Dagblaðið Vísir - DV - 08.06.2012, Qupperneq 44

44 Viðtal 8.–10. júní 2012 Helgarblað
V
iltu gjöra svo vel að setja
þetta um hálsinn,“ hróp-
ar lögreglumaður á eft-
ir blaðamanni sem heldur
vandræðalegur á aðgöngu-
korti í bandi og hrekkur í kút. „Ör-
yggiskröfur hafa verið hertar hér,“
útskýrir Þorgerður Katrín Gunnars-
dóttir alþingismaður sem tekur
á móti blaðamanni í anddyri Al-
þingishússins.
Vannýtt tækifæri
Á dagskrá Alþingis eru umræður
um fyrirhugaðar breytingar á fisk-
veiðistjórnunarkerfi Íslands. Um-
ræður hafa staðið yfir í nokkra daga.
Þorgerður Katrín og félagar hennar
í Sjálfstæðisflokknum standa með
útgerðinni gegn breytingum á kerf-
inu. „Það eru mjög skiptar skoðan-
ir á þingi þessa dagana,“ segir Þor-
gerður. „Ég er sannfærð um það að
stefna ríkisstjórnarinnar er röng
hvað varðar breytingar á fiskveiði-
stjórnunarkerfinu. Við tökumst á í
þinginu og mér finnst allt í lagi að
takast á um þetta á þeim forsend-
um að báðir aðilar trúi því að stefna
þeirra sé hin eina rétta. Svona er
pólitík,“ segir hún og brosir. „Ég segi
nei, vegna þess að með því að berj-
ast gegn tillögunum stend ég í vegi
fyrir neikvæðum og vanhugsuðum
breytingum á sjávarútveginum og
samfélaginu.“
Þorgerður segir ekkert óeðlilegt
við að menn takist á. Henni finnst
þó oft eftirsjá í þeim tíma sem fer í
óþarfa orðaskak.
„Mér finnst sárt að sjá þessi van-
nýttu tækifæri á þingi og geta ekki
gert betur. Það eru allir að tala um
sátt í samfélaginu og að við eigum
að vinna betur og ekki vera í þessu
endalausa þrasi. Við þurfum auðvit-
að að takast á um pólitísk deiluefni
en það er líka alveg rétt, við getum
gert þetta aðeins öðruvísi og eigum
að gera þetta öðruvísi.
Framkvæmdavaldið er gríðar-
lega sterkt, viðhorf og vinnubrögð
forsætisráðherra setja sterkan svip
á þingið hvort sem mönnum lík-
ar það betur eða verr. Við eigum að
efla þingið. Mér finnst Ásta Ragn-
heiður hafa verið í afar erfiðri stöðu
í vetur. Það er lítill meirihluti fyrir
stjórninni, en hún hefur staðið sig
vel sem forseti þingsins. Þótt ég hafi
nú aldeilis ekki alltaf verið sammála
ákvörðunum hennar þá hefur hún
ávallt haft hagsmuni löggjafarvalds-
ins í huga til lengri tíma.
Ég held að það þurfi að setjast
vel yfir það hvernig þingsköpun-
um verður breytt. Og huga betur að
valdi og verksviði forseta þingsins.
Á meðan hann þarf að verða valda-
meiri þá þarf líka að tryggja að hann
sé óháðari flokkum. Sínum eigin
flokki og öðrum flokkum.“
Skortur á hugrekki
Samfélagið er ekki tilbúið enn fyrir
breytta orðræðu að mati Þorgerðar
sem segir fólk þurfa að finna hjá sér
hugrekki til að fara gegn ofstæki og
rétttrúnaði.
„Þetta er spurning um viðhorf,“
segir Þorgerður.
Blaðamaður spyr hver fyrstu
skrefin séu. Felast þau í auðmýkt?
„Að hluta til en það er ekki allt,“
segir hún. „Það er fullt af góðu fólki
á þingi sem er auðmjúkt og vinnur
vel. Ég held hins vegar að samfélag-
ið eða hluti þess sé ekki ennþá tilbú-
ið fyrir breytta orðræðu þrátt fyrir að
kalla eftir henni og annarri nálgun á
stjórnmálin. Ég sé það á blogginu, í
greinum og viðbrögðum við grein-
um. Það skortir enn þetta hugrekki
til að fara gegn ofstækinu. En ég vil
heldur ekki alhæfa. Gagnrýnar og
rökstuddar skoðanir eru ekki of-
stæki. Þær láta hins vegar undan
rétttrúnaðinum og ofstækinu. Mér
finnst stemningin að einhverju leyti
lík þeirri og var fyrir hrun. Það er
rétttrúnaður í dag eins og fyrir hrun.
