Þjóðmál - 01.09.2016, Page 19

eins hvort pólitískur vilji standi yfir höfuð til
þess. Þannig hafa margir vinstrimenn talað
Ijálglega um að skynsamlegt sé að ríkið reki
banka á ábyrgð skattgreiðenda, jafnvel eins
konar„samfélagsbanka", sem skili aðeins lág-
marksarðsemi. Þeir benda á að séu bankarnir
í ríkiseigu renni hagnaður þeirra, sem hefur
óneitanlega verið ríflegur undanfarin ár,
óskiptur til ríkisins. Vissulega hefurríkið
notið góðs af hagnaði bankanna - um það
er ekki deilt - en það má ekki gleymast að
hagnaðurinn er að langmestu leyti kominn til
vegna óreglulegra þátta eins og virðisaukn-
ingar útlána og endurmats á eignasöfnum.
Bankarnir þurfa enn sem áður að bæta arð-
semi af grunnrekstri sínum og það gera þeir
ekki ef þeir verða áfram í ríkiseigu.
Við þekkjum af biturri reynslu hvernig fór
fyrir gömlu ríkisbönkunum.Tap á rekstri
þeirra var tap almennings. Það sama má
segja um„samfélagsbankann" íbúðalánasjóð
sem hefur undanfarin ár keppt - í krafti
ríkisábyrgðar á skuldum sínum - af fádæma
hörku við viðskiptabankana. Kostn-
aður skattgreiðenda af rekstri
sjóðsins hefur hlaupið á tugum
milljarða króna á síðustu árum og
sér ekki enn fyrir endann á þeirri
sorgarsögu.
Eitt mikilvægasta verkefni
næstu ríkisstjórnar verður
að losa tangarhald ríkisins
á banka-kerfinu. Það verður
ekki létt verk eða löður-
mannlegt, en nauðsynlegt
er það. Pólitísk sátt ætti
að geta náðst um þá leið
að skrá hlutafé ríkisins
í viðskiptabönkunum
á hlutabréfamarkað og
ráðstafa því milliliðalaust
til almennings. Bjarni
Benediktsson, formaður
Sjálfstæðisflokksins, mælti
til að mynda með því á
landsfundi flokksins fyrir um
ári að ríkið afhenti almenn-
ingi 5% hlut í bönkunum.
Rík ástæða er til þess að kanna þá leið
nánarog þájafnvel með þeim hætti að ríkið
framselji einfaldlega þjóðinni allt hlutafé sitt
í bönkunum. Hver og einn fslendingur gæti
þá ákveðið hvort hann vill eiga hlutabréfin
áfram, og hirða þannig af þeim arð, eða selja
þau á markaði. Skattgreiðendur lögðu fram
verulega fjármuni til þess að endurreisa
bankana eftir að þeir féllu haustið 2008 og
er því ekki nema sanngjarnt að þeir fái að
njóta með beinum hætti þeirrar virðisaukn-
ingar sem hefur myndast í bankakerfinu
síðan þá. Slík aðgerð myndi enn fremur auka
traust almennings á bankakerfinu og hluta-
bréfamarkaðinum og skjóta styrkari stoðum
undirfjárhag heimilanna.
Stærsti snyrtivörusali landsins
Annað og ekki síður brýnna verkefni næstu
ríkisstjórnar verður að draga ríkið alfarið af
smásölumarkaði. í Flugstöð Leifs Eiríksso-
nar rekur ríkið til dæmis sex verslanir í
beinni samkeppni við innlenda smásala.
Þessar ríkisverslanir þurfa ekki að standa
skil á virðisaukaskatti og tollum, líkt
og keppinautar þeirra, og í krafti
aðstöðumunarins hefurfríhöfnin aukið
markaðshlutdeild sína umtalsvert í
smásölu. Er ríkið nú stærsti smásali
snyrtivara hér á landi, með um
þriðjungs markaðshlutdeild, og er
hlutdeild ríkisins raunar sú sama
í sælgætissölu.Til marks um
umfangið seldi ríkið sælgæti
fyrir 1.270 milljónir króna í flug-
stöðinni árið 2013, snyrtivörur
fyrir 1.420 milljónir, fatnað fyrir
370 milljónir, leikföng fyrir 350
milljónir og áfengi og tóbak
fyrir 4.170 milljónir. Víðast
hvar erlendis er verslunar-
rými í flugstöðum boðið út til
fyrirtækja sem býðst í staðinn
að selja þar toll- og skattfrjálsan
varning. Hér á landi hafa
stjórnmálamenn hins vegar
látið það óáreitt að ríkið keppi
við smásala í hefðbundinni
ÞJÓÐMÁL hausthefti 2016 17