Þjóðmál - 01.09.2016, Blaðsíða 75

tveggja kennimarkið illskiljanlegt fólki sem
byggt hafði menningu sína á kynþáttum og
ættbálkasiðferði frá fyrstu tíð. Enn bætist við
ringulreiðina eftir brottför nýlendudrottnanna,
að landamærin sem strikuð höfðu verið á
kortið og kynslóðum saman verið miðað
við, höfðu varla merkingu eftir brotthvarf
höfunda þeirra fyrir aðra en þá heimamenn
sem lært höfðu að hlýða hinum aðkomnu
valdhöfum sem fyrir þá hugsuðu. Þar með
týndust tengsl við siði hinna sjálfstæðari
heimamanna. Kringumstæður sem eru hinar
bestu mögulegu fýrir upprennandi öfgahópa,
borgarastyrjaldirog jafnvel þjóðarmorð eins
og dæmin sanna (Rúanda).
8. SvartaAfríka
Á líðandi stund teljast frumbyggjar Afríku
og hluta Asíu tilheyra þessu tiltekna landi
eða hinu en gamla sagan hefur tekið sig upp
öðru hverju, ættbálkar hafa farið í hár saman
og átt í ófriði meðan verið var að koma
skipun á stjórn ættbálkanna á löndum og
siðvenjum sem hver deiluaðili um sig hefur
talið sína frá fornu fari. Reynt er að stilla til
friðar að evrópskum og bandarískum skiln-
ingi á hvað sé friður og hvað ekki. Vesturveldin
reyna að koma á lýðræði meðal fólks sem
skilur ekki einu sinni að það sé einstaklingar,
samkvæmt áliti og menningu Evrópubúa.
Flóknu samningaferli við innfædda vindur
fram í þessu skyni - á máli hinna fyrrverandi
herraþjóða, frönsku, ensku, spænsku,
portúgölsku. Verra þó: ættbálkar, sem frá alda
öðli áttu í erjum sín í milli standa skyndilega
berskjaldaðir hver gagnvart öðrum, að
nýlenduherrunum brottgengnum. Og þá
þarf ekki að því að spyrja, afleiðingin hefur
orðið illvígar erjur og jafnvel útrýmingarstríð
eins ættbálks gagnvart öðrum.
Svona hefur ástandið verið í Afríku, sunnan
Sahara. Og sumpart meðal arabaþjóðanna.
Nú er landið Jemen á Araþfuskaga að liðast
sundur. Jemen hefur verið hinum auðugu
Sádí-Aröbum í næsta nágrenni meinturfrið-
spillir líkt og Kúba var Bandaríkjamönnum í
marga áratugi. Sádar styðja stjórnvöld í þessu
nágrannaríki sínu gegn skæruliðum fremur
enn eiga von á að fá yfir sig hirðingaþjóð sem
ekkert skyn bera á landamörk nútímans.
Öll„lönd" Afríku voru um aldir nýlendur
Evrópuríkja en var flestum veitt frelsi um og
eftir seinni heimstyrjöldina. Fram að nýlendu-
tímabilinu lögðu Afríkubúarannan skilning í
það að eiga heima í„landi" en þeim var síðar
innrætt, hvort sem landið var eyðimerkur eða
frumskógar. Land var frumbyggjunum óhlut-
bundið ástand, þeir tilheyrðu ekki landi að
evrópskum skilningi heldur ættbálkum, frum-
skógum, eyðimörkum, sem sé náttúruöflum
sem þeir persónugerðu í einni eða annarri
mynd og dýrkuðu í framhaldi af því. Eðli
málsins samkvæmt eru slík samfélög sniðin
eftir fjölskyldum manna og verða því aldrei
stór að nútímaskilningi. Slík ættþálkasam-
félög eru frumstig samfélaga hvarvetna þar
sem menn hafa búið sér ból á sögulegri tíð.
Þróunin hefur síðan víðast hvar orðið sú að
fleiri eða færi ættbálkasamfélög sameinast
undir einn höfðingja; mann sem reynst hefur
hæfari en aðrir menn á því landsvæði til
að ná yfirburðatökum á heimafólki sínu og
nágrönnum þess. f Afríku sunnan Sahara,
þar sem eingöngu bjuggu blökkumenn,
drógu lífsskilyrðin úr líkunum á að vald yfir
fjölmenni safnaðist undir forræði eins manns
af kynþætti innfæddra, með siðaðri hætti
en gerist hvarvetna í óaldarflokkum. Einmitt
sú hefur orðið raunin eins og t.d. í Kenía.
Treglega hefur gengið að hefja nútímalegri
stig byggðaþróunar í mörgum Afríkuríkja
og tæpast er við hæfi að telja að þjóðernis-
vitund komist af því stigi í þeim löndum að
verða annað en átakamál milli forystumanna
óaldarflokka sem annar eða báðir eru á mála
hjá stórfyrirtækjum sem ásælast námuauð og
ódýrt vinnuafl þess lands.
Eins og íslendingar hafa margar Afríku-
þjóðir ruglað saman hugtökunum þjóð og
þjóðfélag. Hið síðara orð byggist á lögum
og lagabálkum. Þjóðerni er á hinn bóginn
órætt ástand, tilfinningar fremur en annað.
Á frumskeiði í sögu þjóðar safnast vald undir
einn mann og ætt hans. Þegar lengra líður og
þessi þróun helst órofin verður vald höfðingj-
ans að goðsögn um þann mann og ætt hans.
ÞJÓÐMÁL hausthefti 2016 73