Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Page 120

Bókmenntir
Ingunn Ásdísardóttir
Svipmyndir stúlku - myndbrot konu
Kristín Steinsdóttir: Sólin sest að morgni. Vaka-Helgafell 2004.
í bók sinni Sólin sest að morgni segir Kristín Steinsdóttir frá uppvexti ungrar
stúlku á átakatímum í lífi hennar og fjölskyldunnar á sjötta áratug síðustu
aldar. Veikindi móðurinnar eru skuggi sem hvílir yfir annars eindrægnu og
hamingjusömu fjölskyldulífi í litlu sjávarþorpi úti á landi. Kristín dregur enga
dul á að frásögnin er sjálfsævisöguleg, bæði í textanum sjálfum en ekki síður
með ljósmyndum úr barnæsku hennar sjálfrar sem birtar eru í bókinni og sagt
hverjir eru á myndunum í lista aftan við meginmál. Segja má að hér sé komin
enn ein svokölluð skáldævisaga eins og nokkuð hefur verið um hérlendis á
síðustu árum. Saga Kristínar er þó frábrugðin þeim flestum, meðal annars að
því leyti að frásögnin tekur til afmarkaðs tíma í lífi aðalpersónunnar, aðeins
bernsku- og unglingsáranna.
Kristín flakkar í tíma í frásögn sinni, öðru hverju vaknar fullorðin kona um
nótt á heimili sínu í Reykjavík og eitthvað - skellur í glugga, bílhljóð, draum-
slitur - kveikja henni minningar frá æskuárunum. Þessar minningar eru síðan
settar fram í stuttum köflum, að langmestu leyti í tímaröð.
Stíllinn er afar ljóðrænn, og það er mikil birta í honum þó að dökkir skýja-
bólstrar liggi í leyni við hjartarætur móðurinnar og færist sífellt nær og nær.
Ljóðrænu stílsins notar Kristín ekki aðeins til að gefa textanum minningablæ
bernskuáranna heldur líka til að flakka milli raunveruleikans og einhvers yfir-
skilvitlegs sem börn finna oft fyrir, einhvers sem er handan þess sem þau skilja.
í tilfelli aðalpersónunnar er hér meðal annars hennar annað sjálf, Tobba sem
býr innra með henni og er bæði blíðari og stilltari en hún, fyrirmyndir sem
birtast í líki stórra kvenmynda úr fornum sögum, Bergþóra, Grundar-Helga,
Hallgerður, forspáar draumfarir ömmunnar sem allir taka mark á, framliðni
maðurinn sem er á vappi um húsið og heilsa kattarins Malakoffs.
Skugginn sem liggur í leyni er hjartasjúkdómur móðurinnar og segja má að
hún sé ekki síður aðalpersóna bókarinnar en sögustúlkan. Það er vegna þess
að þungamiðja frásagnarinnar er þessi sjúkdómur, óttinn sem honum fylgir
í hugum fjölskyldunnar, ástin á þeirri sem gengur með hann, tilraunir allra
til að láta sem ekkert sé, sýna kjark og dugnað, lifa eðlilegu lífi þrátt fyrir allt.
Móðirin er sú sem allt snýst um, hún er ekki bara húsmóðirin og móðirin,
miðpunktur fjölskyldunnar, hún er kjarni hennar, ásinn sem hamingja allra í
fjölskyldunni veltur á. Þetta kemur ekkert síður fram í þeim köflum þar sem
ekki er á móðurina minnst.
Kaflar er hér reyndar alls ekki rétta orðið, þetta eru myndbrot, stuttar og
einfaldar svipmyndir sem minna á gömlu ljósmyndirnar sem eru í bókinni
eins og fyrr sagði. Börn í sendiferðum, mamma með svuntu í eldhúsinu, stóri
118
TMM 2005 • 4