Morgunblaðið - 05.10.2004, Blaðsíða 27

MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 5. OKTÓBER 2004 27
Sú stefna hefur verið mörkuð að tryggja full-
nægjandi meðferðar- og búsetuúrræði fyrir geð-
fatlaða á árunum 2006–2010.
Heilbrigðisþjónustan er meginstoðin í þeirri
samfélagsþjónustu sem víðtæk sátt er um í okk-
ar samfélagi. Öflug heilbrigðisþjónusta fyrir alla
landsmenn er kjarninn í velferðarkerfinu. Sú
þjónusta á að standa öllum opin, óháð efnahag.
Sjúklingar standa alltaf höllum fæti og sáttin um
velferðarkerfið byggist ekki hvað síst á þeim al-
menna vilja að hjálpa þeim sérstaklega.
Við vitum að hreyfingarleysi og offita getur
verið ávísun á sykursýki, hjartasjúkdóma og
fleiri alvarlega sjúkdóma. Reykingar og áfeng-
isneysla geta einnig haft gríðarlegar heilsufars-
legar afleiðingar síðar á lífsleiðinni. Það er afar
brýnt fyrir okkur að gefa gaum að samspili lífs-
hátta og sjúkdóma.
Með þessu er ég vitaskuld ekki að halda því
fram að sjúkir geti bara sjálfum sér um kennt og
að hver sé í þeim efnum sinnar gæfu smiður.
Fjarri því, enda hefur engin ríkisstjórn á lýð-
veldistímanum veitt jafnmiklu fé til heilbrigð-
ismála og sú sem nú situr.
Stjórnarandstaðan og hagsmunaaðilar deila á
ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki staðið við fyr-
irheit við öryrkja. Staðreyndir málsins eru þær,
að sérstaða þeirra sem yngstir verða öryrkjar
hefur verið viðurkennd með því að tvöfalda
grunnlífeyri þeirra. Rúmum milljarði króna var
varið til þessa verkefnis. Ekki nóg, ekki nóg,
segir stjórnarandstaðan, og krefst frekari fram-
laga, og neitar að horfast í augu við umtals-
verðan samfélagslegan vanda sem kann að vera
að skapast vegna mikillar fjölgunar öryrkja.
Halda menn að fjölgun öryrkja um 50% á sex
árum segi ekki til sín í bókhaldi Tryggingastofn-
unar ríkisins? Halda menn að þreföldun heild-
arbótagreiðslna til öryrkja á jafnlöngum tíma
komi hvergi fram í útgjöldum ríkisins? Ætlast
menn til að almenningur eða kjósendur trúi því,
að einhver önnur ríkisstjórn hefði gert betur við
þennan hóp?
Tölurnar tala sínu máli. Þreföldun heildar-
bótagreiðslna til öryrkja á sex árum er meira en
nokkur önnur ríkisstjórn getur státað af.
VI.
Sjaldan eða aldrei hafa orðið örari breytingar
á íslensku atvinnulífi en undanfarin ár. Á mörg-
um mörkuðum hefur samkeppni blómstrað þar
sem hún var áður heft og útrás íslenskra fyr-
irtækja hefur tekið á sig myndir sem enginn sá
fyrir.
Tillögur nefndar um íslenskt viðskiptaum-
hverfi liggja nú fyrir. Til að bregðast við óæski-
legum afleiðingum hringamyndunar og öðrum
samkeppnishömlum telur nefndin nauðsynlegt
að skerpa eftirlit með samkeppni á markaði,
meðal annars með því að gera skipulag sam-
keppnisyfirvalda skilvirkara og veita meira fjár-
magni til þeirra. Tillögur nefndarinnar um
stjórnhætti og félagarétt miða einkum að því að
bæta minnihlutavernd, upplýsingagjöf og auka
hluthafalýðræði.
Unnið verður að þessum breytingum á grund-
velli tillagna nefndarinnar og umsagna um þær.
Aldrei áður hafa verið jafnmiklar fram-
kvæmdir í samgöngumálum. Jarðgöng á Austur-
landi eru að verða fullgerð og verða mikil sam-
göngubót. Hið sama má segja um jarðgöng til
Siglufjarðar sem senn verður ráðist í. Tvöföldun
Reykjanesbrautar er afar mikilsverð fram-
kvæmd og á höfuðborgarsvæðinu er ekki síst
nauðsynlegt að ganga frá áætlun um Sundabraut
sem að hluta yrði einkaframkvæmd. Um leið er
ljóst að framkvæmdir við gatnamót Kringlumýr-
arbrautar og Miklubrautar eru mjög brýnar. Við
eigum að líta á þessar mikilvægu framkvæmdir
sem verkefni sem þarf að takast á við og leysa en
stilla þeim ekki upp sem andstæðum.
