Safnablaðið Kvistur - 2020, Qupperneq 29

31
Ég beitti aðferðum grundaðrar kenn-
ingar við greiningu gagnanna. Í að-
ferðafræðinni felst þróun á kenningu
eða ramma frá grunni, þ.e.a.s. að láta
gögnin vísa veginn. Þá notaði ég að-
ferðir tilviksrannsókna og fylgdist með
á vettvangi. Auk þess nýtti ég fjölbreytt
gögn fyrir rannsóknina s.s. stefnumót-
unarskjöl, sýningarskrár, ársskýrslur,
vettvangsnótur, ráðstefnuskjöl, heim-
ildamyndir, kennsluefni og smáforrit.
Ég framkvæmdi það sem mannfræð-
ingurinn Clifford Geertz kallar „deep
hanging out“ (sjá mynd 1), til að kynn-
ast betur tilvikum rannsóknarinnar
og bera rödd þeirra saman við viðtölin.
Einn viðmælandi minn sagði: „Það
skiptir ekki máli hvort ég miðla inni
á safni, inni í kennslustofu eða uppi á
fjalli. Þetta eru sömu grunnþættirnir.“
Þessi sýn var ákveðin útvíkkun á hug-
myndinni um safnfræðslu sem skap-
andi kennsluaðferð.
Doktorsverkefnið
Meginniðurstöður rannsóknarinnar
voru kynntar í fjórum vísindagreinum
sem hafa verið birtar á alþjóðlegum
vettvangi.5 Í fyrstu greininni rýndi
ég í aðstæður og eiginleika sem þurfa
að vera til staðar svo að safnfræðsla
skili kennslufræðilegum árangri.
Ég skoðaði söguna á 36 ára tímabili
(1980–2016) og áhrifaþætti á mót-
un safnfræðslu til að finna leiðir til
að festa fagið í sessi. Í því tilliti var
hugtakið sjálfbærni notað í merk-
ingunni að endast til lengri tíma.
Fagið safnfræðsla hefur um langa
hríð búið við ótryggt ástand en
þegar horfst er í augu við áskoranir
eru miklir möguleikar á að útvíkka
starfið í kenningarlegu samhengi.
Það ríkir t.a.m. þögn, hér á landi og í
alþjóðlegu samhengi, um fræðilegar
kenningar og notkun þeirra í starfi
en á milli safna- og menntunarfræða
eru ákveðin samlegðaráhrif sem
mætti efla til muna. Sérstaða safn-
kennara er mikil í þessu samhengi.
Safnkennarar auka aðgengi gesta
að menningararfi og gera tengsl
þeirra við söfn merkingarbærari.
Þrátt fyrir óvissuástand kemur í ljós
að kennslufræðilegur árangur felur
m.a. í sér skilning á því að nám á
safni er skapandi.
Sjónarhorn í Safnahúsinu
Í doktorsrannsókninni var sam-
starfsverkefni sýningarstjóra og
fræðslufulltrúa kannað á sýn-
ingunni Sjónarhorn í Safnahúsinu
og skoðað hvernig kennslufræðileg
líkön eru nýtt í framkvæmd til að
uppfylla menntunarhlutverk safna.
Ég tók 14 viðtöl og fann gjá eða rof á
milli kennslufræðilegra módela sem
notuð voru og hvernig fræðslustarfið
var framkvæmt. Það var t.a.m. stuðst
við hugsmíðahyggju (constructivism)
og búin til sérstök fræðslustefna
(kenningarlegur grunnur) fyrir
verkefnið en hún samrýmdist ekki
fræðslustefnu Þjóðminjasafns Ís-
lands sem er í forsvari fyrir Safna-
húsið. Þrátt fyrir góðan vilja og
áhugavert samstarfsverkefni virtist
kenningarlegi grunnur þess ekki
ná að skjóta rótum. Í Safnahúsinu
birtist ákveðið rof á milli valdasviða
annars vegar hjá ábyrgðaraðilum
samstarfsverkefnisins (ÞJMS) og
hins vegar hjá einstaklingum sem
höfðu með fræðslumál sýningar-
innar að gera fyrir hönd sex menn-
ingarstofnanna sem tóku þátt í
verkefninu. Menntunarhlutverk
sýningarinnar virtist hafa lítið vægi
eftir að hún var opnuð. Þögn ríkti
varðandi kennslufræðilega nálgun í
samstarfsverkefninu og umboð safn-
kennara var rýrt. Einn viðmælandi
sagði sem dæmi að ekkert samtal
hefði átt sér stað um sameiginlegar
forsendur fræðslunnar.
Fræðsludeild sem var
Í doktorsrannsókninni var lang-
tímaþróun fræðsludeildar Listasafns
Reykjavíkur einnig skoðuð til að
komast að því hvaða áhrif skipulags-
heild safns hefur á menntunar-
hlutverk þess. Alls voru tekin 20
viðtöl við fólk sem hafði unnið í
fræðsludeild safnsins 1991–2018.
Safnfræðsla sem fag virðist glíma
við samfelldar áskoranir bæði hvað
varðar kenningarlegan grunn og
framkvæmd. Til að ná kennslufræði-
legum árangri þarf aukin víxlverk-
un að eiga sér stað á milli formlega
skipulagsstrúktúrsins (skipurit,
stefnur o.þ.h.) og hins óformlega
Mynd 2 – Hagnýtt líkanMynd 1 – „deep hanging out“