Morgunblaðið - 22.09.2012, Side 12

BAKSVIÐ
Rúnar Pálmason
runarp@mbl.is
„Þetta minnir dálítið á aðferð strúts-
ins sem stingur höfðinu í sandinn og
ímyndar sér að vandamálið hverfi
með því. Staðreyndin er sú að þetta
er alvöru vandamál hjá mörgum ein-
staklingum. Og
einhverjar ein-
faldar heildar-
ausnir galdra það
ekki í burtu. Að
ætla að hætta í
einu vetfangi að
greiða með al-
gengustu ADHD-
lyfjunum til full-
orðinna leysir
ekki vandann.
Málið er miklu flóknara,“ segir Páll
Matthíasson, framkvæmdastjóri
geðsviðs Landspítalans, um þau
áform stjórnvalda, sem koma fram í
fjárlagafrumvarpinu, að spara 220
milljónir með því að hætta að greiða
með metýlfenídatlyfjum til fullorðna.
Metýlfenidatlyf; rítalín, rítalín unó
og concerta, eru notuð gegn ofvirkni
með athyglisbresti, ADHD. Notk-
unin hefur aukist en einnig hefur
töluvert borið á að fíklar misnoti lyf-
in. Á þessu ári er gert ráð fyrir að
kostnaður við greiðsluþátttöku til 18
ára og eldri nemi 340 milljónum.
Páll Matthíasson, Kristinn Tóm-
asson, formaður Geðlæknafélags Ís-
lands, og Geir Gunnlaugsson land-
læknir gerðu í fyrravor tillögu til
velferðarráðherra um að tekið yrði
upp nýtt verklag við greiningu og
meðferð á ADHD. Lykilatriði í hinu
nýja verklagi er að komið verði upp
teymi á Landspítalanum sem ætlað
er að bæta greiningu, meðferð og eft-
irlit með þessum málum. Teymið
myndi takast á við erfiðustu tilfellin
og vera bakland annarra í heilbrigð-
iskerfinu sem fást við ADHD.
Fari til þeirra sem þurfa
Kostnaðurinn við nýja verklagið
var áætlaður 47 milljónir, fyrst og
fremst á geðsviði LSH en einnig hjá
landlæknisembættinu og Sjúkra-
tryggingum. Páll segist búast við að
a.m.k. sama fjárhæð sparist með
þeirri bót sem felist í að taka verk-
lagið upp. „Við vildum vera vissir um
að þeir sem virkilega hafa gagn af
lyfjunum fái lyfin. En um leið vildum
við búa til verklag sem myndi leiða til
þess þeir sem misnota lyfin, hræra
þau upp og sprauta í æð, fengju þau
síður í hendur,“ segir hann.
Í fjárlagafrumvarpinu segir að
„greiðsluþátttöku verður hætt í me-
týlfenidatlyfjum fyrir fullorðna“ og
líst Páli afar illa á þau áform. Verði
þetta að veruleika stefni í að margir
fullorðnir sem sannarlega þurfi á
lyfjunum að halda þurfi að greiða
þau fullu verði. „Ef tekið verður upp
markvisst og gott vinnulag, líkt því
sem við lögðum til, þá mun eitthvað
sparast. En kannski ekki þessar töl-
ur, það kæmi mér mjög á óvart,“
segir hann.
Páll bætir við að hann hafi í gær
verið á fundi í velferðarráðuneytinu
þar sem fram hafi komið að ætlunin
sé að setja fé í að byggja upp svona
teymi á LSH, teymi sem verði fag-
legt bakland ADHD-meðferðar full-
orðinna í landinu.
Páll telur að notkun metýlfenidat-
lyfja hér á landi sé óeðlilega mikil og
byggir þá skoðun á samanburði við
notkun í öðrum löndum og því að af
þeim gögnum sem liggja fyrir hjá
geðsviði Landspítalans sprauti um
90% fíkla, sem þangað leita, sig með
rítalíni í æð. „Þetta er uppáhaldslyf
sprautufíkla. Þeir vita líka að þeir
eru með gott efni í höndunum því
þetta er búið til í lyfjaverksmiðjum.