Fjarskiptamál hafa verið í brennidepli síðustu
vikur og mánuði. Fyrirhuguð sala á Símanum,
hröð tækniþróun í dreifingu stafræns sjónvarps
og samruni fjarskipta og fjölmiðlunar gera það
enn nauðsynlegra en áður að stefna stjórnvalda
sé skýr. Nú er unnið að gerð fjarskiptaáætlunar
fyrir árin 2005–2014.
Umhverfismál verða sem fyrr áherslumál.
Framkvæmd stefnumótunar um sjálfbæra þró-
un sem ríkisstjórnin samþykkti árið 2002 verður
endurmetin á næsta ári og undirbúningur að
framkvæmd Kyoto-bókunarinnar árið 2008 held-
ur áfram með nýju stöðumati árið 2005.
Sérstök áhersla verður lögð á að styrkja nátt-
úruvernd og málefni þjóðgarða og unnin lands-
áætlun um vernd líffræðilegrar fjölbreytni.
Haldið verður áfram vinnu við rammaáætlun um
nýtingu vatnsafls og jarðvarma, þar sem lögð er
áhersla á að afla sem bestra upplýsinga um nátt-
úrufar.
Í landbúnaðarmálum leggur ríkisstjórnin
áherslu á meiri aðlögunarhæfni íslensks land-
búnaðar og að samkeppnisstaða hans verði
styrkt til að mæta vaxandi erlendri samkeppni
og uppfylla kröfur neytenda um hreinleika. Leit-
ast verður við að tryggja framþróun landbún-
aðarins með meiri sveigjanleika í greininni og
aukinni áherslu á menntun, þróun og rannsókn-
ir.
Frá því að kvótakerfið var tekið upp í sjávar-
útvegi hefur það tekið margvíslegum breyting-
um. Breytingarnar hafa miðað að aukinni hag-
ræðingu í greininni og ekki síður að því að sætta
ólík sjónarmið. Síðustu breytingar þar sem
dagakerfið var lagt niður svo og upptaka veiði-
leyfagjalds eru hvorutveggja ákvarðanir sem
eru til þess fallnar að auka sátt um sjávarútveg-
inn.
VII.
Einn af hornsteinum velferðar íslenskra fjöl-
skyldna er að búa við öryggi í húsnæðismálum.
Rík hefð er fyrir því hjá landsmönnum að eign-
ast sitt eigið húsnæði. Íbúðalánasjóður hefur það
hlutverk að stuðla að því með lánveitingum að
landsmenn geti búið við öryggi og jafnrétti í hús-
næðismálum á viðráðanlegum lánakjörum.
Það er afar ánægjulegt að bankar, sparisjóðir
og lífeyrissjóðir eru farnir að bjóða sambærileg
vaxtakjör og Íbúðalánasjóður. Um leið má
spyrja hvað veldur. Ég dreg enga dul á þá skoð-
un mína að þær breytingar sem áttu sér stað
með nýjum lögum um húsnæðismál, valda þar
mestu að ógleymdri einkavæðingu bankanna.
Félagsmálaráðherra mælir nú á haustþingi
fyrir frumvarpi um 90% húsnæðislán að ákveðnu
hámarki fyrir allan almenning hvar sem er á
landinu.
Á liðnum vetri samþykkti ríkisstjórnin tillögu
dómsmálaráðherra um að breyta skipulagi sér-
sveitar lögreglunnar og að hún skyldi efld á
næstu árum. Unnið hefur verið í samræmi við
það og verður fjölgað í sveitinni á næsta ári.
Efling sérsveitarinnar er í samræmi við al-
þjóðlega þróun. Ríkisvaldið þarf að gera meiri og
öflugri ráðstafanir en áður til að tryggja öryggi
hins almenna borgara. Viðbragðsáætlanir til að
draga úr hættu á hryðjuverkum krefjast nýrra
starfsaðferða til dæmis við flugvernd og sigl-
ingavernd. Alþjóðleg glæpastarfsemi teygir
anga sína um heim allan og við henni þarf að
bregðast. Verulegur árangur hefur náðst und-
anfarið í baráttu við þá sem smygla fíkniefnum
til landsins. Ekki er síður nauðsynlegt að sporna
við tilraunum til mansals og viðleitni óprúttinna
aðila til að nýta sér neyð flóttafólks og hælisleit-
enda í eigin þágu.
