Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Qupperneq 82

Olga Markelova
eru stríðnislegastar af þeim öllum. í þeim er næstum engin þróun, í öll-
um erindum er lýst sama ástandinu (kona nokkur er vafin með límbandi
og liggur hreyfingarlaus í baðkeri). Ráðin um það hvernig þó megi böl
bæta eru næstum grín: að stunda „andlega naglhreinsun" (Textar, 209),
og skilaboðin eru að maður komist aldrei út úr vandræðum, sama hvað
hann gerir - þess vegna getur naglhreinsun dugað eins og hvað annað.
Ef til vill er persóna ljóðsins þegar dáin, en þá er það gróteskur dauði
(„vafin öll með teipi“) og þess vegna er þar hvorki þróun né lausn. Boð-
skapur hinna heilræðavísnanna gengur út í öfgar; enda er hugmyndin
„að droppa við hjá dópmangaranum“ eða „vappa inn í Víðihlíð“ heldur
engin fullnægjandi huggun eða lausn, þótt svo sé látið í veðri vaka.
Tengsl á milli einstakra texta eru stundum orðuð beint. í textanum
„Um ástir og örlög Eyjólfs bónda 11“ {Textar, 171) eru þrjú fyrstu erindin
sömu og þrjú síðustu erindin í fyrra kvæðinu um Eyjólf, en svo breytist
bragarhátturinn. Eins og lofað var á plötunni Megas kemur lausn í næsta
ljóði: ævintýrablærinn gufar upp, og ljóst að allt hefur bara verið óráð.
Vísanir til hefðarinnar í rokktextum eru að mestu leyti til vitnis um
að viðkomandi hefð sé ekki lengur frjó og lifandi, þótt henni sé kannski
viðhaldið og hún ræktuð í viðkomandi þjóðfélagi. En vísanir í eigin
texta gegna allt öðru hlutverki í kveðskap Megasar: þær undirstrika
að kveðskapurinn er heild, jafnvel sérstakur, afmarkaður heimur. Þessi
heimur tekur auðvitað sérstaka afstöðu til hefðbundins menningar-
heims og hugsunarháttar sem er algengur í honum.
Lokaorð
Hér hefur verið hugað að textum Megasar og samspili þeirra við hefð af
ýmsu tagi. Aðferð hans er oft sú að taka eitthvað úr hefðinni, erlendri
eða innlendri, og breyta því í eitthvað ósköp hverdagslegt. Venjulega er
viðkomandi atriði úr gömlu hefðinni (saga, persóna, minni, tilvitnun,
ljóðform) sett í óviðeigandi samhengi, og þá skiptir ekki máli hvort
helstu einkenni þess eru varðveitt eða þeim breytt. Viðkomandi atriði
losnar þá úr venjulegu samhengi sínu og hangir í lausu lofti. Þetta gefur
skáldinu frelsi til þess að nota það einsog því hentar og vera ekki bund-
ið af venjulegum texta- og hugmyndatengslum. Sama gildir um klisjur,
hefðbundnar ímyndir og hugmyndir. Það eru ekki bara þemu úr menn-
ingarsögu (mannkynssögu og bókmenntum) og ljóðformin sem eru rifin
úr venjulegu samhengi, heldur algengir hugsunarhættir. Það sem Megas
ætlar sér er nefnilega að afhjúpa lögmálin sem kveðskapur byggist á.
Það leikur enginn vafi á því að Megas er vel heima í gömlu hefðinni,
80
TMM 2005 ■ 4