Það er bara ein skoðun sem er rétt,
allt annað er rugl,“ segir hún hugsi.
En ég skynja að þessir tímar eru að
breytast, að fólk er að finna hjá sér
hugrekkið. En til þess að finna það,
þá þarf að læra af hruninu og eftir-
málum þess. Það er hluti af því að
setja þessa hugsun af stað.“
Lærir af hruninu
Hún segist sjálf íhuga það reglulega
hvernig hún ætli að læra af hrun-
inu. „Ég gerði fullt af mistökum. Ég
held ég hafi líka gert mjög margt
gott og þarft. Það er margt sem ég er
stolt af. Mér finnst til dæmis voða-
lega gott að lesa og sjá könnun um
samkeppnishæfi íslenskrar þjóðar.
Það sem heldur okkur uppi er gott
menntakerfi. Við klúðruðum því
ekki. Við eigum líka gott heilbrigð-
iskerfi og gott félagslegt kerfi. Það
voru hlutir sem við þó stóðum vörð
um og við megum vera stolt af þó að
ég og aðrir hafi gert mörg mistök.“
Hverju sér hún mest eftir?
„Ef ég hugsa til menntamála-
ráðuneytisins þá hefði ég viljað fara
í það að efla enn frekar samkeppn-
issjóðina í rannsóknum, ég hefði
viljað taka sjá meiri samhæfingu og
flæði milli listgreina innan skóla-
kerfisins og ég hefði viljað sjá meiri
eftirfylgni með skólalöggjöfinni sem
við samþykktum árið 2008. Að auka
sveigjanleika milli skólastiga og að
fleiri nemendur útskrifist á þrem-
ur árum. Það var mjög óvinsælt að
setja þetta fram á sínum tíma en ég
er sannfærð um, meira en nokkru
sinni, að þessi leið er rétt fyrir sam-
félagið og þjóðhagslega hagkvæm.
Það er rétt fyrir okkur í samkeppn-
islegu tilliti að fjölga nemendum
sem eru 19 ára stúdentar. Að koma
fólkinu fyrr upp í háskóla eða út í at-
vinnulífið. Tregðan er mikil í kerfinu
og það er vont að hafa ekki náð að
fylgja þessu eftir þótt ég verði glöð
þegar ég heyri að sífellt fleiri velji að
útskrifast fyrr en áður. Í stóru póli-
tísku myndinni þá sé ég mest eftir
því að hafa ekki verið nægilega vak-
andi og hafa sjálfkrafa talið ákveðna
hluti vera sanna og rétta.“
Hún segir tímann á þingi fyrir
og eftir hrun hafa verið ákveðna
kennslu. „Þetta var ótrúlega lær-
dómsríkur tími. Hann var bæði erf-
iður og skemmtilegur í senn. Þetta
var reynsla sem ég hefði aldrei vilj-
að missa af. Þessi reynsla hefur bætt
mig sem stjórnmálamann og von-
andi eflt mig og þroskað. Í dag, í eft-
iráskoðun samtímans sé ég að við
eigum að gefa hverju tímabili tæki-
færi og reyna að skilja ólíkar aðstæð-
ur og viðbrögð. Það þýðir hins vegar
ekki að einhver della geti ekki gerst.“
Vill ekki tjá sig um kúlulán
Það er óumflýjanlegt að spyrja Þor-
gerði hver staðan sé á milljarðs
kúluláni eiginmanns hennar hjá
Kaupþingi. Þorgerður gekk hart
gegn Richard Thomas sem gagn-
rýndi bága stöðu bankanna og
stefnu stjórnvalda og réðst þá gegn
vitsmunum hans.
Þótt Þorgerður hafi beðið hann
afsökunar fyrir fullu Háskólabíói
og í beinni útsendingu sér hún eftir
þeim viðbrögðum.
„Ég held að það sjái það allir í dag
að þetta var kolröng starfsmanna-
stefna hjá bankanum. En menn
trúðu á þetta. Eins og margt fleira.
