Morgunblaðið - 27.01.2022, Blaðsíða 56

56 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 27. JANÚAR 2022
Ragnheiður Birgisdóttir
ragnheidurb@mbl.is
Hver var Snorri Sturluson? Okkar
helstu heimild um það er að finna í
Sturlungu, nánar tiltekið í Íslend-
ingasögu sem eignuð hefur verið
Sturlu Þórðarsyni. Úlfar Bragason,
prófessor emeritus við Stofnun Árna
Magnússonar, hefur gefið út bókina
Reykjaholt Revisited þar sem hann
tekur fyrir þá mynd sem dregin er
upp af Snorra og hans fólki í þessu
verki.
„Það má eiginlega rekja þetta allt
aftur til þess þegar ég var að skrifa
doktorsritgerð um Sturlungu,“ segir
Úlfar. Hann gaf síðan út bókina Ætt
og saga árið 2010 sem fjallar um frá-
sagnarfræði Sturlungu. „Þar fékkst
ég nú ekki mikið við persónulýsing-
ar og það gerði ég heldur ekki í
doktorsriti mínu en mig langaði til
þess að fjalla meira um það,“ segir
hann og bætir við að segja megi að
bókmenntafræðin hafi vanrækt
persónulýsingar í marga áratugi.
„Lýsingin á Snorra í Íslendinga-
sögu hefur verið milli tannanna á
fræðimönnum. Þeim hefur ekki
geðjast að hvernig honum er lýst.
Ég sat lengi í stjórn Snorrastofu í
Reykholti og þá var maður auðvitað
að fást örlítið við hvernig maðurinn
var og eins hvaða verk voru eftir
hann. Það má segja að þetta hafi
kannski verið útgangspunkturinn.“
Útgangspunkturinn vitlaus
Úlfar segir að sig hafi langað til
þess að kafa meira í þessar lýsingar
á Snorra og fjölskyldu hans í Íslend-
ingasögu þar sem hún er okkar
helsta heimild um hann. Örlítið sé
skrifað um Snorra í Hákonarsögu en
annars sé Íslendingasaga megin-
heimildin.
„Sigurður Nordal skrifaði bókina
Snorri Sturluson fyrir um hundrað
árum og þá byggði hann lýsingu
sína á Snorra mikið á því sem hann
taldi að Snorri hefði skrifað.“
Úlfar skýrir að Sigurður hafi unn-
ið út frá hinni ævisögulegu aðferð
sem þá var mjög stunduð í Evrópu.
Þá sé lýsing á höfundi búin til út frá
þeim verkum sem hann er talinn
hafa skrifað. Hann nefnir sem dæmi
að Georg Brandes hafi skrifað
þekkta bók um Shakespeare út frá
þeim verkum sem talin voru eftir
hann. „En það er eins með Shake-
speare og með Snorra að það er ekki
alveg samhugur um hvað hann skrif-
aði eða setti saman. Það hefur kom-
ist á ákveðin hefð í fræðunum um
hvað hann hafi sett saman en það er
ekki hægt að segja að það sé ein-
hugur um það, sérstaklega eru er-
lendir fræðimenn ekki á sömu línu
og íslenskir. Svo er það auðvitað líka
geymdin. Á miðöldum var eilíflega
verið að breyta textum og það var
eins á tímum Shakespeare. Þetta
var kannski ekki skrifað niður eins
og hann vildi svo það er ýmislegt
sem þarf að hafa í huga.“
Umræða hefur verið um að mynd-
in sem Sturla Þórðarson dregur upp
af Snorra í Íslendingasögu standist
ekki. Úlfar er gagnrýninn á þá hug-
mynd. „Mér finnst að við á tuttug-
ustu og tuttugustu og fyrstu öld get-
um ekki vitað meira um Snorra en
fóstursonur hans. Útgangspunktur-
inn er bara vitlaus, við höfum ekki
betri heimildir. Við höfum bara
þessa heimild og verðum að lesa út
úr henni. Við verðum að reyna að
átta okkur á þessari mynd, hvernig
hún varð til og hver var tilgangur
sögunnar líka.“
Lýsir brotinni fjölskyldu
„Ég reyni að skilja textann betur
en mér finnst að fólk hafi gert. Ég
er ekki að leita að því hvað er satt
eða rétt í textanum heldur að sýna
hvernig Snorra er lýst og hans nán-
ustu. Það er ekki hægt að skilja
manninn án þess að skoða hvernig
hann kemur fram við sína. Þetta er
brotin fjölskylda. Þess vegna kalla
ég bókina Reykjaholt Revisited, ég
er að vísa í rit eftir Evelyn Waugh,
Brideshead Revisited. Þar er verið
að lýsa brotinni fjölskyldu en sá sem
segir frá hefur mikla samúð með
henni og það er það sem ég vil
leggja áherslu á. Sturla er flæktur í
þessa fjölskyldu, hann er líklega
lærisveinn Snorra og presta hans að
einhverju leyti og hann var heilmik-
ið í Reykholti. Snorri virðist treysta
honum að sumu leyti betur en son-
um sínum. Manni finnst Snorri
koma illa fram við börnin sín, hann
lofar til dæmis sonum sínum miklu
en stendur aldrei við það,“ segir Úlf-
ar.
