Morgunblaðið - 27.01.2022, Blaðsíða 6

6 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 27. JANÚAR 2022
Fjölbreytt úrval
fallegra og fágætra listaverkabóka
25% afsláttur
Ævintýraheimur
bókaormanna
Sími 546 3079
Opið virka daga 11–18
Laugardaga 11–16
„Hér gengur orðrómur um að meng-
un í gamla vatnsbólinu fyrir byggðina
í Keflavík og Njarðvík kunni að hafa
valdið háu nýgengi krabbameina
meðal fólks hér á
svæðinu. Því þarf
að svara,“ segir
Birgir Þórar-
insson, þingmað-
ur Sjálfstæðis-
flokks.
Birgir hefur
lagt fram á Al-
þingi fyrirspurn
til umhverf-
isráðherra um
mengun í gamla vatnsbólinu í Kefla-
vík, Njarðvík og við Keflavíkur-
flugvöll. Hann vill vita hvaða leysi-
efni, olía og aðrir skaðvaldar hafi
fundist í vatnsbólinu, sem var aflagt
1991. Hann vill einnig vita hver þess-
ara efna mældust yfir hættumörkum
með tilliti til þess að efni geti valdið
krabbameinum eða æxlunarvanda.
Samhangandi þessu er tillaga til
þingsályktunar frá Birgi um að
Krabbameinsfélagi Íslands verði falið
til að rannsaka nýgengi krabbameina
á Suðurnesjum í samanburði við aðra
landshluta. Í þessu skyni verði m.a.
yfirfarnar skýrslur sem Þróunarfélag
Keflavíkurflugvallar ehf. hefur látið
gera varðandi mengun á svæðinu.
Jafnhliða verði skýrt hvort
ákveðnar gerðir krabbameina séu al-
gengari á Suðurnesjum en annars
staðar. Styrkur mengandi efna í
grunnvatni og jarðvegi verði borinn
saman við lista yfir viðurkennda
krabbameinsvalda. Lagt er til að
einnig verði skoðað hvort hátt ný-
gengi krabbameins geti tengst
lifnaðarháttum á borð við reykingar
og annað slíkt. Landlæknisembættið
er meðal þeirra sem hafa sent inn
umsögn um þingsályktunartillöguna.
Þar segir að ekki sé hægt að útiloka
tengsl við mengun á svæðinu út frá
fyrirliggjandi gögnum og rann-
sóknum. Þannig má, segir Birgir,
færa rök fyrir því að mikilvægt sé að
rannsaka það betur og svara spurn-
ingum.
„Almennt hafa borgir hæst ný-
gengi krabbameina. Á Íslandi eru
Suðurnes að þessu leyti ofan við
höfuðborgarsvæðið meðal karla en á
svipuðu róli meðal kvenna. Frá 2009-
2018 var árlegt nýgengi krabbameins
meðal karla 595 á Suðurnesjum, á 100
þús. íbúa, en 539 á höfuðborgarsvæð-
inu. Hvers vegna þurfum við að vita,“
segir Birgir. sbs@mbl.is
Krabbameinsvalda
þarf að kanna vel
- Gamalt vatnsból í Keflavík sé kannað
Birgir
Þórarinsson
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Aðflutningur til landsins í fyrra var
sá sjötti mesti á öldinni og þar með
frá upphafi. Þannig fluttu hingað
tæplega 3.900 fleiri erlendir rík-
isborgarar en fluttu þá frá landinu
og um 770 fleiri íslenskir ríkisborg-
arar fluttu til landsins en frá því.
Þetta má lesa úr nýjum tölum
Hagstofunnar um búferlaflutninga
en þær eru hér sýndar á grafinu.
Aðeins jákvæðari
fimm sinnum
Flutningsjöfnuðurinn hefur að-
eins verið jákvæðari bankabóluárin
2006 og 2007 og ferðabóluárin 2017,
2018 og 2019 en í báðum tilfellum
skapaðist skortur á vinnuafli í
mannaflsfrekum greinum. Ekki síst
í byggingargeiranum á fyrra
þensluskeiðinu og í ferðaþjónust-
unni meðan sú grein fór með him-
inskautum.
Fimmta árið á öldinni
Árið 2021 er því fimmta árið á
öldinni þar sem fleiri íslenskir rík-
isborgarar flytja til landsins en frá
því. Hins vegar hafa fleiri erlendir
ríkisborgarar flutt til landsins en
frá því 19 af þeim 22 árum sem lið-
in eru frá árinu 2000, sé aldamóta-
árið meðtalið. Nálgast samanlagður
fjöldi aðfluttra erlendra ríkisborg-
ara umfram brottflutta því 55 þús-
und á öldinni en sá fjöldi myndi
mynda annað fjölmenntasta sveitar-
félag landsins, svo dæmi sé tekið.
Heldur hægði á aðflutningi er-
lendra ríkisborgara milli þriðja og
fjórða fjórðungs. Þannig voru að-
fluttir erlendir ríkisborgarar um-
fram brottflutta um 2.200 á þriðja
fjórðungi en 700 á fjórða fjórðungi.
Ekki er ólíklegt að staða faraldurs-
ins hafi haft sitt að segja en Ómík-
ron-afbrigði kórónuveirunnar hafði
mikil efnahagsleg áhrif á síðasta
fjórðungi ársins 2021.
Sveiflur milli fjórðunga
Til samanburðar fluttu hingað
350 fleiri á fyrsta fjórðungi og 610
fleiri á öðrum fjórðungi en fluttu
frá landinu. Samanlagt eru þetta
sem fyrr segir tæplega 3.900
manns.
