Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1970, Síða 77

Náttúrufræðingurinn - 1970, Síða 77
NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN 195 vestan og milli hans og eystri kvíslar Skaftáreldahrauns. Norður af Hnútu, en það er allmikið móbergsfjall í beinu áframhaldi suð- vestur af Brattahálsi, fellur fljótið út á kvísl úr Núpahrauni, sem komið er úr Rauðhólaröðinni og ætti því að lieita Rauðhólahraun. Þar fellur fljótið í fossum og hávöðum fram af hálendisbrúninni. Eftir það fylgir það vesturhlíð Dalfjalls fram fyrir Dalshöfða, en þar fellur það út á Skaftáreldahraun á ný og fram af því suðvestur frá Hvoli í Fljótshverfi. Eftir það flæmist það um sanda, samein- ast Brunná, Djúpá og Núpsvötnum og fellur loks til sjávar um Hvalsíki. I Hverfisfljót falla engar meiriháttar ár nema Eiríks- fellsá, sem rennur austan megin við Brattaháls og sameinast fljót- inu við suðurenda fjallsins. Niðri í byggð rennur Brunná á mótum Skaftáreldahrauns og Núpahrauns, sem eins og áður er sagt er úr Rauðhólaröðinni komið. Ekki hefur Hverfisfljót frernur en Skaftá farið varhluta af áhrif- um eldgosa. Fyrir Skaftáreld rann það milli Hnútu og Miklafells í gljúfri, sem að sögn Jóns Steingrímssonar var „nærfellt svo stórt sem Skaftárgljúfur“. Ennþá sér fyrir þessu gljúfri rétt vestan við Hnútu (sjá kort og 5. mynd). Þar er það 150—200 rnetra breitt og hefur verið grafið í stöllum niður í eldra hraun, en ekki sér í annað berg í því nú. Hraun þetta er úr Rauðhólaröðinni kornið. Gljúfurveggir þeir, sem ennþá sjást, eru 10—15 m háir, þar sem þeir eru hæstir, en fyrir gljúfrinu sér á um 1,5 km leið, og nokkurt svæði vestan gljúfursins hefur ekki horfið undir Skaftáreldahraun og sér þar enn fyrir fornum farvegum Hverfisfljóts. Skaftáreldahrauu féll í þetta gljúfur og fyllti það að mestu. Hvað djúpt það hefur verið er ekki vitað, en ekki þykir mér líklegt að það hafi verið mjög djúpt á þeim stað, sem ennþá sér fyrir því, vestan við Hnútu. Það er og víst, að ekki var hinn mæti eldklerk- ur laus við ýkjur. Áður en lengra er haldið, er ástæða til að segja nokkru nánar írá Rauðhólaröðinni og hraunum á þessum slóðum. Gígaröðin nær frá því vestan við Miklafell og hér um bil upp að jökli við Eiríksfell norðaustur af Brattahálsi. Vestan Miklafells er aðallega um aðeins tvo áberandi gígi að ræða. Sá eystri þeirra og stærri er Rauðhóll, hár og mikill gígur hlaðinn úr blóðrauðu gjalli, hraunkleprum og hraunkúlum. Hraunstraumar hafa runnið frá hon- um á tvær hliðar, að sunnan og að norðaustan, og hefur megin-
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.