Þjóðmál - 01.09.2016, Blaðsíða 70

MANNLÍF, TRÚ OG MENNING
Þorsteinn Antonsson:
Nýlendulok II
6. Synir eyðimerkurinnar
Ég hef sérstakar tilfinningar til araba og
miðausturlanda og hef haft frá því ég var
barn. Ekki vegna þess að ég hafi farið um þær
slóðir á þeim tíma, alls ekki, heldur vegna
hins að ég var heimilisfólki mínu í barnæsku,
einkum þrem móðursystrum og ömmu, títt
til vandræða þegar ég átti að fara að sofa á
kvöldin. Úrræðið var að lesa fyrir mig meðan
ég var of lítill til að gera það sjálfur. Það kom
í Ijós að 1001 nótt í þýðingu Steingríms
Thorsteinssonar hentaði einkar vel, líklega
helst vegna þess hve flókin sagnavefurinn
var og efnið langsótt fyrir Reykjavíkurkrakka
um miðja síðustu öld. Og ekki síður fyrir
stílinn, málfarið, trúi ég í dag. Ég stend í þeirri
meiningu að öll bindin hafi verið lesin fyrir
mig hvert á eftir öðru. Ég held að ég búi enn
að því að hafa fylgt sögukonu Þúsund og
einnar nætur inn í nóttina um þessa löngu
sagnaslóð, konunni sem ein komst undan
grimmd soldánsins og þá fyrir kænsku sína.
Meðan á lestrinum stóð var ég gagntekinn af
því siðferði sem sögurnar bera með sér. Það
lá nefnilega fyrir þessari ánauðugu konu að
verða hálshöggvin að morgni ef ekki gekk vel
til með söguflutninginn. Þannig hafði farið
fyrir þeim mörgum þegar kom að ambáttinni
Scheherazade að létta lund soldánsins. Móðir
mín sem bjó annars staðar hafði á sína vísu
fundið sér hugarsvölun í indverskum fræðum
og hún hélt þeim að mér þegar hún náði til
mín. Amma, fóstran, sem var raunsæ um flest,
kenndi mér að umgangast trúarrit gyðinga
af gamaldags tortryggni sagnaömmunnar á
sannleiksgildi efnisins. Austan við ríki araba
eru lönd þar sem andahyggja móður minnar
ríkti en vestan við er land Biblíusagna eins og
allir vita.
Arabar voru kallaðir synir eyðimerkurinnar
á heimili mínu við Fjölnisveg þegar ég var
á þeim aldri að sofna út frá sögum 1001
nætur. Enda var flestra álit heima að sandur
væri helsta einkenni ríkja araba, sumstaðar
sólgulur, annars staðar mjallhvítur. Auk hans
vindsorfin hrjóstur sem tímaspursmál eitt er
hvenær hverfa að fullu og fyrir liggi sand-
öldureða jafnvel bara harðbarið berangur
af eyðimerkurvindum, sorfið af sandbyljum
og brotið niður af hitasveiflum sem víða eru
miklar á eyðimörkum araba - á þeim slóðum
mylja sólfarsvindar klappir og breyta þeim
í kennimarkalausa auðn. Þessar aðstæður
hafa mótað menningu araba um aldir og
árþúsundir. Lífsbaráttu araba á okkar tíma
fylgja ýmis einkenni sem minna á þessa
harðneskju alla, skýr kynjamunur, grimmi-
legar orrustur milli ættbálka og frumstæð
samfélagsskipun, byggðá höfðingjaættum
sem til skamms tíma hafa haft ægivald yfir
hinum lægra settu meðal kynflokksins. En
ekki bara hirðingjalíf ítjöldum milli úlfalda-
reiða um eyðimörkina í leit að vatnsbólum
heldur var, eftir þeim upplýsingum sem ég
hef úr 1001 nótt æsku minnar, annað helsta
kennimerkið á löndum araba óhemjuleg
auðævi hástéttar, þar með taldar glæsihall-
ir svo að ekki verður á okkar tíð til annars
jafnað en ríkja eins og Dubai, furstadæmisins
ævintýralega við Persaflóa. Mér lærðist líka
snemma að arabískar konur eru klókar og
það svo að þær leika stundum á karla sína og
þá stundum grátt. Líklega vitnar þjóðsagna-
68 ÞJÓÐMÁL hausthefti 2016