Fréttablaðið - 16.12.2004, Blaðsíða 26

Fréttablaðið - 16.12.2004, Blaðsíða 26
Margt af því, sem hefur orðið Ís- lendingum til mestrar blessunar, hefur borizt hingað til lands utan úr heimi. Þannig fengum við verzl- unarfrelsi 1855 og fengum þá loks- ins að stunda frjáls viðskipti við önnur lönd. Þetta gerðist einkum fyrir frumkvæði dönsku nýlendu- stjórnarinnar sem og fyrir ein- arðan málflutning Jóns Sigurðs- sonar forseta. Íslendingar tóku frelsinu hikandi og fálmandi eins og Færeyingar og hirtu ekki um að létta í leiðinni ýmsum þrúgandi hömlum af innanlandsverzluninni og erlendri fjárfestingu. Viðskipta- höftin hér innan lands fyrir og eft- ir 1855 og lengi áfram birtust m.a. í því, að Sölvi Helgason var hýddur fyrir að fara vegabréfslaus yfir ? hamingjan sanna! ? sýslumörk. Framfarabylgjan, sem hefur riðið yfir Ísland undangengin tíu ár, er með líku lagi sending að utan og hefði trúlega farið fram hjá Íslandi, ef við hefðum ekki gerzt aðilar að Evrópska efnahagssvæð- inu 1994. Það mátti engu muna, að Íslendingar höfnuðu utan svæðis- ins, svo hörð var andstaðan gegn EES-samningnum hér heima. Hvorki núverandi forsætisráð- herra né núverandi forseti Íslands studdu gerð samningsins á Alþingi. Einn atburð enn er vert að rifja upp í þessu viðfangi. Upphaf heimastjórnar 1904 var í reyndinni gjöf Dana til Íslendinga. Alþingi hafði að vísu heimtað heimastjórn um árabil, en þeim kröfum hafnaði danska stjórnin jafnharðan. Óvænt stjórnarskipti í Danmörku 1901 færðu Íslendingum heimastjórn þrem árum síðar, en Alþingi hafði þá samþykkt frumvarp um ný- skipan Íslandsmálanna á þann veg, að fyrsti íslenzki ráðherrann hefði búsetu í Kaupmannahöfn, úr því að betra var ekki í boði. Árin fyrir aldamótin 1900 marka upphaf nútímans á Íslandi. Landið var að vakna af löngum svefni, eða rakna úr roti réttara sagt. Einn þeirra manna, sem áttu mestan þátt í þjóðarvakningunni á þessu mótunarskeiði, var Valtýr Guðmundsson ? dr. Valtýr eins og hann var jafnan nefndur. Hann reif sjálfstæðisbaráttu Íslendinga upp úr þeim djúpu hjólförum, sem hún hafði lengi hjakkað í. Hann tefldi fram nýjum hugmyndum um það, hvernig Íslendingar gætu smám saman tekið eigin mál í sínar eigin hendur, og hann var jafnvígur á alla helztu málaflokka eins og Jón forseti hafði verið á undan honum og hafði jafnan á réttu að standa eins og Jón. Hann bjó í Kaup- mannahöfn alla tíð og þurfti því líkt og Jón að heyja stjórnmálabar- áttu sína við skrifborð frekar en í ræðustól: það vinnulag hentar fræðimönnum eins og þeim tveim. Reyndar var Valtýr bæði fræði- maður og framkvæmda og lagði gjörva hönd að báðum helztu fram- kvæmdum heimastjórnaráranna, lagningu símans til landsins og stofnun Íslandsbanka. Valtýr var raunsæismaður í fyrsta lagi og enginn draumóramaður. Rök hans fyrir breyttum áherzlum í sjálf- stæðisbaráttunni höfðuðu til frjáls- lyndra menntamanna, en þau féllu í fyrstu í grýttan jarðveg víða, svo grýttan, að sennilega hefur enginn Íslendingur fyrr eða síðar mátt sitja undir ámóta rógi og hann. En Valtýr gafst ekki upp: sjö árum eftir að hann tók fyrst sæti á Al- þingi tefldi