Þeir þurfa ekki að kaupa eitthvert
hvítt duft af einhverjum vafasömum
náunga á næsta götuhorni,“ segir
hann. Þessi mikla misnotkun hafi
ekki sést annars staðar.
Pólskar lyfjaumbúðir
Páll bendir á að ekki liggi fyrir
hversu margir misnoti lyfin og það
sé heldur ekki ljóst hversu mikið af
þeim lyfjum sé fengið með ávísun frá
læknum og hversu mikið er fengið
með öðrum hætti, t.d. með beinum
innflutningi frá útlöndum. Læknir
sem er að gera rannsókn á misnotk-
un metýlfenidatlyfjum hafi komist
að raun um að nokkuð af þessum
lyfjum komi beint á svartamarkað-
inn frá útlöndum, m.a. hafi menn séð
pólskar lyfjaumbúðir. Þessi stað-
reynd hafi komið mönnum töluvert á
óvart.
Páll minnir á að ADHD sé alvöru
vandamál hjá fullorðnum og fáar rit-
rýndar rannsóknir hafi sýnt fram á
að aðrar meðferðir, s.s. samtals-
meðferð og leiðbeiningar, geti al-
gjörlega leyst þau af hólmi hjá full-
orðnum. Að sjálfsögðu eigi þó að
reyna aðrar aðferðir áður en lyfja-
gjöf hefst. „Lyfin eru ekki vand-
ræðalaus. Þau hafa aukaverkanir.“
Fíkn í lyfið, kvíði, svefnvandi, melt-
ingareinkenni og minnkuð matarlyst
séu algengir fylgifiskar. „Fólk tekur
þau ekki að gamni sínu,“ segir hann.
Áformin minna á aðferð strútsins
 Ríkið leysir ekki vandann með að hætta að greiða með algengustu ADHD-lyfjum fyrir fullorðna
 Uppáhaldslyf sprautufíkla  Ummerki um að fíklar noti lyf sem flutt eru inn fram hjá kerfinu
Rítalín Kvíði og svefnvandi eru meðal aukaverkana rítalíns.
Páll
Matthíasson
12 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 22. SEPTEMBER 2012
Vilhjálmur Hjálm-
arsson, stjórnar-
maður í ADHD-
samtökunum,
var greindur með
ofvirkni með
athyglisbrest ár-
ið 2000 þegar
hann var 33 ára
gamall. Hann tók
metýlfenidatlyf í um sex ár og
segir þau hafa gert gæfumuninn.
Hann hætti að taka lyfin fyrir
nokkrum árum þegar hann var
búinn að ná jafnvægi í sitt líf.
„Svo hafði ég bara vit á því að
hringja í minn geðlækni og segja
honum að nú væri ekki allt í lagi,
ég þyrfti að byrja á þeim aftur.“
Hann fær lyf þegar aðstæður og
líðan krefjast. Vilhjálmur segir að
ef ríkið ætli að spara 220 milljónir
með því að hætta greiðsluþátt-
töku til fullorðinna sé ljóst að
margir muni alls ekki hafa efni á
að taka lyfin áfram. „Og það eru
engin önnur úrræði,“ segir hann.
Umræða um lyfin sé oft ýkt og
snúist aðallega um misnotkun
sem fáir stundi. Þetta sé vanda-
mál kerfisins en eigi ekki að bitna
á þeim sem þurfa á lyfjunum að
halda.
Lyfin gerðu
gæfumuninn
UMRÆÐAN ER ÝKT
Vilhjálmur
Hjálmarsson
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Starfsmenn Suðurverks nota ofur-
gröfu til að kasta fyllingarefni í veg-
fyllinguna yfir Kjálkafjörð í Múla-
sveit. Með því móti losna þeir við að
nota pramma til að sigla fyllingar-
efninu út á fjörðinn og flýta því að
hægt sé að byrja á vegfyllingu yfir
Mjóafjörð.