„Ég fer inn í frásagnarfræði
Sturlu þannig að ég reyni að finna út
hverjar heimildir hans voru og bendi
á að hann er ekki einn um þessa
sögu. Þetta hefur verið búið til í ein-
hvers konar minningarsamfélagi
hans eða textasamfélagi. Eins og
Snorri var hann efnamaður, býr á
stórbýli vestur í Dölum og hefur
örugglega haft marga skrifara á
staðnum alveg eins og hann kynntist
í Reykholti. Þeir sem voru höfundar
á þessum tíma voru kannski frekar
að setja öðrum fyrir eins og ein-
hvers konar ritstjórar.“
Ensk tunga hefur tekið yfir
Verkið Reykjaholt Revisited kem-
ur út á ensku. „Þetta er bók sem er
ætluð alþjóðlegu fræðasamfélagi
frekar en almenningi. Þau hafa lengi
verið stunduð víða um lönd en núna
er orðið svo með íslensk fræði að
þeir sem eru að fást við þau erlendis
eru margir hverjir læsir á íslensku
en tala hana ekki eins og þeir gerðu
hér áður fyrr. Þá voru margir er-
lendir fræðimenn sem kunnu ís-
lensku eins vel og við. Þessi bók er
þýdd af Andrew Wawn sem er pró-
fessor í miðaldafræðum í Leeds og
hefur fengist mikið við íslensk fræði.
Hann hefur lagt áherslu á að tala ís-
lensku og lært það meira og minna
af sjálfum sér og þegar hann er hér
vill hann tala hana til þess að læra
meira,“ segir Úlfar.
„Ég ákvað að þýða bókina meðal
annars vegna þess að ég hef tekið
eftir því að þegar verið er að vísa í
eitthvað sem ég hef skrifað um
Sturlungu þá hafa menn erlendis
yfirleitt vísað í greinar sem ég hef
skrifað á ensku en ekki í bók mína
Ætt og sögu sem er á íslensku. Þessi
fjölmálaþing, þar sem töluð voru
norræn mál, þýska og enska, eru
ekki lengur til staðar og þar með
verða allir að gefa út á ensku til þess
að verkin komist til allra.
Áður var skandinavíska aðalmál
norrænna fræða. Svo ég hugsaði að
ef eitthvað á að komast til hins al-
menna fræðasamfélags erlendis áð-
ur en ég dey þá verður það að vera
þýtt.“
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Fræðimaðurinn Titill verksins, Reykjaholt Revisited, vísar í bókina Brideshead Revisited. Þar þekkir sögumað-
urinn til fjölskyldunnar sem hann lýsir og hefur samúð með henni, eins og Sturla virðist gera í tilfelli Snorra.
Tilraun til að skilja meginheimild
- Úlfar Bragason hefur skrifað bókina Reykjaholt Revisited - Kafar í persónulýsingar Sturlu Þórð-
arsonar á Snorra Sturlusyni - Segir núlifandi menn ekki geta vitað meira um Snorra en Sturla
Múrsteinsbygging sem lætur lítið
yfir sér og er staðsett í Satkhira-
héraði í Bangladess hefur verið val-
in besta nýja bygging ársins 2021 af
RIBA (Royal Institute of British
Architects). Klasi samtengdra
bygginga hringar sig um sérkenni
staðarins, skurð sem hefur að
geyma dýrmætt regnvatn.
Aðstæðurnar á svæðinu eru erf-
iðar, hækkandi yfirborð sjávar ger-
ir það að verkum að akrar hafa
breyst í rækjuveiðisvæði og grunn-
vatnið er ódrykkjarhæft. Íbúar
hafa því þurft að vinna hörðum
höndum að því að fanga regnvatn á
rigningartímabilum.
Byggingin er hönnuð með um-
hverfissjónarmið í fararbroddi.
Múrsteinarnir eru fengnir á svæð-
inu, byggingin er hönnuð með vind-
áttir og sólarljós í huga þannig að
þörf sé á sem minnstri loftkælingu
og rafmagnslýsingu auk þess sem
þök og húsagarðurinn eru sér-
staklega gerð til þess að safna
regnvatni sem rennur síðan í skurð-
inn og þaðan í tvo geymslutanka.
Það eru frjálsu félagasamtökin
Friendship sem standa að sjúkra-
húsinu en þetta er fyrsta landfasta
spítalabyggingin á þeirra vegum á
svæðinu. Aðrar sjúkrastofnanir
þeirra hafa verið í bátum.
Skurðurinn Regnvatn er dýrmætt í suðurhluta Bangladess. Hækkandi
yfirborð sjávar hefur gert grunnvatn ódrykkjarhæft enda landið á floti.
Bygging sem safn-
ar vatni best í heimi
Hlaupa– og
göngubroddar
ExoSpikes
kr. 8.990.-
NanoSpikes
kr. 6.990.-
MICROspikes
kr. 9.990.-
KTS
kr. 17.990.-