hann málstað sínum til sigurs þar 1901 og þótti þá sjálf- sagður fyrsti ráðherra Íslands. Það varð þó ekki, þar eð stjórnarskipt- in í Danmörku 1901 riðluðu svo stjórnmálunum hér heima, að Valtýr varð undir ? en sigraði samt. Íslenzk stjórnmál voru þá eins og nú persónustjórnmál í fyrsta lagi: foringjastjórnmál. Maðurinn, sem gerbreytti landslagi íslenzkra stjórnmála um aldamótin 1900 og meiri styr stóð þá um en nokkurn annan mann á landinu fyrr eða síðar nema e.t.v. Jónas Jónsson frá Hriflu, féll smám saman í gleymsku, þar eð honum voru aldrei falin formleg völd og fáir hirtu um að halda minningu hans til haga. En nú er komin út lang- þráð ævisaga Valtýs eftir Jón Þ. Þór sagnfræðing (Dr. Valtýr, Hólar, 2004). Þetta er engin upphafning- arsaga, öðru nær. Höfundurinn segir kost og löst á manninum og málatilbúnaði hans, og mættu fleiri ævisagnaritarar hafa þann háttinn á. Jóni Þ. Þór tekst vel að leyna því þar til í lokasetningu eftirmála verksins, að hann telur Valtý Guð- mundsson vera merkasta stjórn- málamann Íslands á 19. öld að Jóni Sigurðssyni einum undanskildum. Ég er sama sinnis. Íslendingar hafa eignazt færri ævisögur helztu stjórnmálamanna sinna en ætla mætti. Þjóðin hefði fyllri mynd af sögu sinni fyrir hug- skotssjónum, ef fleiri vel samdar ævisögur brygðu viðbótarbirtu á stjórnmálasöguna. Væntanlegar ævisögur Hannesar Hafstein og Bjarna Jónssonar frá Vogi eftir Guðjón Friðriksson og Ólaf Hanni- balsson virðast einnig líklegar til að svara þessari þörf. ? A lmenn sátt er um að landsmenn njóti ákveðinna grundvallar- þátta samfélagsins óháð aðstæðum þeirra að öðru leyti. Mennt- un og lækning sjúkdóma eru þeir grundvallarþættir sem fólk er sammála um að landsmenn allir eigi rétt á, óháð tekjum og aðstæðum. Menntakerfið og heilbrigðiskerfið taka til sín bróðurpartinn af skatt- tekjum ríkissjóðs. Vegna þessa er það skylda hvers og eins að leggja sitt af mörkum í hlutfalli við tekjur til þess að miðla grundvallar- gæðum til allra þegna samfélagsins. Skýrsla starfshóps um umfang skattsvika á Íslandi er athyglisvert plagg. Í henni er meðal annars að finna viðhorf almennings til skattaundanskota. Þar gætir nokkurs tvískinnungs. Annars vegar eru 69 prósent aðspurðra í könnun fylgjandi þungum refsingum vegna undanskots frá skatti. Hins vegar er ríkur skilningur á því að fólk vilji vinna fyrir tekjum sem það gefur ekki upp til skatts. Nánast sama pró- senta skilur viljann til undanskota og sú sem vill þung viðurlög við undanskotum frá skatti. Þessi tvískinnungur kann að skýrast af því að þorri Íslendinga er launþegar sem hafa lítil sem engin tækifæri til undanskots frá skatti. Þau litlu tækifæri sem kunna að myndast eru gjarnan svo smá í snið- um að fólki finnst ekki tiltökumál að nýta sér þau. Almenningur horf- ir hins vegar til þess að hópar í samfélaginu hafi tækifæri til þess að koma fjármunum framhjá skattkerfinu og þar séu um mun vænni upphæðir að ræða en venjulegir launþegar hafi tækifæri til að koma undan. Höfundar skýrslunnar eru skattrannsóknarstjóri, ríkisskattstjóri og tollstjórinn í Reykjavík; innheimtumenn þess sem