Ætli þetta sé ekki einn af þeim hlut-
um sem hægt er að segja um að gott
sé að vera vitur eftir á?
Hvað lánið varðar þá er það í
ákveðnu ferli og það er ekki frágeng-
ið. Þetta mjatlast áfram eins og allt
annað. Staðan hjá okkur Kristjáni er
eins og hún var hjá okkur fyrir 10–15
árum. Ég held það sé best að maður
tjái sig sem minnst ellegar er hætta á
mistúlkun og útúrsnúningum.“
Sár yfir aðför að heimili
Staða Þorgerðar og Kristjáns vakti
mikla reiði meðal mótmælenda.
Lögregla var kvödd að heimili þeirra
vegna mótmæla þar fyrir utan í apr-
ílmánuði 2010 og það fannst henni
afar erfitt. Þeir sem fyrir utan stóðu
tóku lítið tillit til þess að Þorgerður
og Kristján eiga þrjú börn og þar
af dóttur sem á mjög erfitt með
að höndla eða skilja atvik eins og
þetta en hún er einhverf og með
þroskahömlun.
Er hún þessu fólki reið?
„Maður verður að reyna að skilja
fólkið. Það á sér sína sögu. En ég er
ekkert endilega rosalega glöð með
þetta. Ein vinkona mín var að minna
mig á hvað ég sagði rétt eftir hrun.
Ég sagði: Nú mun reyna á réttarrík-
ið. Nú mun reyna á það að menn
fari ekki að beygja réttarreglurnar í
þágu þeirra vinda sem blása hverju
sinni.
Eftir nokkur ár getum við horft til
baka og metið það hvort við stóðu-
mst reglurnar. Sums staðar gerðum
við það en annars staðar ekki.
Það er eðlilegt að menn spyrji
spurninga og setji fram gagnrýni
en þá bið ég fólk líka um að skoða
heildarmyndina. Við sjálfstæðis-
menn verðum einnig að vera sjálfum
okkur samkvæmir í gagnrýni okkar á
ríkisstjórnina og setja hlutina í sam-
hengi, þegar nokkur ár eru liðin. Við
erum að biðja um sanngirni og þá
skulum við sýna hana líka.“
Börnin varnarlaus
Hefur einhver beðið hana afsökun-
ar?
„Nei,“ segir hún. „Enda hef ég
ekkert hitt þetta fólk þótt ég viti hvert
það er. Ég hef oft vitnað í ömmu
mína sem dó áður en ég fæddist:
Það er mannlegt að reiðast en það
er djöfullegt að vera langrækinn. Ég
er kristin kona og ætla ekki að vera
langrækin en ég get alveg sagt með
sanni að ég reiddist. Ég varð líka sár
yfir þeim aðstæðum sem börnin
mín voru sett í með þessu. Sérstak-
lega vegna litlu stelpunnar minn-
ar sem þarf sinn undirbúning fyrir
allt sem er óvænt. Þá verður maður
reiður.
Það hefur ekki hent áður. Maður
hefur hins vegar lent í svo mörgu
að það bítur fátt á mann. En það er
gríðarlega vont þegar börnin manns
lenda í áföllum, sér í lagi þegar þau
geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér.
En þetta er búið,“ segir hún. „Við
verðum að horfa fram á við. Það eru
margir vondir hlutir sem hafa gerst
og ýmsir sem eru sárir en við verð-
um sem samfélag að komast yfir þá.
Ég held að þessi reynsla hafi gert
mig sterkari og umburðarlyndari. Ég
vona það. Eitt af því sem ég þakka
mömmu og pabba fyrir er hvað þau
eru umburðarlynd. Þau hafa alltaf
gefið fólki tækifæri. Þó einhver telj-
ist skrýtinn, rugludallur eða bara
vondur þá hafa þau bent á að hver
og einn geti átt sögu sem varpi ljósi á
viðkomandi einstakling. Ekki dæma
fyrr en þú ert búinn að kynnast við-
komandi.
