Tíminn - 26.10.1975, Blaðsíða 13

Tíminn - 26.10.1975, Blaðsíða 13
Sunnudagur 26. október 1975. TÍMINN 13 hefur verið reyndur við erfiðar aöstæður og hefur staBizt allar prófanlr. En eins og alltaf er með byltingarkenndar uppfinningar, tekur þaö tímann sinn áður en all- ur heimur-nýtur góðs af. Fram- leiðsla á gtimmihjólbörðum. er milljarðaiðnaður og dreifist um allan heim. Þann iðnað er ekki mögulegt að leggja niður eða breyta á örfáum árum. En Schmidt er forsjáll. Hann hefur ekki látiö sér nægja að finna plastefni, sem nothæft er i hjól- baröa. Hann hefur lika byggt al- sjálfvirka verksmiðju til að fram-. leiða hjólbarðana. Hann selur ekki efnafræðilegu uppskriftirnar sinar gegn einkaleyfi — en venju- legverksmiðja rheð dagsgetu upp á 10.000 hjólbarða kostar u.þ.b. 65 milljónir marka. Og hann hefur þégar selt fyrstu verksmiðjurnar til Sovétrikjanna og Irans! Stórkostlegt slitþol NU þegar liggja umsóknir Schmidts á einkaleyfisskrifstof- um um allan heim. Og Schmidt má reikna með að halda ágóðan- um sjálfur. Að þessu sinni vann uppfinningamaður svo hratt, að keppinautar hafa ekki haft mögu- leika á að komast í fótspor hans fyrr en einkaleyfin eru alls staðar viðurkennd. Þetta á við um efna- blönduna, tæknilegu kunnáttuna ogtilbtinu verksmiðjurnar. Oskar Schmidt hefur alveg séð við iðnaöarstórlöxum og vlsinda- mönnum i USA Japan, Sovétrikj- unum og Evrópu. Sjálfur segir hann bara: Þróuninni er lokið, hjtílbarði framtiðarinnar er hér þegar. Nti springa hjólbarðar ekki lengur, varahjólið heyrir fortlðinni til. Plasthjólbarði Schmidts er ein gerviefnaheild. Allur hjólbarðinn vinnur sem einn burðarflötur, þ.e.a.s. að hann tekur álagið á sig allan i einu, en ekki eins og i gömlu gtimmihjólböröunum, þar sem álagið lendir á hinum og þessum hlutum til skiptis. Poly- uretanið er nefnilega nógu sterkt sjálft. Hliðarveggirnir ILIM hjól- börðunum eru bara fimm milli- metrar á þykkt. Eini aðskotahlut- urinn Iplastböröunum er „vulst"- vfrinn. Hann er, eins og á venju- legum hjólbörðum, gerður úr samfléttuðum stálþráðum, og er til aö festa barðann örugglega við felguna. Vegna formfestu plastefnisins eru engir viðkvæmir staðir I nýja hólbarðanum. Þó nokkuð afl þarf til að stinga flugbeittum hníf i gegnum hliðarveggina. Það sem mikilvægara er: gatið stækkar ekki, jafnvel eftir mikinn akstur, og loftþrýstingur minnkar mjög hægt. 1 Polyair er mögulegt að bUa til margar gerðir af plastbörðum. NUna eru gerðir hjólbarðar Ur tveim plastefnum, en ekkert mælir gegn þvi að gera barða Ur fleiri efnum. Aðalatriðið er að nota harða polyuretanblöndu i innri hluta barðans og mýkri blöndu I sjálft slitlagið. Ekki ar þörf á sérstökum bindiefnum milli þessara tveggja plastlaga, sem eru steypt saman, þannig að þau bindast saman með mólekUl- um. Vélar Schmidts starfa þannig að unnt er að stilla þær inn á ákveðnar stærðir og mynstur- gerðir. Plastbarðarnir eru 20 til 30 prósent léttari en „radial"- barðar sem eðlilegast er að bera þá saman við. Það merkir, að hinn ófjaðraði hluti bilsins léttist, og það hefur áhrif óþægindi við akstur. Fyrir hjólbarða eru sjálfsagt endingartimiog slitþol aðalatriði. Og hvað þetta snertir eru plast- barðarnir i sérflokki. Það er ekk- ert vandamál að búa til barða, sem þola 150.000 km akstur, en þvl harðari plastblanda sem not- uð er, því hastari verður fjöðrun- in, svo að spurningin er, hversu mikil þægindi fólk vill. Eftir 10.000 km reynsluakstur á hörðum þýzkum vegum mældu tæknimennirnir frá Polyair 0.6 mm slit á mynstri plastbarðanna. Sama titkoma fékkst eftir fimmtfu daga reynsluferð, þar semeknir voru u.