Það þykir ekki lengur tíðindum sæta að Ísland
taki að sér að vera í fyrirsvari á alþjóðavett-
vangi. Formennsku í Norðurskautsráði verður
skilað í hendur Rússlands á ráðherrafundi í nóv-
ember. Á næsta ári taka við ný verkefni í for-
mennsku Eystrasaltsráðsins. Þetta er til vitnis
um aukna burði til að axla ábyrgð á alþjóðavett-
vangi. Undirbúningur framboðs til öryggisráðs
Sameinuðu þjóðanna er í góðum farvegi.
Traustar loftvarnir eru Íslandi ekki síður mik-
ilvægar en öðrum þjóðum. Í þessum efnum
treystum við áfram á varnarsamninginn við
Bandaríkin. Í fyrirhuguðum viðræðum við
Bandaríkin verður metið hvernig Íslendingar
geta tekið aukinn þátt í rekstri Keflavíkurflug-
vallar enda hefur borgaralegt flug um völlinn
aukist til mikilla muna.
VIII.
Þótt stefna stjórnvalda skipti miklu um fram-
farir í þjóðfélaginu er það samspil ólíkra þátta
sem ræður úrslitum. Frumkvæði einstakling-
anna, vinnusemi fólksins, samvinna ólíkra hags-
muna og tiltrú á gæðum landsins eru dæmi um
atriði sem skipta sköpum. Fáum dylst að tæki-
færin eru mörg og margvísleg og það er okkar
að vinna úr þeim.
Þótt tekist hafi að ná miklum árangri í sextíu
ára sögu lýðveldisins mun enn frekar reyna á
samstöðu þjóðarinnar á næstu áratugum. Þar
kemur til meira frelsi, alþjóðavæðingin og bylt-
ingarkenndar breytingar.
Þeir menn sem stóðu í fylkingarbrjósti ís-
lenskrar þjóðar að fengnu frelsi komu fram af
metnaði og stórhug. Ekkert var sæmandi Íslandi
og Íslendingum nema það besta. Íslendingar
skyldu óhræddir skapa sér sess meðal annarra
þjóða á jafnréttisgrundvelli. Þessa viðhorfs
mátti sjá stað jafnt í alþjóðamálum, í atvinnu-
málum, í félagsmálum og menningarmálum. Eitt
var þó það verk sem þeir vísuðu til komandi kyn-
slóða. Það var endurskoðun stjórnskipunarinnar
og ákvarðanir um framtíðarstjórnskipun Ís-
lands.
Á liðnu sumri hvessti verulega í íslensku
stjórnmálalífi. Nú þegar þeirri hríð hefur slotað
er mikilvægt að við tökumst á hendur það verk-
efni sem aldrei hefur með fullnægjandi hætti
verið leitt til lykta. Á því þingi sem nú fer í hönd
þarf að hefja sameiginlegt starf allra flokka að
endurskoðun stjórnarskrárinnar. Í því starfi
þarf að tryggja að löggjafarstarf Alþingis geti
gengið fram með eðlilegum hætti, en einnig að
tryggja lýðræðislegan rétt almennings til að fá
fram atkvæðagreiðslur um mál sem miklu
skipta. Þá þarf að skýra betur hlutverk forseta,
Alþingis og ríkisstjórnar í stjórnskipuninni.
Þetta verkefni er vandasamt og miklu skiptir
að þeir sem að því koma líti til þess af ábyrgð.
Við þurfum líka að gæta þess að hin lýðræðislega
uppbygging sé einföld og skýr, en týnist ekki í
frumskógi formsatriða og formreglna.
Við endurskoðun hinna lýðræðislegu leik-
reglna þurfum við að hafa þetta í huga. Einungis
þannig getum við verið trú þeim bjartsýna anda
sem einkenndi lýðveldisstofnunina fyrir sextíu
árum og hefur verið leiðarljós okkar æ síðan.“
ætisráðherra flutti stefnuræðu sína á Alþingi í gærkvöldi
til að halda
mu vegferð
Morgunblaðið/Kristinn