Læknablaðið - 15.12.1983, Blaðsíða 20

334
LÆKNABLADID 69,334-338,1983
Benedikt Sveinsson, Sigurður S. Magnússon
LEKANDATILFELLIÁ KVENNADEILD
LANDSPÍTALANS 1978-1980
INNGANGUR
Lekandi hefur trúlega fyigt mannkyninu frá
örófi alda. Áður fyrr óttuðust menn sjúkdóm-
inn og afleiðingar hans, en lítið var um hann
rætt á meðal fólks. Petta var »kynsjúkdómur«,
og slíkum sjúkdómum fylgdu miklir fordómar
og fylgja raunar enn. Með opnari umræðu og
bættri greiningartækni og skráningu hefur
skilningur lækna og almennings á sjúkdómn-
um og afleiðingum hans vaxið, og augu heil-
brigðisyfirvalda opnast fyrir þjóðfélagslegri
þýðingu hans. Nú er ljóst, að lekandi er í flokki
algengustu smitsjúkdóma í heimi og í Banda-
ríkjunum er hann tölulega séð alvarlegasti
smitsjúkdómurinn í dag (1). Margt bendir til
pess, að lekandi sé að færast í vöxt hér á landi
(2).
Til að auka pekkingu og skilning á sjúkdómn-
um hérlendis, var sú ákvörðun tekin 1977 á
Kvennadeild Landspítalans, að leita að lek-
andasýkingu hjá vissum sjúklingahópum. Tek-
in voru sýni frá leghálsi, þvagrás og endaþarmi
og ræktað fyrir lekanda hjá öllum konum með
grun um eggjaleiðarabólgu. Einnig voru sýni
tekin þegar ætla mátti að lekandi væri orsök
eða þáttur í sjúkdómsmynd og hjá þeim
konum, sem framkvæma átti fóstureyðingu
hjá.
Hér verður rakin afturvirk (retrospective)
athugun á þeim lekandatilfellum, sem greind-
ust á Kvennadeild Landspítalans á tímabilinu
1978-1980. t>ar sem fyrirmæli um sýnatöku
voru ekki komin til fullrar framkvæmdar fyrr
en um áramótin 1977-1978, er tilfellum frá
árinu 1977 sleppt.
EFNIVIÐUR OG AÐFERÐIR
Ræktanir voru allar gerðar á Rannsóknarstofu
Háskólans í sýklafræði. Fyrri helming tíma-
bilsins, sem rannsóknin tók til, voru sýnin tekin
með »calcium alginate« pinnum, sem settir
voru á súkkulaði »skáagar« og fluttir til
rannsóknarstofunnar svo fljótt sem sem unnt
var. Seinni helming tímabilsins voru sýnin
tekin með »rayon« pinnum og sett í breytt
»Stuart’s« flutnings-æti (Culturette®). Sýnum
var sáð á »Thayer-Martin« æti, og sett í
hitaskáp með andrúmslofti, sem var 5 % C02.
»Gram« neikvæðir »diplokokkar«, sem uxu á
þessu æti og voru »oxidase« jákvæðir, voru
taldir lekandasýklar og greining staðfest með
»fluorscent« mótefnaaðferð.
Samkvæmt skráningabókum rannsóknastof-
unnar bárust frá kvennadeildinni 6359 sýni frá
2165 konum á þessum árum (sjá töflu I).
Lekandasýklar ræktuðust í sýnum frá 120
konum (sjá töflu II).
í sjúkraskrám kvennadeildar fundust full-
nægjandi upplýsingar um 114 þessara 120
kvenna, og eru þær meginuppistaða rann-
sóknarinnar. í þremur tilfellum fundust sjúkra
skrár ekki. í þremur tilfellum fundust sjúkra
skrár, en engar upplýsingar um, að sýni hafi
verið tekin, né hvernig við jákvæðum lek-
andasvörum var brugðist. Þessi tilfelli hafa
því verið felld úr.
Þegar lekandasýkingar verður vart á kvenna-
deildinni, er viðkomandi vísað til félagsráð-
gjafa. Var því kannað, hve margar konur voru
Tafla I. Fjöldi sýna og peirra kvenna sem ræktad
var frá á árunum 1978-1980.
1978 1979 1980 Samtals
Fjöldi sýna............ 1787 2091 2481 6359
Fjöldi kvenna........ 625 713 827 2165
Sýni/konu.............. 2.86 2.93 3.00 2.94
Tafla II. Hiutfaii jákvædra iekandaræktana á árun- um 1978-1980.
1978 1979 1980 Samtals
Fjöldi kvenna .. 625 713 827 2165
Jákvæðar ræktanir ... Hlutfall jákvæðra .. 35 39 46 120
ræktana .. 5.6 5.5 5.7 5.6