Samvinnan - 01.04.1969, Page 54

„ÓheiSarlegur stjórnmálamaSur . . . er beint
endurkast af dugleysi og félagslegum óheiöar-
leik fólksins".
varð hægar.a að koma reymum á markað
í USA en öðrum fyrirtækjum, og inn-
flutningur Kúbu á vörum frá USA varð
mestur hluti heildarhmflutnings hennjar.
Ennfremur hagnýtti USA sér, að verð-
mæti vöru vex hraðar en vinnueiningum
í henni fjöigar, og unnu vöruna í USA en
létu Kúbumenn aðeinis um uppskeruna.
Til Kúbu voru fiuittar vörur, sem unnar
voru úr hráefnl, er Kúbumenn höfðu selt
USA, og seldar á verði sem nánast jafn-
aði upp hráefnasöluna. Pram eftir öld-
inni vomi nytjaskógar og annað iand
brotið undir sykurreyrsræktunina, svo
mjög að ekki urðu ræktaðar nauðþurftir
þjóðarinnar. Allur almenningur lifði við
sárustu örbirgð. Þjóðin bjó við efnalega
þrælkun, en var sjálfstæð samkvæmt
stj órnarskrá.
1952 tók Batista völd með samþykki
hers. Einræðisvald hans var fólgið í að
hann sniðgekk stjórnskipun ríkisins að
geðþótta sinum, beitti hernum gegn
landsmönnum til hverskyns ógna, stal og
svívirti. Ógnarstjóm þessa einræðis og
niðurlæging þjóðarinnar var alræmd, en
eigi að síður sá USA valdhafanum fyrir
fullkomnustu vígvélum, sem völ var á.
Forsendan var, að vernda þyrfti landið
gegn kommúnisma. Staðreynd var, að
kommúnískt skipulag mundi hafa verið
þegnunum bærilegra en volæði einræðis-
ins — samkvæmt samanburði við önnur
riki, sem bjuggu þá við kommúnisma.
USA var því að vernda sjálft sig, ekki
Kúbu; ráðamenn fcusu ftremur að halda
þjóð þessari niðri í svaðinu en taka á
sig þá áhættiu', sem stafað gat af því, að
eyríkið tæki upp kommúnískt skipulag.
Hinsvegar mundi slíkt fyrirkomulag þjóð-
nýta eignir auðhringanna og USA þar
með bíða fjárhagslegt tjón. Báðar þessar
ástæður hafa legið að baki, einkum hin
síðari.
Þjóðfélagið lýtur forustu. Hún er annað
hvort samkvæmt vi'lja meirihluta þegn-
anna eða ekki. Vilji þegnanna verður bezt
séður með almennum kosningum. Minni-
hlutastjórn hefur mjög veika valdaað-
stöðu hafi hún ekki sérstakt valdtæki,
her. Hlutverk hers er jafnan tvöfalt:
landvarnir og stjórnvarnir gagnvart
þegnum eigin lands. Því gegndarlausari
áherzla sem lögð er á síðara aitriðið, þeim
mun ómengaðra einræði ríkir.
Batista falsaði kosningar og „sannaði“
að vilji meirihlutans væri að baki setu
hans í forsetastóli. Markmiðið með slík-
um fölsunum er að þegninn álíti að „hin-
ir“ vilji þetta og verði þannig hlutlauisari
í afstöðu sinni til stjómvaldsins. Minni-
hlutaskoðun Batista og hershöfðingja auk
annarra, sem létu 'gróðasjónarmið og
valdsælni ráða, var stefnumótandi þjóð-
félagsins, en slík valdbeiting er einnig
markmið byltingar. Valdaáhrif Batista
stöfuðu ekki af 'uppreisn, né heldur af
byltingu, þar eð nýju þjóðskipulagi verð-
ur að hafa verið komið á með formlegum
hætti til þess að byltimg sé orðin, heldur
voru þau spillt stjóraivaldsafstaða.
