Samvinnan - 01.04.1969, Síða 38

ÍTO31ERLEND VÍÐSJÁ
Andreas Papandreú:
Grikkland og viðsjár
valdablakkanna
Asýnd heimsins ruú og eðli þeirra breyt-
inga, sem hann tekiur, verða bezt skilin
í samhengi fjögurra eftirfarandi stað-
reynda:
a) Barátta tveggja tröllvelda um
heimsyfirráð og skipting heimsins í
tvær valdablakkir kalda stríðsins.
b) Barátta hins svonefnda „þriðja
heims“ fyrrverandi nýlendna fyrir
frelsi og þjóðlegu fullveldi.
c) Efnahagsleg og tæknileg útþenslu-
stefna Bandaríkja Norður-Ameríku
og sívaxandi völd „öryggisforstjór-
anna“ — hinna nýj.u tæknilegu
hemaðarsérfræðinga og skriffimna
her-málaráðuneytisins (Pentagon),
leyniþjónustumnar (CIA) og -utan-
■ríkisráðuneytisins.
d) Rigskorðaður skriffinnskusósíalismi
Sovétríkjanna.
Að því er varðar tröllveldin, þá er hið
banvæna tafl teflt í samhemgi friðsam-
legr-ar sambúðar, samkvæmt r-eglum sem
eru tiitölulega vel haldnar. Þær fela með-
a!l annars í sér: gagnkvæma vi-rðingu fyr-
ir óskoruðu valdi hvors aðila á nákvæm-
lega skilgreindu áhrifasvæði hans; hindr-
un á uppkomu þriðja tröllveldis; útrým-
ingu hlutleysisstefnunnar; og loks gagn-
-kvæmt aðha-ld og gætni á svæðum þar
sem tröllv-eldin tvö -eru enn að takast á
um skilgreiningu á nýj-u jafnvægi.
Mar-gt bendir til, -að við þessa reg-lu-
skrá friðsamlegrar sam-búðar muni brátt
bætast ýtarlegri regl-ur sem lúta að því
að draga úr samkeppni -tröllveldanna um
vopnabúmað. Jafnvægi þessa reglukerfis,
sem er smámsaman að mótast og þróast,
er ógnað bæði af tilhneigingum til mið-
flótta in-n-an hvorrar valdabl-akkar og eirns
af „öígasömium" tilhn-eigingum á æðstu
stöðum tröllveld-anna, þegar viðsjár milli
þeirra magnast.
Greinilegt -er að hegðun hvors tröllveld-
is -um sig inman sinnar blakfcar eða
áhrif-asvæðis vekur ósjálfráð viðbrögð hjá
hinu. Þegar atburðir eiga sér stað innan
annar-rar blakkarinnar, sem losa um tök
tröllveldi-sins á bandalagsríkjum sín-um,
á svipuð „afslöppun“ sér -eimniig stað
hi-numegin j árntj-aldsins. Og öfugt: þegar
annað tröllveldið beitir þvimgum-um eða
ofbeldi, grípu-r hitt til samskon-ar aðgerða
nálega samstundis. Þetta „gagnverkandi"
eðli -atbu-rða í blökkumum tveim kemur
b-ezt f-ram í þeirri þróu-n sem orðið hefur
í Evrópu síðajn 1947.
1) Bandaríkin tóku við hlutverki Breta
í Grikklan-di með því að skerast opinber-
lega í leikinn þar til að „v-ernda" -grisk-t
lýðræði — á sarna tíma og öllum sam-
steypustjór-mum í Au-stur-Evrópu var
Georg Papandreú í stofufangelsi eftir valda-
ránið. Hann lézt á liðnu hausti.
br-eytt í herskáar kommúnistastjórni-r í
mjög ná-nu sambandi við Moskvu (Ung-
verjalamd, Búlgarí-a, Pólla-nd árið 1947,
Tékkóslóva-kía 1948).
2) Stofnun Atlantshafsbandala-gsins
leiddi af sér myndu-n Varsjárbandalags-
ins, þar s-em Sovétrikin bundu-st sarntök-
um við Pólland, Rúmeníu, Ungverjaland,
Tékkóslóvakiu, Búlgaríu og Austu-r-
Þýzkaland.
