Ársrit um starfsendurhæfingu - 2016, Qupperneq 14

Annað dæmi um kerfislægar hindranir er
skattfrjáls barnalífeyrir einstæðra foreldra
sem eru á örorkulífeyri hjá Tryggingastofnun
ríkisins. Þessar greiðslur geta valdið
því að einstæðir foreldrar á örorkulífeyri
eru með ráðstöfunartekjur sem ágæt
störf á vinnumarkaði geta ekki keppt við
og það gengur því ákaflega illa að ná
árangri í starfsendurhæfingu með þessa
einstaklinga þar sem fjárhagslegur hvati
til vinnumarkaðsþátttöku er nær enginn.
Það er gott að gera vel við barnafólk en
það væri mun skynsamlegra að styðja þá
almennt vel við alla einstæða foreldra með
takmörkuð fjárráð – hvort heldur sem þeir
eru á vinnumarkaði eða á örorku.
Ráðgjafar og sérfræðingar VIRK sjá einnig
oft hvaða afleiðingar bótakerfið getur haft
á einstaklinga á miðjum aldri sem hafa
verið á örorkulífeyri en eru að reyna að
fóta sig á vinnumarkaði þegar barnalífeyrir
vegna barna þeirra er ekki lengur til staðar
og framfærslutekjur þeirra detta niður í
grunnlífeyrisgreiðslur. Þessir einstaklingar
eru oft ákaflega illa staddir þar sem þeir hafa
farið á mis við þau tækifæri sem bjóðast á
vinnumarkaði hvað varðar framgang í
launum, starfsframa og félagslegan þroska.
Í þessum tilfellum hefur bótakerfið í raun
fangað einstaklinga í gildrur fátæktar og
félagslegrar einangrunar sem getur valdið
varanlegum skaða til framtíðar bæði fyrir
viðkomandi einstaklinga og samfélagið í
heild sinni.
Í þessu samhengi má einnig benda á að
hlutfallslega eru um tvisvar sinnum fleiri
einstæðir foreldrar í þjónustu VIRK miðað við
hlutfall þeirra af íbúum landsins samkvæmt
tölum Hagstofunnar. Ástæður þessa geta
verið margvíslegar. Það er ekki ólíklegt
að margir einstæðir foreldrar eigi erfiðara
með endurkomu á vinnumarkað í kjölfar
veikinda eða slysa vegna aðstæðna sinna
og bent hefur verið á að þessi hópur hafi
farið mjög illa út úr hruninu. Fyrirkomulag
bótakerfisins býr hins vegar einnig til
talsverðan hvata fyrir þennan hóp til að
sækja um örorkulífeyri við erfiðar aðstæður
í stað þess að áhersla sé lögð á að aðstoða
og styðja þessa einstaklinga til aukinnar
þátttöku á vinnumarkaði. Það má líka benda
á það í þessu samhengi að framfærsluaðilar
eins og bæði Tryggingastofnun ríkisins
og margir lífeyrissjóðir setja það oft sem
skilyrði örorkulífeyris að einstaklingar hafi
lokið starfsendurhæfingarþjónustu og vísa
því mörgum þessara umsækjenda um
örorkulífeyri til VIRK.
Það er ljóst að árangursrík starfsendurhæfing
er ein af allra arðbærustu fjárfestingum í
okkar samfélagi og því mikilvægt að standa
vörð um uppbyggingu hennar til framtíðar.
Um leið er mikilvægt að aðrir aðilar velferðar-
kerfisins og innan atvinnulífsins styðji
við þessa fjárfestingu með því að hvetja
einstaklinga til sjálfshjálpar og leggja áherslu
á mikilvægi þátttöku á vinnumarkaði á öllum
þjónustustigum. Þetta á bæði við um þá
sem bera ábyrgð á framfærslu einstaklinga
í veikindum og einnig fagaðila innan félags-
og heilbrigðiskerfisins.
Það þarf að vera til staðar skýr sýn og
stefna sem sem tryggir að mismunandi
aðilar velferðarkerfisins vinni saman að
þessu markmiði.
Með uppbyggingu á VIRK eru lagðir miklir
fjármunir í starfsendurhæfingu og það er
mikilvægt að þeir skili ávinningi til einstakl-
inga og samfélags. Talsverður ávinningur
hefur nú þegar náðst með starfsemi VIRK
en til að tryggja ávinning til framtíðar þá
þarf líka að tryggja það að til staðar sé
heildstæð stefna í þessum málaflokki og að
þjónustuaðilar, framfærsluaðilar og stofnanir
velferðarkerfisins vinni saman í takt við
sameiginlega heildarsýn. Hér er því verk
að vinna og talsverð tækifæri í að byggja
upp betra velferðarkerfi sem bæði dregur
fram styrkleika einstaklinga í meira mæli og
hvetur og styður þá til sjálfshjálpar.

Hér er því verk að vinna og talsverð tækifæri í að
byggja upp betra velferðarkerfi sem bæði dregur
fram styrkleika einstaklinga í meira mæli og hvetur og
styður þá til sjálfshjálpar.“
14 virk.is