Minnihluti getur steypt valdhöfum og
tekið við stjórn án þess að steypa stjóm-
arformi í grundvallaratriðum. í þessu til-
viki hefði minmihluti til dæmis komið
Batista frá og hagað síðan stjórnvalds-
framikvæmdum rneir í samræmi við
stjórnarformið sjálft, þ. e. komið á um-
bótum. Stjórnarskrárheimild var á Kúbu
fyrir slíkri uppreisn. Castro breytti hins
vegar stjórnarforminu í grumdvallar-
atriðum, þannig að um byltingu var að
ræða (126 manms stóðu að fyrri tilraum-
inni).
Ástand þjóða'rinnar, er-lent arðrán og
örbirgð, jarðnæðis- og atvinnuleysi, þar
með almenn beiskja í garð stjómarinnar,
var aflhæfi (potiential) byltingar. Var-
anleg vitneskja um sameiningartákn
(Castro) dróst saman í kjarna innan
þessa aflhæfis, vakti og efldi þar með
virkni þess. Samvinna neðanjarðarhreyf-
irnga víðsvegar um landið samræmdi síð-
an byltingarsjómarmið bæði imnan þeirra,
kjarnanna, og einnig hugarfarslega með-
ál þeirra, sem voru óvirkir aðilar fram til
valdatöku byltingarmanna. Fjölmiðlun
útvarps og blaða var höfuðsameiningar-
tækið.
Framkvæmend'ur þessarar byltimgar
nutu hylli meirihluta'ns. En stjóm verður
einnig bylt, þótt hún njóti ailmennrar lýð-
hylli; slíkt valdarán er spor í átt til ein-
ræðis.
Almenningur í þjóðfélagi getur verið
svo sefjaður (að áliti byltingarhópsins),
að hann beinlínis sjái ekki fyrir þann
voða, sem óbreyttir stjórnarhættir stefnd
honum í, né að hann taki sönsum, þótt
slíku sé lýst fyrir honum með málefma-
legum hætti. Markmiðið er þá oítast að
taka ráðin af lýðnurn meðan stýrt er hjá
voðanum og sefjumaráhrifum eytt (ó-
sjaldan með gagnsefjun), en síðan að
efna til kosninga og koma á lýðræði.
Kredda getur 1-eitt til slíkrar byltingar og
orðið úr algjört öngþveiti, þjóðernissjón-
armið, rómantík. En það virðist óhjá-
kvæmilegt skilyrði sliks, að byltingarhóp-
urinn njóti stuðnings hers. Aðferð Bat-
isita, að reyna að telja þjóðinni trú um,
að stjórnin njóti meirihlutafylgis, er
óhæf, þair sem hér eru ekki eigin hags-
munir að baki, heldur er stefrnt að félags-
legum umbótum alls þjóðfélagsins. Þjóð-
in verður að vita um markmið og leiðir
stjórnarininar, þótt hún eigi ekki kosta
völ í því efni, þar eð enduruppeldi er ei-tt
þessara markmiða.
Spurning er, hvort minnihluti geti
hrifsað til sín völd á íslandi með ólýðræð-
islegum hætti.
í lýðræðiskerfi Íslands er engin gloppa
svo stór, að út frá embætti verði því bylt.
Aflhæfi byltimgar er fólgið í flokksræð-
inu.
Stjórn og stj órnarandstaða gagmrýna
ekki óskir þegnanna; þessir aðilar eru
komnir í stöðiu síma vegna þess að þeir
töldu hana sjálfir eftirsó’knarverða; þeir
hafa verið valdir til hennar til að upp-
fylla óskir kjósenda sinna; þeir leitast
því við að uppfylla þessar óskir og jafn-
framt styrkja þeir forsendur hlutverks
síns með því að staðfesta kjósendur sína
í óskum þeirra og með því að vinna þess-
um óskum fylgi. Stjórnarandstaða gagn-
rýnir stjórn, ekki kjósendur; hún leitast
við áð sýna fram á misfellur í fari stjórn-
ar; þannig reynir hún að vinna minni-
hlutanum fylgi í nafni grundvallaratriða,
sem minnihluti og meirihluti eigi sam-
eiginleg.
54