Til einföldunar má segja að með
þessum tölum rætist sú spá Karls
Sigurðssonar, fyrrverandi sérfræð-
ings hjá Vinnumálastofnun, að fjöl-
skyldur aðfluttra erlendra ríkis-
borgara myndu flytja hingað og
sameinast þeim. Á hitt ber að líta
að sérstaða faraldursins torveldar
samanburð við fyrri ár í þessu efni.
Búferlaflutningarmilli landa eftir ríkisfangi 2000-2021
Aðfluttir umfram brottflutta
Íslenskir Erlendir
2000 62 1.652
2001 -472 1.440
2002 -1.020 745
2003 -613 480
2004 -438 968
2005 118 3.742
2006 -280 5.535
2007 -167 5.299
2008 -477 1.621
2009 -2.466 -2.369
2010 -1.703 -431
2011 -1.311 -93
2012 -936 617
2013 -36 1.634
2014 -760 1.873
2015 -1.265 2.716
2016 -146 4.215
2017 352 7.888
2018 -65 6.621
2019 -175 5.136
2020 506 1.734
2021 770 3.860
+7
+6
+5
+4
+3
+2
+1
0
-1
-2
-3
-4
Þúsundir
'00 '01 '02 '03 '04 '05 '06 '07 '08 '09 '10 '11 '12 '13 '14 '15 '16 '17 '18 '19 '20 '21
Samtals Íslenskir Erlendir
2000-2021 -10.522 54.883
2005-2008 -806 16.197
2009-2011 -5.480 -2.893
2012-2021 -1.755 36.294
2015-2021 -23 32.170
Íslenskir ríkisborgarar
Erlendir ríkisborgarar
Heimild: Hagstofa Íslands
Aðflutningurinn sá
sjötti mesti frá upphafi
- Ríflega 4.600 fleiri fluttu til landsins en frá því í fyrra
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
„Við þurfum að koma þessum málum
á hreint, svo hér verði ekki áfram
landskemmdir,“ segir Pétur Davíðs-
son á Grund í Skorradal. Landeig-
endur þar í sveit hafa lengi, og af
þunga síðustu daga, deilt á Orku
náttúrunnar (ON) fyrir hvernig stað-
ið er að vatnsmiðlun í Skorradals-
vatni fyrir Andakílsárvirkjun. Miðl-
unarleyfi atvinnuvegaráðuneytisins
frá 1957 leyfir allt að 50 cm hækkun á
tímabilinu frá 15. september til 15.
maí. Þá er miðað við náttúrulega hæð
Skorradalsvatns, en frá því fellur
Andakílsá sem var virkjuð árið 1947.
Skilningur heimamanna er sá að
náttúruleg vatnshæð í Skorradals-
vatni sé 61,60-61,70 metrar yfir sjó.
Megi þó hækka um að hálfan metra
þar yfir á fyrrnefndu tímabili. Hjá
ON er hins vegar viðmiðið að hæðin
megi standa í 62,58 m.y.s.
Um hæðarmörkin hefur lengi verið
þráttað, án niðurstöðu. „Að undan-
förnu hefur hér verið hvasst og vatn-
ið staðið hátt. Við höfum lagt áherslu
á að vatnshæðin verði lækkuð til að
hafa borð fyrir báru þegar veðurspá
er slæm,“ segir Pétur. Sunnudaginn
16. janúar sl., í aðdraganda mikillar
úrkomulægðar, var vatnshæð í 61,85
metrar. Á hádegi 18. janúar var hæð-
in 62,48 metrar. Hækkun um 63 cm á
einum og hálfum sólarhring.
„Skorradalsvatn var á þessum
tíma að hluta ísilagt. Í stað þess að
gæta fyrirhyggju þá lokaði ON fyrir
útstreymi úr vatninu þegar úrkoma
fór að koma inn til þess að minnka
flóðið. Á endanum varð að opna allt
svo úr varð mikið flóð úr þessu sem
getur skemmt bakka Andakílsár.
Þetta gengur ekki því dagana á eftir
stóð hvöss vindátt að landi með öldu-
hæð sem brýtur niður bakka. Sama
gera íshrannir sem rekur á land og
eru sem flugbeitt rakvélarblöð,“ seg-
ir Pétur.
Lækka óskagildi
„Við reynum einnig að taka tillit til
ölduhæðar og lækka í samræmi við
það og höfum við núna t.a.m. lækkað
óskagildi á sjálfvirkri opnun niður í
62,40 vegna vinda- og úrkomuspár,“
segir í tölvubréfi frá forstöðumanni
virkjanareksturs ON. Þar segir enn-
fremur að í dag sé hæsta leyfilega
vatnshæð 63.20 m.y.s, eða yfir 60 cm
hærri en þau mörk sem nú gilda. Seg-
ir ennfremur að brýnt sé þó að finna
sameiginlegan skilning allra á mál-
inu.
Hæð í Skorradalsvatni er stýrt
með stíflu og lokubúnaði við vestur-
enda vatnsins. Þar tekur Andakílsá
við og nokkru neðar er svo Andakíls-
árvirkjun, sem framleitt getur allt að
8 MW af rafmagni og var gangsett
1947. Landeigendur í Skorradal telja
ennfremur að miðlunarleyfið frá 1957
sé orðið úrelt og benda einnig á að
ekki finnist formlegt leyfi, sbr.
skýrslu Orkustofnunar um vatnsafls-
virkjanir á Íslandi.
Ljósmynd/Pétur Davíðsson
Skorradalsvatn Íshrannir eru eins og rakvélarblöð og skera sig inn í landið.
Vatnshæðin
veldur vanda
- Of hátt í Skorradal - Öldur brjóta