þ.b. 100.000 km. I LIM barðanum, sem nú er verið að setja á markað, er farin millileið hvað snertir kröfur um þægindi og slitþol. Hann á að þola um 80.000 km akstur án verulegs slits. Plastbarðinn hefur marga kosti fram yfir gtimmlbarðann. Hann „þrlfur" sig sjálfur, þ.e.a.s mynstrið þéttist aldrei af sklt og for, jafnvel ekki þó að ekið sé I aur og leðju. Fyrir almenning skiptir vissan um, að ekki springi, þó mestu máíi. Hljólbarðaframleiðendur hafa árum saman unnið að þvi að finna upp hjólbarða, sem ekki geta sprungið, og ntina eru reyndar til gtimmibarðar, sem standastþærkröfur. Sá nýjastier framleiddur hjá Dunlop, er þannig, að mögulegt er að aka á honum sprungnum. En plast- barðinn slær öllum þessum gervilausnum við, þar eð efnið sjálft hefur slíka yfirburði, að ekki þarf lengur að hugsa um loft- þrýstinginn! Auðvelt væri að steypa svo traustan plastbarða, að ekkert loft þyrfti I hann. Rækilegar undir- búningstilraunir Ameriski bflaiðnaðurinn hefur vafalaust fylgzt með tilraunum Schmidts af miklum áhuga. Hjá General Motors hefur komið I ljós, að verði komizt hjá notkun varahjtíls sé unnt að hafa bllana u.þ.b. 20 cm styttri. Hjá Polyair verksmiðjunni fara allar nýjar plastblöndur gegnum mjög erfiðar prófanir. Allar nýjar efnisprufur eru fyrst settar I beygingarprófanir. Prufan er þá beygð 30 gráður I allar áttir fimmtíu milljón sinnum! Standist prufan þessa meðferð án þess, að I hana komi brestur, eða einhver önnur veila, er htin sett i teygingarprófun, þar sem htin er teygð margfalda lengd sína. 1 októbermánuði 1973 fann Oskar Schmidt „sitt" mólektil. Úr þeirra polyretanblöndu, sem þá varð til, var fyrsti plast- hjölbarðinn búinn til og reyndur. Næstiáfangivaraðsteypa saman tvær mismunandi blöndur til að fá mýkri slitflöt. Þessi barði var reyndur á þýzkum akvegum og stóðst vel allt að 200 km hraða með tfðri snögghemlun. Framleiðsla venjulegra gtimmlhjólbarða er þó nokkuð flókin. Þeir eru gerðir i þremur hlutum: þ.e. slitflötur, tau- uppistaða og „vulst" vír. Slitflöt- urinn er yfirleitt tir tveim ólikum gtimmlblöndum, annarri til að þola vel slit frá veginum, og hin er notuð I hliðarveggina. Tau: uppistaðaner gerðúr ,,cord"lagi — gtimmismurðum vefi úr baðmull eða nylon. Við felgu- festinguna er þessi vefur vafinn um hring af samanfléttuðum stálþráðum, það er hinn svokallaði „vulst" vir. Allir þess- ir hlutar eru settir saman I vél og slðan er þetta gtimmisoðið I pressu, þar sem barðinn fær þá lögun og mynstur sem ætlazt er til. Nti eru slöngulausir „radial" eða beltisbarðar algengastir. Við gtimmisuðu eru barðarnir settir I hitapressu, þar sem hitinn er 170 til 195 gráður. Saman við hrágtimmiið eru sett ýmis efni, t.d. sót og brennisteinn. Þó að ntitímahjólbarðaframleiðsla sé háþróuð, hefur ekki tekizt að gera hana algerlega sjálfvirka. Enn er nauðsynlegt að vinna hluta verksins I höndunum. Þar af leiðandi eru möguleikar á mis- tökum I framleiðslu venjulegra gtimmibarða. Það varðar byggingu, gúmmiblöndu og hin mannlegu afskipti. Við framleiðslu á plastbörðum er þessum möguleikum ekki til að dreifa I Polyair verksmiðju er öll framleiðslan sjálfvirk og tölvustýrð. t plastbarðaverk- smiðju er hfaefnatankur, steypuvél og rafeindamiðstöð. í hráefnatankinum eru löguð blöðrulaus blanda úr þrem mis- muhandi hráefnum, sem aðlagast hvort öðru, og fer slðan I steypuvélina, þar sem barðinn verður fullgerður. Rafeinda miðstöðin stýrir allri gerðinni og gefur stöðugar upplýsingar um ástandið. Isetning „vulsf'virsins er einnig sjálfvirk og mennskur vinnukraftur hefur einungis eftir- lit með höndum. Átján steypuvélar mynda „hringborð", eða framleiðslueiningu sem framleiðir 2000 hjólbarða á dag. U.