Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Qupperneq 44

Ingibjörg Haraldsdóttir
Þetta skrifaði hún eftir að hafa öðlast viðurkenningu sem eitt mesta
ljóðskáld tuttugustu aldar í Rússlandi og þótt víðar væri leitað. En á
Stalíntímanum hafði hún mátt þola miklar hremmingar í heimalandi
sínu, útgáfubann í 15 ár, sára fátækt, stöðugar húsleitir og hatursáróður
í fjölmiðlum, auk þess sem bæði sonur hennar og eiginmaður voru send-
ir í fangabúðir. Vissulega voru karlskáld líka ofsótt á þessum voðalegu
tímum, en ofsóknirnar gegn Önnu voru oftar en ekki gegnsýrðar af kven-
hatri, þeim var ætlað að gera lítið úr henni bæði sem konu og skáldi.
Á sokkabandsárum mínum hafði ég engar áhyggjur af stöðu minni í
heimi ljóðskálda. Ég stefndi hinsvegar að því að verða bóhem, leynt og
ljóst, enda þótti mér einsýnt að skáld hlyti að vera bóhem, þetta tvennt
fór saman í huga mínum. Það var ekki heiglum hent að lifa bóhemlífi í
Reykjavík í upphafi sjöunda áratugs liðinnar aldar, en það mátti reyna
það. Laugavegur ellefu hafði lengi verið helsta bækistöð listamanna,
menntaskólanema og annarra lífsnautnaleitenda, en skömmu eftir að
ég var orðin þar stammgestur var staðnum lokað fyrirvaralaust. Á úti-
hurðina var hengt spjald sem á stóð: Lokað af heilbrigðiseftirlitinu, eða
eitthvað álíka smáborgaralegt. Sem betur fer var nýbúið að opna annað
kaffihús, á Skólavörðustíg. Mokka varð minn staður, þar sat ég oftast
þegar ég var ekki í skólanum eða uppi í risi á Tjarnargötu 20, þar sem
Æskulýðsfylkingin hafði aðsetur sitt, ungliðahreyfing Sameiningar-
flokks alþýðu, sósíalistaflokksins.
Þessi kafli skáldævisögu minnar náði líklega hápunkti sínum vorið
1961 þegar ég barði að dyrum í Unuhúsi hjá Einari Braga. Hann hafði
fallist á að kaupa af mér þrjú ljóð sem komu svo í Birtingi þá um sumar-
ið. Einari Braga var margt til lista lagt einsog alþjóð veit, og meðal ann-
ars kunni hann að skapa þá stemningu sem þarf til að gera augnablik
ógleymanleg. Hann gekk að skrifborði sínu hægum skrefum, dró út
skúffu og náði í lítinn peningakassa sem hann opnaði með lykli um leið
og hann mælti spádómsorðin: „Þessari stund gleymir þú aldrei. Fyrstu
skáldalaunin - gjörðu svo vel“, og rétti mér þrjá peningaseðla sem ég get
nú ekki með nokkru móti munað hvort voru hundrað- eða þúsundkall-
ar. Hvort heldur var skiptu peningarnir mig miklu máli, en mikilvægi
þeirra bliknaði þó í samanburði við þá upphefð og þann heiður að fá
ljóðin sín birt í því merka tímariti Birtingi.
Tveimur árum seinna var ég sest að í Moskvu og hætt að yrkja ljóð. 1
Moskvu var jafnvel erfiðara að vera bóhem en í Reykjavík svo að ég varð
að gefa þann draum endanlega upp á bátinn. Það var fussað og sveiað
ef kvenfólk sást reykja, ég tala nú ekki um ef það sýndi sig í síðbuxum á
42
TMM 2005 • 4