Morgunblaðið - 22.09.2012, Blaðsíða 39

UMRÆÐAN 39
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 22. SEPTEMBER 2012
Hrunið hefur leikið
íslenskt heilbrigð-
iskerfi grátt. Fyrir
hrun áttu Íslendingar
lagalegan rétt á bestu
heilbrigðisþjónustu
sem völ var á. Ekki
lengur, þessi réttur
hvarf í hruninu. En
hvað kom í staðinn?
Samdráttur og nið-
urskurður til að
standa undir auknum
vaxtagjöldum ríkisins, enda gera
fjárlög 2013 ráð fyrir að vaxtagjöld
verði 88 ma kr. sem er rúmlega
tvöfalt hærri upphæð en sjúkra-
húskostnaður ríkisins sem er áætl-
aður 43 ma kr.
Íslenska ríkið þarf að sýna mikið
aðhald á næstu árum og ljóst er að
útgjaldaaukning til heilbrigðismála
getur ekki fylgt þeirri miklu kostn-
aðaraukningu sem ný þróun á lyfj-
um, meðferðum og tækjum kallar
á. Þar á ofan bætist að íslenska rík-
ið er ekki samkeppnishæft þegar
kemur að launakjörum heilbrigð-
isstarfsmanna. Norræn heilbrigð-
isþjónusta er alþjóðlega eftirsótt
og þekkir engin landamæri og hana
verður í raun að verðleggja í al-
þjóðlegri mynt.
Ósjálfbært kerfi í hnignun
Ef við göngum út frá þeirri for-
sendu að sjálfbæra heilbrigðisþjón-
ustu þurfi að verðleggja í al-
þjóðlegri mynt er hægt að færa rök
fyrir því að Ísland er litlu betur
sett í dag en það var fyrir 20 árum
til að mæta núverandi kostnaði við
heilbrigðisþjónustu, m.t.t. til lands-
framleiðslu á mann
mældrar í dollurum á
föstu gengi. Á síðast-
liðnum 20 árum hafa
orðið gríðarlegar
farmfarir í læknavís-
indum með tilheyrandi
kostnaði. Hvernig hef-
ur þessum kostnaði þá
verið mætt á Íslandi?
Að mestu leyti með
því að lækka laun
(mæld í erlendri
mynt), fækka
heilbrigðis-
starfsmönnum og tak-
marka aðgang sjúklinga að dýrum
lyfjum, nýjum tækjum og með-
ferðum. Enda er nú svo komið að
það hriktir í stoðum hins íslenska
heilbrigðiskerfis.
Ríkisrekið kerfi sem byggist á
ósamkeppnishæfum launum, tak-
markaðri greiðslugetu skuldugs
ríkissjóðs og skorti á eðlilegri end-
urnýjun á tækjum og starfsfólki
getur ekki talist sjálfbært. Smátt
og smátt fjarar undan slíku kerfi.
Og þá erum við komin að kjarna
málsins: Á heilbrigðisþjónusta á Ís-
landi í framtíðinni að miðast við
takmarkaða greiðslugetu ríkisins
eða eiga sjúklingar að hafa aðgang
að fullkomnustu og bestu heilbrigð-
isþjónustu sem völ er á? Fyrir hrun
var þessi spurning ekki svo aðkall-
andi enda var slík þjónusta tryggð
með lögum. En sá tími er liðinn. Nú
treystir ríkið sér ekki til að veita
þessa þjónustu, og hvað tekur þá
við?
Óþægileg framtíðarsýn?
Ríkið á fáa aðra kosti en að halda
kostnaði niðri og stýra þjónustunni
með „klínískum leiðbeiningum“ og
biðlistum? En hvernig á að gera
kerfið sjálfbært og stöðva hnignun
þess? Hér verða menn að horfa út
fyrir landsteinana og í hugmynda-
smiðju annarra þjóða. Flest Evr-
ópuríki fara svokallaða blandaða
leið í heilbrigðismálum, þar sem
ríki og einkaaðilar vinna saman að
sjúkratryggingarmálum, rekstri og
uppbyggingu sjúkrahúsa og stefnu-
mótun innan heilbrigðisgeirans,
sem miðar að því að veita sjúkling-
um betri þjónustu en ríkisrekið
kerfi getur veitt upp á eigin spýtur.
Þetta á sérstaklega við í löndum
þar sem hið opinbera hefur tak-
markað bolmagn til að standa und-
ir síhækkandi heilbrigðiskostnaði
og þeim löndum sem ekki hafa það
bolmagn fjölgar stöðugt.
Það er því mikilvægt að allt sam-
félagið leggist á árar til að bjarga
íslenska heilbrigðiskerfinu, annars
er hætta á að hér skapist það
ástand, sem er vel þekkt í þróun-
arlöndum og fyrri kynslóðir Íslend-
inga þekktu, þar sem efnamiklir
einstaklingar hafa val sem aðrir
hafa ekki. Þeir geta sótt sér full-
komna heilbrigðisþjónustu erlendis
á eigin reikning. „Hann sigldi til
Kaupmannahafnar til að leita sér
lækninga“ er kunnugleg setning úr
bókum og sendibréfum fyrri alda.
Viljum við hverfa aftur til þess
tíma? Varla.
Það er löngu orðið tímabært að
taka upp efnislega umræðu um
framtíð, uppbyggingu og mönnun
íslensks heilbrigðiskerfis. Hvernig
ætlum við að veita sjúklingum á Ís-
landi sjálfbæra, góða og skilvirka
þjónustu í framtíðinni sem er fylli-
lega sambærileg því sem best ger-
ist í nágrannalöndunum? Hver á að
veita þjónustuna og hvernig á að
borga fyrir hana, þegar ríkið hefur
ekki efni á að reka fyrsta flokks
kerfi að norrænni fyrirmynd? Eitt
er víst, kostnaður við að veita sjálf-
bæra heilbrigðisþjónustu á Íslandi
er mun hærri en útgjöld ríkisins og
sjúklinga eru í dag.
Það er nauðsynlegt að taka þessa
umræðu um framtíð íslensks heil-
brigðiskerfis og hlutverk ríkisins
og einkaaðila í því, áður en hafist
er handa við byggingu á nýju
sjúkrahúsi.
Heilbrigðiskerfi á krossgötum
Eftir Andra
Arinbjarnarson » Á heilbrigðisþjón-
usta á Íslandi í fram-
tíðinni að miðast við tak-
markaða greiðslugetu
ríkisins eða eiga sjúk-
lingar að hafa aðgang að
fullkomnustu og bestu
heilbrigðisþjónustu sem
völ er á?
Andri
Arinbjarnarson Höfundur er verkfræðingur.
Nóatúni 4 · Sími 520 3000
www.sminor.is
Tækifæri
H x b x d: 186 x 60 x 65 sm
99.900
139.900
Kæli- og
frystiskápar
KG 36VNW20 (hvítur)
KG 36VVI30 (stál)
Tækifærisverð:
kr. stgr. (hvítur)
(Fullt verð: 129.900 kr.)
Tækifærisverð:
kr. stgr. (stál)
(Fullt verð: 179.900 kr.)