Safnablaðið Kvistur - 2020, Qupperneq 18

20
Jette Sandahl hefur komið víða
við á löngum starfsferli. Hún er
öflugur talsmaður þeirra mann-
réttinda sem snúast um aðgengi
fólks að menningu, en sú hugsjón
hefur litað starf hennar á söfnum
í gegnum tíðina. Á síðustu árum
hefur hún beint kröftum sínum
að leiða vinnu nefndar á vegum
Alþjóðasamtaka safna, ICOM, um
nýja skilgreiningu á hugtakinu
safn, sem var kynnt á heimsþingi
ICOM í Kyoto í Japan haustið 2019.
Í upphafi árs 2020 var Sandahl boðið
til fundar við safnafólk á Íslandi
þar sem umfjöllunarefnið var nýja
safnaskilgreiningin. Mikill fengur var
af komu hennar og sköpuðust góðar
umræður um efnið. Síðan þá hefur
dregið til tíðinda því Sandahl hefur
sagt sig úr nefndinni, ásamt fleira
nefndar- og stjórnarfólki, auk forseta
ICOM. Ástæðurnar fyrir úrsögnum
þeirra úr þessum embættum er
ágreiningur þeirra við aðra stjórnend-
ur og meðlimi ICOM um leiðir. Einnig
er ósætti um vinnubrögð í ákvarðana-
töku þegar kemur að breytingum á
skilgreiningu hugtaksins safn.
Í kjölfar komu Sandahl til landsins
átti ég við hana samtal um afskipti
hennar af málefnum safna. Af
samtali okkar má ráða að Sandahl
er kröftug manneskja sem tjáir sig
á skýran og hreinskilinn hátt um
málefni sem skipta miklu máli fyrir
söfn samtímans; eins og mikilvægi
aðgengis að söfnum án aðgrein-
„Ef þú telur þig vera
að vinna með einsleitt
samfélag, þá ertu
hálfsjónlaus”
ingar, hlutverk safna í að tryggja
mannréttindi allra og jafnrétti, svo
eitthvað sé talið. Mér lék forvitni á að
vita hvað varð til þess að hún fór að
vinna að safnamálum, hvaða aðferð-
um hún beitir í starfi og líka til að
skyggnast inn í framtíðina.
Hvað varð til þess að þú fórst að
vinna í safnageiranum?
Leiðin mín þangað var dálítið óbein.
Ég vann í 12 ár í sálfræðistofnuninni
innan háskólans þannig að ég kem
ekki inn í safnageirann úr hefbund-
inni safnagrein, heldur í gegnum sál-
fræði, sagnfræði og feminísk fræði.
Fyrsta safnið sem ég vann fyrir og
átti þátt í að skapa var Kvennasafnið
í Danmörku, svo minn bakgrunnur
er aktívisminn og lít ég á safnið sem
vettvang til valdeflingar.
Það að vinna með efnismenningu
varð algjör umbylting fyrir mig.
Vegna þess að ég kem úr sálfræði
og sálgreiningu, var jarðtengingin
í efnismenningunni mjög góð og
ég hélt mig þaðan í frá við söfnin.
Ég hef fengið tækifæri til þess að
vinna á ótrúlega ólíkum söfnum,
Kvennasafninu í Danmörku og síðan
á Þjóðminjasafni Danmerkur, sem
er ef svo má segja eins feðraveldis-
leg stofnun og hægt er að ímynda
sér. Þaðan var ég beðin um að koma
og búa til nýtt safn, Heimsmenn-
ingarsafnið í Svíþjóð. Að því loknu
fór ég til Te Papa Tongarewa safnsins
í Nýja Sjálandi, og síðan í Borgarsögu-
safn Kaupmannahafnar. Ég hef því
unnið við þjóðarsöfn, borgarsöfn og
sértæk söfn. Mér finnast mismunandi
tegundir safna mjög áhugaverðar.

Þú talar um að þú komir úr
aktívisma og í vinnu þinni fyrir
söfnin sem þú minnist á, líkt og í
vinnunni við nýju safnaskilgrein-
inguna, þá leggur þú áherslu á
aðgengi allra að menningu. Hvað
er það mikilvægasta af hálfu
safnsins til að tryggja aðgengi án
aðgreiningar, er það skýr stefna,
ráðningar, val á samstarfsaðilum,
eða eitthvað annað?
Allt þetta upptalið og ég held að
ekkert þeirra safna sem ég hef talað
um bjóði frekar upp á slíkt en annað.
Nálgunin byggist á ábyrgð stofnunar-
innar, hvernig þú nálgast ábyrgðina,
frekar en að það tengist umfjöllunar-
efni safnsins, uppruna þess eða gerð.
Okkur ber skylda til þess, en skyldan
er sú að þjóna öllum án aðgreiningar
og tengist lagaumhverfinu í þeim
löndum þar sem ég hef unnið. Um er
að ræða menningarstefnu sem hefur
verið í gildi í meira en hálfa öld, en
reynist okkur mjög erfitt að uppfylla.
Stundum tala ég um tiltölulega
velgengni og algjört klúður safna.
Ef aðgangstölur safna eru skoðaðar
kemur í ljós að þau eru mjög vel sótt
– fjöldi þeirra sem heimsækir söfn er
gríðarlegur. En þegar aðgangstölurn-
ar eru skoðaðar með tilliti til þess
hverjir það eru sem koma á söfnin,
þá er það mjög stéttartengt. Þegar ég
er í vondu skapi kalla ég það algjört
klúður. Þegar Getty safnið í Kali-
forníu var byggt, þá var það fyrsta
safnið sem ég man eftir sem lýsti því
yfir að þau myndu þjóna öllum þeim
sem búa á Los Angeles svæðinu. Sem
kallar á það að þú þarft að breyta
viðmiðunum. Allt sem þú gerir í
stofnuninni þarf að litast af því. Þetta
er ekki eitthvað sem hægt er að bæta
við eða klístra á fræðsludeildina,
heldur eitthvað sem þarf að gegnsýra
alla stofnunina. Einu söfnin sem ég
VIÐTAL VIÐ JETTE SANDAHL