3) Losað var -um bönd -gríska lögreglu-
rikisins með kosnin-gasigri Miðflokkasam-
bandsins undir for-usitu Georgs Papandre-
ús og dregið úr flestum þvingunarráð-
stöfu-num og kúgunarlögum sem voru í
gildi í borgarastyrjöldinni og ef-tir hana.
Grikkland var í þann v-eginn að verða
framfajrasinnað og fullvalda lýðræðisríki
innan Atlantsh-afsbandalagsins. En
bandarisku öryggisforstjó-rarnir töldu
þessa þr-óun hættulega Atlantshafs-
band-alaginu, því þeir óttuðust au-kin
Erindi flutt á alþjóðaráðstefnu í
Princeton-háskóla í Bandaríkj-
unum í desember 1968
áhrif vinstri-aflan-n-a og strið á Kýp-ur.
Hinn 15. júli 1965 svipti konun-gurinn,
sem var í mjög nán-u sambandi við
bandarisk-a sendi-ráðið í Grikklandi, stjórn
Georgs Papan-dr-eús völdum, þráttfyrir
stuðning yfirgnæf-amdi mei-rihluta þjóð-
arinnar við han-a. Allmargar leppstjómir
kon-umgs gerðu tilraunir til að afla fylgis
við breytingun'a, en mistókst öll-um. Þá
voru ákv-eðnar kosnimgar, dagur tiltekinn,
og benti allt til þess, að Miðflokkasam-
bandið mu-ndi f-ara með sigur af hólmi.
Hershöfðingjarnir voru að ræða hv-enær
hrinda skyldi í framkvæmd Prómeþeifs-
áætluninni, sem v-ar leynileg áætlun Atl-
antshafsbandalagsins um valdatöku í
Grikklandi, ef nauðsyn krefði -til að
„bj-arga“ Grikklandi fyrir NATO, en þá
komu ofurstarmir þeim í opn-a skjöldu
m-eð því að verða fy-rri -til að hagnýta
áætlunin-a og h-rifsa völdin i náin-ni sam-
vinnu við ban-d-arísku leyniþj ónustiun-a
(CIA) og koma á herforimgjaeinræði 21.
april 1967.
4) Samskonar lýðræðisþróun og svip-
aðar kröfur um þjóðlegt fullveldi komu
fram í Tékkóslóvakiu. Varsjárbandalags-
riki-n, sem óttuðus-t að -eftirlits- og valda-
kerfi bandalagsins kynni að verða stofn-
að í hættu, hemámu Tékkóslóvakiu.
Þráttfyrir óli-kt yfirbragð voru atburð-
irnir í Tékkóslóvakíu ef-tinmynd og and-
svar við -atburðunum í Grikklandi, sé litið
á málin í stærra samhengi.
Lærdóma-mir sem d-raga má af þessu
eru fullkomlega augljósir. Pramfaraöflin,
sem losmað hafa úr læðingi á árunum
efti-r seinni heimsstyrjöld, f-ela í sér ó-gn-
un, raunv-erulega -eða ímyndaða, við h-ags-
mu-ni tröllveldanna, sem h-afa bælt þau
niður í því skyni að viðhalda og vikka
valdsvið si-tt. En hafta- og kúgunarað-
gerðir tröllveldanna á áhrifasvæðum
þeirra haf-a tilhneigingu til að a-uka við-
sjár kalda stríðsins og s-kapa „hau-kun-
um“ hagstæðara and-rúmsloft, sem vitan-
lega eykur beina stríðshættu. Hitt er lífca
staðreynd, að auknar viðsjár -kalda stríðs-
ins verða gjam-a til að réttlæta, örva og
stuðla að þvingunar-aðgerðum innan
hvorra-r blakkar. Þessi þróun vex sjálf-
krafa og hleður utan-á sig — og hún leiðir
ótvírætt í ljós, að f-riður, framf-arir og lýð-
frelsi verða ekki skilin -hvert f-rá öðru.
Rökfræði valdablakkanna tv-eggja virðist
beinlínis grafa -undan þeim öllum sam-
timis.
Því það ætti að vera lýðum Ijóst, að
endaþótt atburðirnir í Grikklandi og
Tékkóslóvakíu hafi í -upphafi verið íhlut-
anir innan hvorrar blakkar, þá geta þeir
hæglega leitt til þess að n-ýtt árekstra-
38