Ég vona að ég hafi ekki orðið
bitur og ég vona að aðrir séu það
ekki heldur. Biturleikinn er að ein-
hverju leyti skiljanlegur en hann
er nöturleg tilfinning sem heldur
aftur af okkur. Við verðum að læra af
þessu og halda í vonina. Ekki síst við
sem erum í Sjálfstæðisflokknum.“
Stolt af verkum sínum
Talið berst að þeim tíma er hún sat
í embætti menntamálaráðherra. Þá
var hún þekkt fyrir að koma mörg-
um málum í höfn og þótti dugnað-
arforkur. „Ætli ég sé ekki stoltust af
því að hafa varðveitt ákveðin grunn-
prinsipp í þeim málaflokki sem féllu
undir ráðuneytið. Það eru þessi þrjú
leiðarljós okkar – valfrelsi, gæði og
skilvirkni. Ég stóð fyrir valfrelsi, í
skólamálum, í menningarmálum, á
öllum sviðum vísinda. Það kostaði
oft átök en mér líður ekki síst hvað
best með að við náðum samvinnu á
flestum málasviðum þegar upp var
staðið. Oft eftir mikil átök, en við
náðum að lenda hlutum. Klára mál-
in. Það er ekkert mál að vera ráð-
herra ef maður ætlar að sigla lygn-
an sjó, ekki vera í átökum og koma
neinum erfiðum málum í gegn. Það
er auðveldasta leiðin.
Það er hægt að deila um eitt
og annað. En við sköpuðum nýja
menntastefnu og ég er sannfærð um
að breytingar á skólalöggjöfinni hafi
verið góðar. Við höfum endurskoðað
öll skólastigin; skapað þar aukið val,
sveigjanleika og fjölgað tækifærum
til náms. Við undirstrikuðum stefn-
una um skóla án aðgreiningar um
leið og við vildum gefa öllum foreldr-
um val. Líka fatlaðra barna. Að kerfið
sé ekki að velja fyrir þau. Þú verður
að hafa valkostina og það er mannúð
og mannréttindi fólgin í því að hafa
þá. Ríkið má ekki taka þessa valkosti
af fólki.“
Katrín besti ráðherrann
Hún segist fylgjast með Katrínu Jak-
obsdóttur í sama embætti og þótt
hún sé henni stundum ósammála
segir hún hana langbesta ráðherr-
ann.
„Katrín er langbesti ráðherra rík-
isstjórnarinnar. Það er margt sem
Katrín er að gera sem er gott. Ég
held að þetta sé óskaplega erfitt fyr-
ir hvern sem er, að koma inn í ráðu-
neytið eftir svona mikið áfall. Ég er á
móti þessari auknu miðstýringu sem
komið hefur verið á. Dæmi um það er
tilraun vinstriflokkanna til að svæða-
skipta framhaldsskólunum. Valfrels-
ið er frekar svarið. Ég tel að við eigum
að gefa öllum börnum sama val um
skóla, sama hvar þau búa á landinu.
Hvort sem þau búa á Tálknafirði, í
Neskaupstað eða Hafnarfirði.
Það eru alls konar hlutir sem við
deilum um og eru hrein og klár póli-
tík en stóra myndin er sú að mér
finnst Katrín langbesti ráðherra rík-
isstjórnarinnar. Þó að það sé mik-
ill gorgeir í hinum og þeir geti talað
digur barkalega, þá heldur hún
dampi. Það er mikið af mælskum
mönnum í pontu, sjáðu til, en orðum
þurfa að fylgja athafnir,“ segir hún og
brosir út í annað.
Á marga góða vini á Alþingi
Það vekur athygli blaðamanns
hversu vel Þorgerður talar um and-
stæðinga sína. Er hægt að eignast
vini á Alþingi?
„Já, ég á nóg af vinum á Alþingi.
„Það er mannlegt að reiðast en það er djöfullegt að
vera langrækinn,“ segir þingkonan öfluga Þorgerður
Katrín Gunnarsdóttir sem hefur háð margar erf-
iðar orrustur í stjórnmálum. Þær erfiðustu hefur hún
þó háð í einkalífinu og þar hafa unnist stærstu og
dýrmætustu sigrarnir. Kristjana Guðbrandsdóttir
settist niður með Þorgerði Katrínu og ræddi við hana
um átök á þingi og árásina á heimili hennar, ástríður
og það sem henni er allra heilagast, börnin.
„Það er hægt að
eignast vini á Alþingi“
Kristjana Guðbrandsdóttir
kristjana@dv.is
Viðtal
„Það er ofsalega
vont þegar börn-
in manns lenda í áföllum.
Þau geta ekki borið hönd
fyrir höfuð sér.