þ.b. níu minutur líða frá þvl að steypa hefst og þar til hinn fullbtini hjólbarði spýtist Ut Ur steypuvélinni. En slðan verður að geyma barðana I fjóra sólarhringa við 100 stiga hita — svo að mólektilin geti „keyrt sig Ut", eins og kallað er. Síðan er mögulegt að geyma barðanaeinslengioghenta þykir, þeir eru fullgerðir. Þarhafa þeir lfka yfirburði yfir gtimmibarð- ana. Eins og kunnugt er, ráðleggja bflasalar að skipta um hjólbarða á fimm ára fresti, þó að barðarnir virðist óslitnir — því aö gtimmi grotnar smám saman niður, þannig að það kann að vera hættulegt að nota of gamla barða. Aldrei skipt um hjólbarða 15. jantiar hófst kappaksturs- keppnin I Monte Carlo I ár. Meðal þátttakenda, sem lögðu upp frá Varsjá, var Gulur Ford Escort „Mecixo" með orðið Polyair málað á hurðirnar. Mjög fáir vissu, hvað var óvenjulegt við þennan bíl. Honum var ekið hina 3800 km löngu leið til Suður- Frakklands á plastbörðum Oskars Schmidts eftir allavega vegum I alls konar veðri og margvlslegri færð. Yfirleitt þarf lið, sem er framarlega i Monte Carlo keppni, að skipta um barða allt að 50 sinnum meðan á keppni stendur. Lið Polyairs, sem I voru austurrisku meistararnir Wolfgang Sulc og Oswald Schurek, þurfti aldrei að skipta. Þeir voru mjög framarlega I keppninni, þegar að lokasprettin- um kom. A lokabrautinni gaf raf- kerfið lEscortinum sig, og þó að Austurrikismennirnir gætu gert við það, höfðu þeir glatað of mikl- um tlma og áttu engan möguleika á einhverju af efstu sætunum I keppninni. Þrátt fyrir það — staðreyndin er sti að Sulc og Schurek óku alla keppnina á einum einasta hljólbarðaumgangi. Það eitt sannar slitþol plastbarðanna. Sulc sagði sjálfur siðar, að hannn væri steinhissa á styrk LIM-barð- anna og að plastbarðar hafi yfir- buröi yfir btimmibarða á næstum öllum sviðum.. Sulc og Schurek notuðu plastbarða I Monte Carlo keppninni I ár. Hér eru þeir staddir við landamæri Austurrikis og Ungverjalands. Þessir hjólbarðar eru eins góðir og þeir beztu „radial" barðar, hvað snertir átak á vegi og hemlun, og að öðru leyti eru þeir betri, sagði Sulc. Umhverfisverndarftílk fær lika ástæðu til að gleðjast. Það er enginn vandi að endurvinna plastbarðana, þ.e.a.s. að nýta efnið hvað ef tir annað, svo að það þarf ekki aðlenda á sorphaugun- um. Að visu er ekki mögulegt að gera nýja barða tir gömlum, en efnið er nýtanlegt til annarra hluta, svo sem t.d. I gólf- klæðningu eða i sérlega sterkt slitlag á vegi. Uppfinning Schmidts er sem sagt varanleg, og ekki liður á löngu þar til við öll njótum góðs af. Siðast en ekki sizt má ekki gleyma þvl, að plastbarðarnir verða u.þ.b. 30 prósent ódýrari en gtimmibarðar. Eins og er, bfða Schmidt og samstarfsmenn hans þess, að Amerlkanar kaupi sina fyrstu verksmiðju til framleiðslu á plastbörðum. Amerlkanar hafa verið ðftisir til að viðurkenna á- rangur Schmidts, en það er fyrst og fremst af öfund — þvi að þeir hafa vafalaustsjálfir lengi leitað að hinni réttu gerviefnablöndu i bllhjólbarða. Heimsfyrirtæki, svo sem Goodyear og Dunlop, neyðast til að breyta allri sinni framleiðslu á næstu 5-6 árum. Sénnilega verða gtimmíplant- ekrur I Austur-Asiu og Suður- Amerlku seldar, milljarðaiðnaði verður að breyta. Óskar Schmidt heldur rannsóknum áfram. Hann álitur bllh jtíjbarðavandamálið nú leyst. Þegar er hann kominn á hnotskógeftir nýjum mólektilum. Til hvaða nota þau ættu að koma fæst hann ekki til að segja neitt um. En varla er þetta það slðasta, sem við fréttum af efna- fræðingnum I Kittsee. (Þýtt K.L.) Vel húið baðherbergi fráBYKO Það fæst bókstaflega allt í BYKO, a. m. k. allar bygg- ingavörur sem nöfnum tjáir að nefna. Við gætum t. d. nefnt hreinlætistæki, blöndunartæki, veggflís- ar. Það fæst líka í BYKO. Hreinlætistækin eru af ýmsum gerðum í mörgum litum og úr- valið af blöndunartækjum og keramikflísum er satt að segja ótrúlega mikið. Þar sem fagmennimir verzla, er yóur óhætt BYGGINGAVORUVERZLUN BYKO KÓPAV0GS SF ^. /; NÝBÝLAVEGI8 SIMI:41ð00 vi^

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.