Suðurverk hóf í sumar vinnu við
lagningu nýs vegar um Múlasveit í
Reykhólahreppi, frá Eiði í Vattar-
firði að Þverá í Kjálkafirði.
Fara þarf með veginn á fyllingu
og brú yfir tvo firði, Kjálkafjörð og
Mjóafjörð. Miðað var við að efni í
fyllingar fjarðanna yrði flutt út á
fjörðinn með efnisflutningapramma.
Aðstæður eru þannig í Kjálkafirði að
stjórnendur Suðurverks ákváðu í
samvinnu við Vegagerðina að reyna
aðra aðferð.
Eysteinn Jóhann Dofrason verk-
efnisstjóri segir að Suðurverk eigi
100 tonna gröfu með 25 metra
löngum armi sem notuð var við gerð
Landeyjahafnar. Armurinn er helm-
ingi lengri en á venjulegum gröfum.
Hún er notuð til að kasta efninu 25-
30 metra út frá enda vegfylling-
arinnar. Með því móti er talið að
púðinn nái að síga eðlilega og undir-
lagið brotni ekki, eins og hætta er á
ef vörubílar eru látnir sturta efninu
fram af endanum.
Fyllingin er komin um 400 metra
út í Kjálkafjörð en 1200 metrar eru
eftir. Í þessum áfanga verður fyllt út
fyrir fyrirhugað brúarstæði og gerð
vinnuplön við það. Þá verður hægt
að byggja brúna á þurru landi. Von-
ast er til að vinna við hana geti hafist
í mars eða apríl. Þegar brúin verður
tilbúin verður efni grafið undan
henni og mokað úr plönunum til að
ljúka fyllingunni í land hinum megin.
1000 ferðir á Mjóafjörð
Efnisflutningapramminn er kom-
inn á staðinn og hann verður not-
aður við að sigla út fyllingunni í
Mjóafjörð. Hann er dýpri og því ekki
hægt að nota sömu aðferð og í
Kjálkafirði. Efnið verður lagt út í
tveimur lögum með prammanum áð-
ur en hægt verður að hefja út-
keyrslu með vörubílum. Pramminn
þarf að flytja rúmlega 400 þúsund
rúmmetra af efni og er búist við að
það gerist í um þúsund ferðum. Tek-
ur verkið nokkra mánuði en nægur
tími er til stefnu því brúin yfir Mjóa-
fjörð verður ekki byggð fyrr en
2014.
Morgunblaðið/Guðlaugur Albertsson
Kjálkafjörður Vörubílar keyra efni út á vegfyllinguna og grafan kastar því áfram út á fjörðinn.
Kasta efninu út á fjörð
 Ofurgrafa notuð við vegfyllingu í Kjálkafirði
 Armurinn er helmingi lengri en á venjulegum gröfum
Konur
til áhrifa
Nánari upplýsingar á www.xd.is
Allir velkomnir!
Landssamband sjálfstæðiskvenna
Sjálfstæðisflokkurinn
Landssamband sjálfstæðiskvenna efnir til
opins fundar í Suðurkjördæmi
Framsögur:
Ragnheiður Elín Árnadóttir,
þingmaður í Suðurkjördæmi
Unnur Brá Konráðsdóttir,
þingmaður í Suðurkjördæmi
Ólöf Nordal,
varaformaður Sjálfstæðisflokksins
Jarþrúður Ásmundsdóttir,
formaður Landssambands sjálfstæðiskvenna
Pallborðsumræður
Fundarstjóri er Aldís Hafsteinsdóttir
Félagsheimili Sjálfstæðisflokksins á Selfossi
Fundurinn er liður í fundaröð Landssambands
sjálfstæðiskvenna í aðdraganda kosningaveturs.
Allar konur sem hafa áhuga á að bjóða sig fram eru
sérstaklega hvattar til að mæta.
Þriðjudagur 25. september kl. 20:00