Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 2015, Side 28

Náttúrufræðingurinn - 2015, Side 28
Náttúrufræðingurinn 28 Fæðu- og óðalsatferli ungra laxfiska í íslenskum ám INNGANGUR Skyldar lífverur hafa oft ámóta lifn- aðarhætti og nýta sambærilegar vistir.1,2 Þótt tegundir séu skyldar er þó iðulega blæbrigðamunur á aðlögun þeirra, og getur hann leitt til mismunar í búsvæðavali og út- breiðslu.2 Slíkur munur getur m.a. falist í útliti, lífeðlisfræðilegum þáttum og ekki síst atferli.2,3 Rann- sóknir á atferli geta því veitt nokkra innsýn í stofnvistfræði dýra og í það hvernig einstaklingar skyldra tegunda velja búsvæði, keppa um þau og deila þeim.4 Hérlendis lifa þrjár tegundir villtra laxfiska, bleikja (Salvelinus alpinus), urriði (Salmo trutta) og lax (Salmo salar) (1. mynd). Þær nýta sér fjölbreytt búsvæði í íslenskum ám, sem eru ólíkar að vatnshita, framleiðni og straumlagi. Þessir umhverfisþættir ráðast einkum af aldri og gegndræpi berggrunns- ins þar sem áin rennur, af gróðri á vatnasviði árinnar og af því hvort í ána rennur jökulvatn.5 Tegund- irnar þrjár gera ólíkar kröfur til þessara umhverfisþátta.6,7,8 Bleikjan velur lygnustu búsvæðin og hana er helst að finna í kaldari og nær- ingarsnauðari ám.6 Lax velur straumhörð búsvæði og er ríkjandi í hlýjustu og frjósömustu ánum,8 en urriðinn nýtir sér oft búsvæði og straumvötn sem liggja á milli hinna tegundanna tveggja hvað varðar þessa umhverfisþætti (2. mynd). Þrátt fyrir þessa almennu Fæðu- og óðalsatferli hefur mikil áhrif á þéttleika og útbreiðslu ungra laxfiska í ám. Til þessa hefur atferli íslenskra laxfiska og samspil þess við vistfræðilega þætti lítt verið rannsakað. Hér eru kynntar niðurstöður tveggja rannsókna um fæðuatferli (153 fiskar; bleikja, urriði og lax) og óð- alsatferli (61 fiskur; bleikja og urriði) vorgamalla (0+) laxfiska í íslenskum ám. Flestir fiskar leita úr kyrrstöðu að bráð sem berst með vatnsstraumnum en þó má finna talsverðan einstaklings-, stofna-, og tegundamun í hreyfan- leika við fæðuleit og óðalsatferli. Bleikja heldur sig í lygnasta vatninu og er hreyfanlegust, lax notar straumhörðustu svæðin og hreyfir sig minnst, en atferli og búsvæðaval urriðans liggur þar á milli. Óðul bleikju eru stærri en urriða, stærri fiskar helga sér stærri óðul og óðul minnka með auknu fæðuframboði. Þá virðist urriði verja óðul sín betur en bleikja. Íslenskir laxfiskar sýna því mikinn fjölbreytileika í fæðu- og óðalsatferli, sem tengist búsvæðanotkun þeirra og mótar hana jafnframt. Rannsóknir á atferli auka skilning okkar á þeim ferlum sem liggja að baki búsvæðavali, hæfni og út- breiðslu villtra laxfiska í íslenskum ám. Stefán Óli Steingrímsson, Tyler Douglas Tunney og Guðmundur Smári Gunnarsson Náttúrufræðingurinn 85 (1–2), bls. 28–36, 2015 Ritrýnd grein 1. mynd. Vorgömul (0+) seiði íslenskra laxfiskategunda. Frá vinstri urriði (Salmo trutta), bleikja (Salvelinus alpinus) og lax (Salmo salar). Á þessu aldursskeiði er urriði með rauðleit- an veiðiugga, hjá bleikju er fremsti uggageisli bakuggans ljósari að lit en hjá hinum tegundun- um, og lax er með áberandi stóra eyrugga.– Young-of-the-year (0+) individuals of each Icelandic salmonid species, from left brown trout (Salmo trutta), Arctic charr (Salvelinus alpinus) and Atlantic salmon (Salmo salar). At this age, brown trout have a reddish adipose fin; Arctic charr have much lighter coloured fin ray at the front of the dorsal fin than the other two species, and Atlantic salmon have very big pectoral fins. Ljósm./Photo: Stefán Óli Steingrímsson.

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.