Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Blaðsíða 46

Ingibjörg Haraldsdóttir
líst þér á? Hvað finnst þér um þetta ljóð, til dæmis, eða þetta? Það sem
verra var: ég hafði ekki hugmynd um hvað fólkinu heima fannst um
þessa bók, hvort einhver hafði yfirhöfuð tekið eftir henni, hvort einhver
hafði keypt hana, lesið hana og jafnvel skrifað ritdóm um hana? Og allt
í einu skipti varla nokkur hlutur máli nema þetta eitt: hverjar viðtökur
bókin mín hefði hlotið. Nokkru seinna kom í ljós að ég mátti vel við una,
gagnrýnendur þriggja blaða höfðu skrifað ritdóma og þeir voru allir
vinsamlegir. Ef ég man rétt minntist enginn þeirra á að ljóðin mín væru
kvenleg. Ég frétti líka af einni mætri manneskju sem hafði lesið bókina
og sagt að lestrinum loknum: „Þessi kona þarf bara að koma heim.“ Þar
hitti hún naglann á höfuðið.
Ég var löngu komin heim þegar næsta bók, Orðspor daganna, sá
dagsins ljós níu árum seinna. Hafði verið blaðamaður á Þjóðviljanum
í nokkur ár, skrifað kvikmyndagagnrýni í sama blað og starfað með
Rauðsokkahreyfingunni, auk þess sem ég hafði gert talsvert af því að
lesa upp ljóðin mín á samkomum uppreisnarseggja af ýmsum toga. Ég
var líka búin að þýða nokkrar bækur, m.a. Meistarann og Margarítu
eftir Mikhaíl Búlgakov. Og ég var orðin félagi í Rithöfundasambandinu.
Samt minnist ég þess ekki að hafa nokkurntíma sett mér það markmið
að verða rithöfundur - þetta bara æxlaðist svona. Eftir að ég hætti í
blaðamennskunni (ef blaðamennsku skyldi kalla hjá manneskju sem
var og er gjörsneydd því sem kallað er fréttanef) og sat flestum stund-
um heima yfir þýðingum og yrkingum, átti ég stundum í vandræðum
ef fólk spurði mig hvað ég „gerði“ fyrir utan að hugsa um heimilið og
börnin, hvort ég „ynni úti“. Mér var gjörsamlega um megn að segjast
vera rithöfundur, hvað þá skáld. Þetta skilst mér að sé algengt feimn-
ismál innan stéttarinnar, að því er virðist á heimsvísu, í það minnsta
gerði pólska skáldið Wislawa Szymborska þetta að umræðuefni þegar
hún tók við Nóbelsverðlaununum 1996. í þakkarræðu sinni við það
tækifæri sagði hún að skáld samtímans væri tortrygginn efasemdamað-
ur, jafnvel og ekki síst gagnvart sjálfu sér, og væri þvert um geð að kalla
sig skáld opinberlega, enda væri auðveldara „á okkar háværu tímum“
að viðurkenna galla sína heldur en „kostina, því að þeir eru faldir dýpra
og það er varla að maður trúi á þá sjálfur.“ Hún sagði að væru skáldin
spurð hvað þau væru að fást við, svöruðu þau yfirleitt lágum rómi að þau
„fengjust við skriftir,“ eða nefndu einhverja aðra vinnu sem þau sinntu
meðfram skáldskapnum.
Aldraður sænskur rithöfundur sem ég hitti einhversstaðar á skálda-
móti kenndi mér aðferð til að kljást við þetta feimnismál. Þetta var
afskaplega virðulegur maður og greinilega búinn að vera skáld mjög
44
TMM 2005 • 4