Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Page 123

Bókmenntir
ari - áhrifavaldar á unga íslenska rithöfunda en nokkur bók eða rithöfundur,
enda eru útvarps- og sjónvarpsstöðvar, „síbyljan“, birkiskógurinn sem íslensk
ungmenni alast upp í, hráefnið sem stendur til boða að vinna úr. Poppið er
betra en ilmbjörkin að því leyti að úr poppi má gera bækur. Þannig tekst Eiríki
Erni Norðdahl að gera nýmæli úr áhrifum frá hiphoppi, Kristínu Eiríksdóttur
úr þungarokki - bæði hún og Steinar Bragi skrifa svo einkum prósa í sambæri-
legri lengd og popplag, eða taka ekki tvær tommur af texta um þrjár mínútur í
flutningi? Narratíf samtímans, þar með taldar skáldsögur, virðast aftur undir
sterkum áhrifum kvikmynda. Sjón sagði við Lars von Trier að nú skyldi skrifa
bækur með það að augnamiði að ekki væri hægt að gera kvikmyndir úr þeim,
og þá brosti von Trier, samþykkur: ætli hann hafi brosað vegna þess að Sjón sat
um þær mundir og skrifaði þess lags melódrama sem von Trier sjálfur, Mike
Leigh og fleiri hafa varið síðasta áratug í að endurlífga innan kvikmyndasög-
unnar?
Allt um það, poppmenningin er okkar Bláskógahlíð og taki Sólskinsfólkið
eitthvað í arf úr þeim héruðum er það David Lynch. Hið „lynchíska“ eins og
David Foster Wallace afmarkaði það, er alltumlykjandi í verkinu:
Fræðileg skilgreining á „hinu lynchíska" gæti verið að hugtakið „vísi til tiltekinn-
ar gerðar af kaldhæðni þar sem hið óhugnanlegasta og hið mærðarlegasta sameinast
og kemur upp um látlausa viðveru hins fyrrnefnda í hinu síðarnefnda." En líkt og
póstmódern eða klámfengið, er lynchískt þess lags orð sem, þegar allt kemur til alls,
verður aðeins skilgreint með bendingum - þ.e. við þekkjum það þegar við sjáum
það.
Öll höfum við séð fólk taka á sig skyndilegan andstyggðarsvip - þegar því berast
sláandi fréttir eða það bítur í eitthvað sem reynist skemmt, eða í kringum lítil börn af
engri annarri ástæðu en að þau séu furðuleg - en ég hef komist að því að skyndilegur
andstyggðarsvipur er ekki raunverulega lynchískur nema honum sé haldið nokkrum
andartökum lengur en kringumstæður gætu með nokkru móti heimilað, þar til hann
virðist merkja um sautján ólíka hluti í sömu mund.1
Sólskinsfólkið fjallar um gatið í veruleikanum, gatið sem sjálfsveran er og gatið
sem heimurinn er. Hún þreytist ekki á að draga upp mynd af mörkum þessa
tóms, í smáu (þegar veröldin „kemur upp um sig“, svo að segja, með óvæntum
andstyggðarsvipum, tilgangslausu fikti og fáti, eða kúvendingum í samræðu,
orðum sem hætta ekki að koma) og stóru, jafnvel má segja að bókin klifi á
gatinu. Þetta er gatið hans Lynch, gat Lacans og gat Wittgensteins, á meðal
annarra sálna, gat sem aðeins verður dansað um og ýjað að en örðugt er að
benda á sisona.
Það má líka orða þetta svo að Sólskinsfólkið fjalli um mörk merkingarinnar:
allt frá upphafi bókar sveiflast aðalsöguhetjan, Ari, á milli þess að bera kennsl
á hlutina í heiminum, og gera það ekki. Meira ber á að hann geri það ekki.
Hann gerir atlögur að merkingu, með metafórum, með því að sjá líkt í líku, en
allt er honum þó yfirleitt framandi. Þó er ekki um brechtíska nálgun að ræða,
TMM 2005 • 4
121