi að flestir einstaklingarnir, sem
stjórn sparisjóðsins vísi til, hafi
þegar verið stofnfjáreigendur áður
en samstæða KS gerðist stofnfjár-
eigandi. Það er ekki alls kostar rétt
að mati Valgeirs og skilningur
gömlu stofnfjáreigendanna hafi frá
upphafi verið sá að Sigurjón og Jón
hafi verið fulltrúar dótturfyrirtækis
KS þótt þeir ættu sjálfir persónu-
legan hlut.
Hann bendir á að Fjármálaeft-
irlitið segi að framkvæmdastjórar
séu almennt taldir hafa umboð
stöðu sinnar vegna til að fara með
atkvæðisrétt á hluthafafundum í
þeim félögum sem fyrirtæki þeirra
eigi hluti í. Því séu líkur á að eign-
arhlutir þeirra séu hluti hins virka
eignarhlutar. Valgeir og meirihluti
stjórnar vilja meina að það eigi við í
þessu tilviki og persónulegir eign-
arhlutir framkvæmdastjóra og
stjórnarmanna falli undir virkan
eignarhlut KS.
Stjórnendur
juku við stofnfé
samhliða KS