Múlaþing: byggðasögurit Austurlands - 01.01.2015, Blaðsíða 33

Sigríður Matthíasdóttir
Ogiftar konur í hópi
vesturfara, 1870-1914’
r
tímabilinu frá 1820-1930 fluttust
brott um 2,9 milljónir manna frá
Norðurlöndunum vestur um haf til
Bandaríkjanna og Kanada.1 21 þessari grein er
ijallað um einn hóp útflytjenda, ógiftar konur
sem fluttust frá Islandi til Norður-Ameríku.
Utflytjendur frá íslandi á árunum 1870-
1914 voru um 23% íslensku þjóðarinnar.
Frá Norðurlöndunum voru karlar yfirleitt í
meirihluta útflytjenda. Hátt hlutfall kvenna í
þessum hópi er aftur á móti einkennandi fyrir
flutningana frá Islandi en þær voru 50,7%
íslenskra útflytjenda.3 Engar tölur eru til um
hlutfall ógiftra kvenna af þessum hópi en
hlutfall ógiftra kvenna á Islandi var hátt og
1 Greinin er hluti af verkefni sem styrkt er af Rannsóknasjóði og
unnin í samvinnu við Vesturfarasetrið á Hofsósi. Hún byggir á
rannsókn sem gerð var í samvinnu við Þorgerði Einarsdóttur
prófessor í kynjafræði við Háskóla íslands. Amdísi Þorvaldsdóttur,
Héraðsskjalasafni Austfirðinga á Egilsstöðum er þökkuð afar
mikilvæg aðstoð.
2 Hér er vísað til Danmerkur, Finnlands, Noregs, Svíþjóðar og
Islands. Tölurnar um Finnland vísa til áranna 1866-1930 og
tölumar um ísland vísa til árannal870-1925. Hans Norman og
Harald Runblom, Transatlantic Connections. Nordic Migration
to the New World after 1800 fOsló 1987), bls. 291.
3 Sjá Helgi Skúli Kjartansson og Steinþór Heiðarsson, Framtið
handan hafs. Vesturfarirfrá íslandi 1870-1914 (Reykjavík 2003),
bls. 104, 122-123; Hans Norman og Harald Rönblom,
Transatlantic Connections, bls. 86-88.
því má gera ráð fyrir að sú tala sé einnig há.
Þrátt fyrir þetta hefúr saga íslenskra vesturfara
takmarkað verið skoðuð út frá kvenna- og
kynjasögulegu sjónarhorni. Kanadíski
sagnfræðingurinn Laurie K. Bertram hefur
bent á að konur hafí verið í jaðarstöðu,
bæði í rannsóknum og því sem kalla má
„sameiginlegar minningar“ um vesturfara
og Vesturheimsferðir.4
4 Laurie Kristine Bertram, „Fight like Audur. Gender, ethnicity
and dissent in the career of Salome Halldorson - Manitoba Social
CreditMLA, 1936-1941“, Thelcelandic Canadian 62:3 (2009),
bls. 121-122.
Hér má nefha greinarmun sem fræðimenn hafa gert á „tvenns
konar Ameríkuferðum, fjölskylduflutningum og einstaklings-
flutningum. I fjölskylduflutningum ber jafnan mest á tiltölulega
ungu bamafólki. í einstaklingsflutningunum er aldursdreifmgin
þó miklu þrengri, langflestir á þrítugsaldri eða lítið innan við
tvítugt. í þeim eru karlar mun fleiri en konur, einkum framan af
og fram undir aldamót. Eftir 1880 eða '90 fara einstaklingsflutningar
hlutfallslega vaxandi ffá flestum löndum.“ Á íslandi er það
„sérkennilegt að hér hafa konur verið jafnmargar körlum meðal
hinna einstöku vesturfara ... allt frá upphafí Ameríkuferða.“ Sjá
Helgi Skúli Kjartansson og Steinþór Heiðarsson, Framtíð handan
hafs, bls. 134-135 [leturbr. í heimild]. Sjá einnig Ólöf
Garðarsdóttir, „Tengsl þéttbýlismyndunar og Vesturheimsferða
frá íslandi. Lýðfræðileg sérkenni fólksflutninga frá Seyðisfírði
1870-1910“, Saga XXXVI (1998), bls. 156-158. Sjá ennffemur
Hans Norman og Harald Runblom, Transatlantic Connections,
bls. 266-67.
31