Múlaþing: byggðasögurit Austurlands - 01.01.2015, Blaðsíða 37

Ógiftar konur í hópi vesturfara, 1870-1914
minningargreinum um konur er því gjarnan
lýst hvemig þær hugsuðu um hag annarra
framar sínum eigin. Segja má að það sem
þær afrekuðu sjálfar falli oft í skuggann. Samt
sem áður má oft lesa margt út úr þessum
heimildum sem sagt er bæði beint og óbeint
um hvemig þær mörkuðu sjálfum sér braut
og hér er lögð áhersla á þetta. Sem dæmi má
nefna minningargrein um Jóhönnu nokkra
Ketilsdóttur er „andaðist... að heimili sínu“
í Winnipeg í nóvember 1908.18 En hún er
dæmi um konu sem væri í raun týnd ef
ekki væri vegna dánarminningar í vestur-
íslenska blaðinu Lögbergi. Jóhanna var fædd
í Bakkagerði, Borgarfirði í Norður-Múlasýslu
árið 1856, dóttir hjónanna Ketils Jónssonar og
Sesselju Jónsdóttur „sem bjuggu þar í allmörg
ár“. Samkvæmt minningargreininni fluttist
hún 22 ára gömul ásamt foreldrum sínum
og systkinum til Seyðisíjarðar. Þar kynntist
hún Finnboga Sigmundssyni, „mikilhæfum
trésmið“ og giftust þau vorið 1881.19
Jóhanna bjó á Seyðisfirði mestöll sín
fullorðinsár eða 25 ár, allt þar til hún fluttist
til Kanada. Þau hjónin áttu þrjú böm, tvo
syni og eina dóttur. Arið 1895 missti Jóhanna
mann sinn og dóttirin lést einnig aðeins
tveggja ára gömul, „var sá harmurinn henni
minnisstæðastur“.20
Ut úr minningargreininni um Jóhönnu
Ketilsdóttur má lesa upplýsingar um sjálfstæða
athafnakonu sem sá sér og ljölskyldu sinni
farborða m.a. með því að stunda ákveðinn
rekstur bæði í stærri og smærri stíl. Stuttu eftir
að þau gengu í hjónaband komu Jóhanna og
maður hennar á fót „greiðasölu ... og héldu
því um nokkur ár“. Ljóst er að hún var ekki
lagalegur eigandi greiðasölunnar þar sem
giftar konur vom ekki íjár síns ráðandi á
18 Lögberg 28. janúar 1909, bls. 7.
19 Lögberg 28. janúar 1909, bls. 7.
20 Lögberg 28. janúar 1909, bls. 7.
þessum tíma.21 Þó er ljóst að reksturinn var
einnig í hennar höndum.
Jóhanna Ketilsdóttir virðist hafa verið
kona sem naut góðrar stöðu í samfélaginu.
Samkvæmt minningargreininni var hún „talin
í röð fremstu kvenna, og tók alldrjúgan þátt í
félagslífi“ á Seyðisfirði. Þegar sjúkrahús var
stofnað þar árið 1898 var Jóhanna ein þeirra
kvenna „er sókti um að veita því forstöðu.
Var það álitin vegleg og ábyrgðarfull staða,
og fór svo að hennar umsókn var tekin gild.“
Jóhanna veitti sjúkrahúsinu „forstöðu í fjögur
ár og ávann sér með starfí sínu þar bæði
trausts og álits.“22 Segir að læknirinn þar á
staðnum er Kristján Kristjánsson hét, „gætinn
og heppinn læknir" hafi ekki haft „aðra en
hana sér til aðstoðar við svæfingu sjúklinga,
þegar uppskurði þurfti að gera, sem ekki kom
allsjaldan fyrir.“23
I þessu sambandi er fróðlegt að skoða
gjörðabók bæjarstjórnar Seyðisfjarðar-
kaupstaðar en þar kemur fram að í lok ársins
1900 færði sjúkrahússnefndin bæjarstjóminni
sjúkrahúsið að gjöf og var Jóhanna þá í
forsvari fyrir stofnunina. í gjörðabókinni
segir að ár „1900, mánudaginn 31. desember“
hafi bæjarstjórnin átt „fund með sjer á
bæjarþingstofunni“. A fundinum las oddviti
upp:
brjef dagsett í dag frá sjúkrahússnefndinni
hjer í bænum þar sem hún gefur og
afhendir bæjarstjórninni fyrir bæjarins
hönd sjúkrahúsið með öllum áhöldum,
verkfærum o.fl. Bæjarstjórnin tók við
gjöfínni og samþykkti reglugjörð fyrir
sjúkrahúsið og reglur fyrir forstöðukonu
21 Giftar konur fengu yfirráð yfír eigin tekjum og séreignum árið
1900. Sjá Artöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna. Ritstj. Erla
Hulda Halldórsdóttir og Guðrún Dís Jónatansdóttir (Reykjavík
1998), bls. 147.
22 Lögberg 28. janúar 1909, bls. 7.
23 Lögberg 28. janúar 1909, bls. 7.
35
L