Borgfirðingabók - 01.12.2006, Síða 71

Borgfirðingabók 2006
69
En hvemig hefur verið bmgðist við þessari breyttu aldursdreifingu
þjóðarinnar? Þrátt fyrir að íjöldi aldraðra er nú við hestaheilsu og með
fullt vinnuþrek hefur starfslokaaldur heldur verið að lækka en hitt.
Margir aldraðir mundu þó kjósa að stunda einhverja launavinnu og
gera þannig bæði sjálfum sér og samfélaginu gagn.
Af hálfú ráðandi afla í samfélaginu er þessu hinsvegar vægast sagt
fila tekið. Allt að níu tíundu hlutar launatekna sem aldraðir kunna að
afla sér em teknir aftur í sköttum og skertum bótum. Sama á við um
sjúkrabætur og jafnvel um skipulegan spamað eins og séreignarlífeyri
sem nánast er gerður upptækur. Þannig hefur þetta verið í áranna rás
an þess að vera lagfært. Þetta em hinir svokölluðu jaðarskattar sem
°ft hafa verið ræddir en þegjandi samkomulag virðist vera um að
hrófla ekki við.
Á sama tíma hafa reyndar valdamestu menn stjómkerfisins tryggt
sjálfum sér meiri eftirlaun en þeir hafa nokkra möguleika til að torga.
Þess utan hafa skattar þeirra tekjuhæstu verið lækkaðir og sömuleiðis
hinna ríkustu. Það er deginum ljósara að menn öðlast hvorki
tilfinningu fyrir né skilning á hlutskipti aldraðra fyrr en vandamálin
brenna á þeim sjálfum.
I þessu samhengi er þess að minnast þegar Magnús Kjartansson
varð ráðherra eftir að hann var sjálfur orðinn öryrki. Hann kom
ótrúlega miklu góðu í verk á þeim skamma tíma sem honum var
léður. Þetta er eitt gleggsta dæmið sem við eigum um hvers virði ald-
ur og lífsreynsla er þegar ráða á samfélagslegu réttlæti og kveða niður
ranglætið sem nóg er af. Ein síðasta hugmyndin sem honum entist þó
ekki aldur til að gera að veruleika var að endurskilgreina vinnulag
Tryggingastofnunar. Hún skyldi hafa frumkvæði að því að tryggja
öldruðum og öðrum minnimáttar rétt sinn. Engum virðist hafa dottið
í hug að taka þetta upp og enn verður fólk að sækja allan sinn rétt til
stofnunarinnar og oft með hörðu ef hann á að nást.
Ekki má þó skilja orð mín svo að ekkert sé gert fyrir aldraða og
fatlaða í samfélagi okkar. Margt er vel gert, en mikið vantar á að
kynslóðunum sem byggðu upp efnahagslega velsæld þjóðarinnar sé
tryggð sú sjálfsagða hlutdeild í afrakstrinum sem þær svo sannarlega
verðskulda.
En efnaleg hagsæld er ekki allt og þá kem ég að þeim hugleiðingum
sem ætlunin var að gera skil í þessu spjalli. Þar á ég við hvemig
aldraðir í Borgarnesi og nærsveitum gæða tíma sinn lífi og tilgangi.