keisarans er. Skýrslan ber þess nokkur merki að þeim þykir vænt um starf sitt. Þannig er að margra mati óþarflega mikið um siðferðileg sjónarmið og gildisdóma í skýrslunni. Einnig má gagnrýna hversu vítt þeir túlka skattsvikahugtakið. Eðlilegasta túlkun hugtaksins er að skattsvik séu brot á skattalögum. Fjárhagslegar aðgerðir sem ekki brjóta lög, en eru gegn anda skattkerfisins geta tæpast kallast skattsvik. Menn geta haft siðferðilegar skoðanir á slíkum gjörningum, en vafasamt er að það sé hlutverk skýrslu embættismanna um skattsvik að fella gildisdóma um slíkt. Hins vegar kann að vera sjálfsagt að stoppa í göt í skattalöggjöf- inni telji menn hagsmunum heildarinnar betur borgið með því. Auk tvískinnungs í viðhorfum almennings má greina tvískinnung í viðhorfum til stofnunar erlendra félaga til að komast hjá skattgreiðslu hér á landi. Í skýrslunni segir að skaðlega skattastarfsemi í formi skatta- vildarreglna sé einnig að finna í löndum með annars heilbrigt skattkerfi. Hér ratar gildisdómur höfunda skýrslunnar heim. Eftir breytingar á skattareglum fjölgar þeim erlendu fyrirtækjum sem skrá félög hér á landi án þess að hafa hér nokkra starfsemi. Íslenska ríkið hefur nú þeg- ar nokkrar tekjur af slíkri starfsemi. Ástæða þessa er skattalegt hag- ræði þessara fyrirtækja í okkar ?heilbrigða? skattkerfi. ? 16. desember 2004 FIMMTUDAGUR SJÓNARMIÐ HAFLIÐI HELGASON Almenningur og ríkið eru tvísaga í afstöðu til skattamála. Samræmið í skattaviðhorfum FRÁ DEGI TIL DAGS Í skýrslunni segir að skaðlega skattastarfsemi í formi skattavildarreglna sé einnig að finna í löndum með annars heilbrigð skattkerfi. Hér ratar gildis- dómur höfunda skýrslunnar heim. Eftir breytingar á skattareglum fjölgar þeim erlendu fyrirtækjum sem skrá félög hér á landi án þess að hafa hér nokkra starfsemi. Íslenska ríkið hefur nú þegar nokkrar tekjur af slíkri starfsemi. Ástæða þessa er skattalegt hagræði í okkar ?heilbrigða? skattkerfi. ,, Í DAG STJÓRNMÁL OG ÆVISÖGUR ÞORVALDUR GYLFASON Nú er komin út langþráð ævisaga Valtýs eftir Jón Þ. Þór sagn- fræðing. Þetta er engin upphafningarsaga, öðru nær. Höfundurinn segir kost og löst á manninum og málatilbúnaði hans, og mættu fleiri ævisagnaritarar hafa þann háttinn á. ,, Að tapa ? og sigra samt Varnarbarátta Hinn gagnmerki pistlahöfundur Við- skiptablaðsins, sem merkir greinar sín- ar nafninu Óðinn, gerir framtíð Morg- unblaðsins að umtalsefni í blaðinu í gær. Hann segir að engum dyljist að Morgunblaðið hafi verið í vörn allt frá því að Fréttablaðið var endurreist sum- arið 2002. Ýmislegt bendi þó til þess að eigendur blaðsins séu að vakna af Þyrnirósarsvefninum. Sala fasteigna út- gáfufélagsins Árvakurs í Kringlunni og þær breytingar sem því fylgi skapi Morgunblaðinu sterka stöðu til að verj- ast með tiltölulega léttan efnahags- reikning og gott og stöðugt tekju- streymi af áskriftum. ?Engu að síður ef- ast Óðinn um að Morgunblaðið geti til lengdar staðið í slíkri baráttu án nánari tengsla við fjarskipta/ljósvakafyrirtæki. Augljósi kosturinn þar er nánara sam- starf við Skjá einn og Símann en af pólitískum ástæðum er slíkt þó