Læknablaðið - 15.12.1983, Blaðsíða 62

366
LÆKNABLADID
hvern sjúkling með illkynja sjúkdóm, getur
verið mikill og oftast meiri en fjöldi þeirra
atriða, sem skráð eru í krabbameinsskrám sem
ná til þjóðar eða f>ýðis. Þetta stafar af f>ví að í
fyrrnefndum skrám eru allar upplýsingarnar
tiltækar innan stofnunarinnar. Það er undan-
tekning ef spítalaskráin parf að leita út fyrir
veggi spítalans eða spítalanna eftir upplýs-
ingum sem máli skipta, en par á meðal eru
sennilega pýðingarmest dánarvottorð. Auk
pess kemur fyrir að sjúklingur, sem er á
spítalaskrá fari á annað sjúkrahús til með-
ferðar.
Krabbameinsskrá, sem tekur til pjóðar eða
pýðis, leitast við að safna upplýsingum um öll
nýgreind illkynja æxli, sem koma fyrir í pýði,
sem er vel skilgreint. í pessu pýði geta verið
tugir eða hundruð sjúkrahúsa, margar meina-
fræðistofnanir og fjöldi lækna. Sjálf upplýs-
ingasöfnunin er pess vegna ntiklu vinnufrekari
og nauðsynlegt að halda góða sambandi við
fjöldamargar stofnanir og einstaklinga. Meina-
fræðideildir og meinafræðistofnanir leggja
mjög oft til mestan hluta peirra upplýsinga,
sem fyrst berast um hvert nýgreint tilfelli.
Þegar slík tilkynning berst verður krabba-
meinsskráin að setja sig í samband við sjúkra-
húsið eða læknana sem hafa séð um meðferð-
ina, til pess að afla peirra upplýsinga, sem skil-
greindar hafa verið sem nauðsynlegar. Til pess
að sjá um að ekkert tilfelli fari framhjá
skráningu, er krabbameinsskránni nauðsynlegt
að hafa stöðugt augun opin fyrir slíkum
möguleikum. Sérstaklega er nauðsynlegt að
hafa gott samband við ákveðna hópa sér-
menntaðra lækna, s.s. blóðnteinafræðinga og
húðlækna. Geislagreiningadeildir og ísótópa-
deildir leggja oft til upplýsningar um illkynja
æxli, sem ekki hafa hlotið meinafræðilega
greiningu. Að lokum er nauðsynlegt að fara
mjög ítarlega yfir dánarvottorð, pví fyrir
kemur að pað er eina heimildin um greint
illkynja æxli.
Báðar tegundir krabbameinsskráa verða að
kynna sér dánarvottorð bæði vegna síðast-
nefndu ástæðunnar, en einnig til pess að afla
öruggrar vitneskju um dánardag. Þá er ekki
nóg að yfirfara pau dánarvottorð par sem
illkynja æxli eru nefnd, pví oft kemur fyrir að
sjúklingur, sem er á krabbameinsskrá deyr af
öðrum orsökum og dánarvottorð hans tilgrein-
ir pá ekki alltaf að krabbamein hafi verið
greint hjá honum í lifanda lífi. Til viðbótar má
geta pess að sá læknir, sem fyllir út dánarvott-
orðið er ekki ævinlega sá læknir, sem best
pekkir sögu sjúklingsins og pau tilvik geta
mjög vel verið til að hann hafi ekki hugmynd
um að sjúklingurinn hafi áður verið greindur
með krabbamein.
Þar sem krabbameinsskráning er svæðis-
bundin og fleiri en ein krabbameinsskrá sinna
aðliggjandi svæðum, er nauðsynlegt að gott
upplýsingaflæði sé milli slíkra stofnana pví
fyrir kemur að sjúklingar eru strandaðir ann-
ars staðar en par sem peir eiga heima, t.d.
getur ákveðið sjúkrahús verið pekkt fyrir
meðferð á ákveðnum tegundum æxla og
sjúklingar leita pangað langt að. Ekki er petta
síður pýðingarmikið ef krabbameinsskrán-
ingin er ekki fyrir hendi á öllum aðliggjandi
svæðum og verður svæðisbundin krabba-
meinsskrá að vera vel á verði vegna slíkra til-
vika.
Upplýsingar sem safnad er. Meðal peirra
upplýsinga, sem næstum allar krabbameins-
skrár safna, er nákvæm auðkenning einstak-
lings með nafni, kyni, fæðingardegi, hjúskapar-
stétt, heimilisfangi og ef slíkt er til hjá
viðkomandi pjóð, pá einhlítu einstaklingsnúm-
eri. Auk pess spítalinn, deildin eða læknirinn
sem tilkynnti og oft legunúmer sjúklingsins og
dagsetning innlagnar. Nákvæm staðsetning
æxlisins í líffæri eða líffærakerfi er oft skráð í
kóda (alpjóðlega dánarmeinaskráin ICD, Sy-
stemitized nomenclature of pathology SNOP,
Systemitized nomenclature of Medicine SNO-
MED). Sýnisnúmer meinafræðirannsóknar,
sem oft er í kóda. Aðrar greiningaraðgerðir,
s.s. frumurannsókn, efnafræðirannsóknir,
geislarannsóknir og ef vitað er um meinvörp,
pá staðsetning peirra. Tegund meðferðar og
ástand sjúklingsins er skráð, p.e.a.s. hvort hann
er álitinn læknaður, hvort hann er ennpá í
meðferð, hvort hann hefur dáið úr meininu
eða dáið af öðrum orsökum.
Sumar skrár safna upplýsingum um ein-
kenni og tímann sem líður frá fyrsta einkenni
til greiningar og til meðferðar.
Sjúkrahúskrabbameinsskrár safna oft mun
nákvæmari upplýsingum en hér hefur verið
talið. Þar mætti nefna heilsusögu, blóðflokk,
fæðingasögu kvenna og sjúkrahússkrárnar
safna sérstaklega nákvæmum upplýsingum um
meðferð, hvort sem peirri meðferð er lýst í
almennum orðum eða sjúkrahúsið hefur
ákveðnar forskriftir (protokolla) en með
pví móti tná bera saman langlífi sjúklinganna
eftir pví hvaða meðferð hefur verið beitt.