Vikan


Vikan - 15.05.1980, Blaðsíða 13

Vikan - 15.05.1980, Blaðsíða 13
Skrifpúlt, ferðapúlt og skrrfborfl Jóns Sigurðssonar forseta. Jón vann við standpúltið, notaði f erðapúltið á f erðalögum en hið eiginlega skrifborð var til léttari skrifverka, bréfaskrifta til vina o.þ.h. að forða blöðum og ritum frá ryki og öðru drasli sem gat verið á gólfum svo og til bess að hlífa ritaranum við gólf- kulda. Er kemur fram á 17. öld virðast eigin- leg skrifborð, eins og við þekkjum þau, verða til. Voru þau kölluð „bureau-plat" eða flöt skrifborð og lýsir það hlutnum vel. Þannig var t.d. skrifborð Loðvíks 14. en það var ekki notað við meiri- háttar skriftir heldur frekar til þess að undirrita tilskipanir og þess háttar. Eftir daga Loðvíks (rókokkó) eykst ritmennt- un kvenna verulega, með þeim afleiðing- um að bréfaskriftir komast í tísku. Á þessum tíma hefjast póstsamgöngur enda hefur öldin oft verið nefnd bréfa- öldin. Allar fínni konur tóku sig þá til og vörðu vissum hluta dagsins, oft ekki litlum, í það eitt að skrifa sendibréf og þá varð nýtt húsgagn til — skattholið. Skattholinu mátti læsa og þar með var viðurkennt að konur ættu sín einkamál, út af fyrir sig sem þær gætu læst — ofan ískattholiðsitt. Ekki líður á löngu þar til karlmenn fara að koma sér upp viðlíka skrif- borðum, nema hvað þau voru stærri (að sjálfsögðu) og ofan á borðplötunni skúffur. Skrifborð þessi voru miklu hærri en þau borð sem við þekkjum nú og mátti þá annað tveggja standa við þau eða sitja á háum kolli. Um daga Napóleons koma fram skrif- borð sem einnig eru bókaskápar en þau borð voru óhentug og stöldruðu stutt við í sögunni. Á 19. öld koma svo fram tvö ný stíleinkenni á skrifborðum. Klumbu- stíllinn, sem gat af ser þau Ijótustu húsgögn sem sögur fara af og jungenstilinn (ungstíll), eiginlega uppreisn gegn hinum fyrrtalda, en hann byggðist á bognum línum. Skrifborð í þessum stíl voru falleg en einhverra hluta vegna voru þau ekki lengi í tisku. Og svo gerist það! Upp úr fyrra striði verður ritvélin algeng en það er einmitt hún sem setur ritarann endanlega á rassinn og það af svo miklum krafti að ekki er fyrirsjáanlegt aðhann standi upp í bráð. Afleiðingar þessarar þróunar má Islendingar hafa verið ritþjóð frá fornu fari, það hefur ekki farið fram hjá neinum og enn erum við að státa okkur af því. Þrátt fyrir það vitum við nútíma- menn harla litið um það hvernig t.d. Snorri Sturluson og félagar hans (því hann hafði skrifara) fóru að því að festa orð á „blað". Sátu þeir? Stóðu þeir? Lágu þeir? Um þetta vitum við ósköp litið og verðum þvi að reyna að ráða í það sem var að gerast í kringum okkur á þessum tímum. Á snemmmiðoldum er algengast að menn standi við skriftir en sitji aftur á móti við lestur. Við skriftir stóðu menn þá við há skrifpúlt sem einnig voru notuð sem bókageymslur. Telja má líklegt að lslendingasögurnar séu skrif- aðar við slík púlt þar sem þær voru skrifaðar í klaustrum og á höfðingja- heimilum en fólk sem þar dvaldi samdi sig gjarnan að siðum útlendinga. Þannig er talið að mál hafi staðið allt fram á 16. öld. Standpúltið fer svo að láta undan á endurreisnartímanum (15.-16. öld) og þess i stað kemur lægra borð sem menn sátu við. Ekki er púltið þó alveg úr sögunni því á borðum þessum var haft lítið púlt í þeim augljósa tilgangi að fá réttan halla á lesmálið gagnvart auga. Oft var pallur undir borðunum til þess 20. tbl. Vikan 13
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.