trúlega útilokað, a.m.k. fram yfir einkavæðingu Sím- ans.? Jón frá Pálmholti Með Jóni Kjartanssyni rit- höfundi frá Pálmholti, sem lést á sunnudag- inn, er fallinn frá einn ötulasti og einlægasti málsvari láglauna- fólks á Íslandi. Sérstaklega var honum annt um málefni leigjenda og átti með störfum sínum fyrir Leigjendasamtökin frá því á áttunda áratugnum ekki að- eins þátt í að bæta stöðu þeirra og auka réttindi þeirra heldur einnig að eyða fordómum gagnvart þeim sem telja ríkjandi sjálfs- eignarstefnu ekki eiga að vera eina möguleikann á íslenskum húsnæðismarkaði. Jón var í góðu sambandi við ritstjórn Fréttablaðsins og birti hér í blaðinu fjölmargar greinar um málefni hinna efnaminni. Er honum að leiðarlok- um þökkuð sam- fylgdin. gm@frettabladid.is ÚTGÁFUFÉLAG: Frétt ehf. RITSTJÓRI: Kári Jónasson FRÉTTARITSTJÓRAR: Sigurjón M. Egilsson og Sigmundur Ernir Rúnarsson AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Jón Kaldal FULLTRÚI RITSTJÓRA: Guðmundur Magnússon RITSTJÓRNARFULLTRÚI: Steinunn Stefánsdóttir AUGLÝSINGASTJÓRI: Þórmundur Bergsson RITSTJÓRN, AUGLÝSINGAR OG DREIFING: Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík AÐALSÍMI: 550 5000 SÍMBRÉF Á FRÉTTADEILD: 550 5006 NETFÖNG: ritstjorn@frettabladid.is og auglysingar@frettabladid.is VEFFANG: visir.is SETNING OG UMBROT: Frétt ehf. PRENTVINNSLA: Ísafoldarprentsmiðja ehf. Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 ORÐRÉTT Aldrei að slaka á Það er alltaf ávísun á afturför og jafnvel hrun þegar fjármagnseig- endur fara að hafa það of gott og slappa af þar sem fjárhagslegur ávinningur er ekki lengur megin markmiðið. Þorkell Sigurlaugsson í grein um kol- krabba og kóngulóarvefi. Viðskiptablaðið 15. desember. Ljós punktur í svartnættinu? Ef ekki verða gerðar breytingar á íslensku menntakerfi hið fyrsta og af alvöru og þunga verða afkomendur okkar ekki samkeppnisfærir á alheims- væddum vinnumarkaði framtíð- arinnar. En þeir verða þá senni- lega ekki með múður og röfl þeg- ar þeir þyrpast í uppljómaða kerskála stóriðjunnar í hverri sveit. Illugi Jökulsson ritstjóri í greininni ?Við erum tossar?. DV 15. desember. Með mikið á samviskunni Bókmenntafræðingarnir hafa, að mér finnst, gengið fram í því í seinni tíð að gera bókaþjóðina afhuga bókum með dýrkun sinni á því sem þjóðin metur greini- lega ekki mikils. Í bókmennta- legu tilliti horfa þeir sífellt á nýju fötin keisarans. Rúnar Kristjánsson bókmenntaunnandi. Morgunblaðið 15. desember. Þarf þá ekki að banna auglýs- ingarnar? Nýja leyniþjónustan okkar gæti haft af því tekjur að fylgjast með holdafari landsmanna. Þráinn Bertelsson rithöfundur. Fréttablaðið 15. desember. Ekki krónu meir... Það er sjálfsagt og eðlilegt að fyrirtæki og einstaklingar leitist við að greiða ekki meiri skatta en þeim sannarlega ber sam- kvæmt gildandi lögum og regl- um hverju sinni... Leiðari í Viðskiptablaðinu í tilefni af nýjustu ?skattsvikaskýrslunni?. Viðskiptablaðið 15. desember. 26-27 Leiðari 15.12.2004 13.56 Page 2
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Fréttablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.