Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Page 76

Olga Markelova
sem tengist nokkurn veginn forngrískri goðsögu með sama nafni, nefni-
lega skipið hlaðið helstu hetjum samtímans sem eiga að leysa mikilvægt
verkefni. En í texta Megasar eru allar þær hetjur íslenskar og skipið siglir
líklega ekki neitt. Þetta er e.t.v. það dæmi sem sýnir hvað minnst tengsl
við upprunalega sögu úr (bókmennta)hefðinni, en spyrja má hvort þetta
eigi við fleiri kvæði. Til þess að skilja skilaboðin í textanum „Orfeus og
Evridís“, svo dæmi sé tekið (Textar, 140), nægir að vita að í forngrískri
goðsögn með sama heiti er fjallað um dauðann. Nánari þekkingu á smá-
atriðum þarf ekki til, og hún auðveldar lesendum/hlustendum varla að
skilja ljóðið, sem er gjörólíkt sögunni, nema kannski í stemningunni.
Að endursegja þekkta sögu og leysa hana úr venjulegu samhengi er
ekki eina aðferð Megasar til að tjá afstöðu sína til hefðarinnar. í textum
hans er líka að finna paródíur og stælingar á tilteknum bókmenntatext-
um eða tiltekinni bókmenntahefð sem slíkri. Textann „Um ástir og
örlög Eyjólfs bónda 1“ (Textar, 60) má e.t.v. líka lesa sem stælingu á þjóð-
sögum, enda koma þar fram mörg minni sem eru algeng í þjóðsögum,
t.d. það að hetjan eltir sækýr og einhyrning og hittir guðdómlega veru.
En kvæðið virðist líkjast þjóðfræðatextum einungis á yfirborðinu, það
er ekki hægt að skilja það út frá þeirri hefð. Einsog í mörgum öðrum
tilvikum tekst ekki að byggja upp hefðbundna frásögn og textinn stefnir
í tóma vitleysu. Nægir í því sambandi að nefna að Óðinn er í lokaerind-
inu tengdur biblíufélaginu (Textar, 61).
Nokkur kvæði Megasar tengjast sérstaklega tilteknum gömlum bók-
menntatextum og vísanir í þá eru áberandi. Hér er fyrst og fremst átt
við skopstælingu eða paródíu á tiltekin kvæði eða ljóðlínur. Dæmi um
það er í textanum „Heimspekilegar vangaveltur um þjóðfélagsstöðu“
þar sem línurnar „gulir eru straumar þínir hland mitt í skálinni“ eru
skopstæling á línunum „Bláir eru dalir þínir, / byggð mín í norðrinu“
úr þekktu ljóði eftir Hannes Pétursson (Skafti Þ. Halldórsson, 1978, 15;
Steinþór Steingrímsson, 2002, 8; Gestur Grímsson, 1977, 45). í ljóðinu
er talað um almenningskamra í háfleygum stíl; í stað venjubundins ætt-
jarðaróðs er viðtakandanum boðið upp á óð til kamra. Þetta má skilja
sem uppreisn gegn ættjarðarkveðskap.
í þó nokkrum kvæðum sínum skopstælir Megas tiltekna texta í heild.
„Paradísarfuglinn" (Á bleikum náttkjólum, 1977) er t.d. paródía á kvæðið
„Brúðarnótt" eftir Davíð Stefánsson. (Þess má geta að þetta kvæði er líka
að finna á sömu plötu og skopstælingin, í flokknum „Aukalög“. Þannig
veit hlustandi plötunnar að þetta er paródía og getur borið textana sam-
an, sjá líka Gest Grímsson 1977.) En þótt Megas fylgi ljóði Davíðs í orða-
vali og hrynjandi eru merkingarleg tengsl þeirra lítil. Kvæði Davíðs segir
74
TMM 2005 • 4