Morgunblaðið - 28.02.1982, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 28.02.1982, Blaðsíða 2
50 MORGUNBLADID, SUNNUDAGUR 28. FEBRÚAR 1982 SPJALLAÐ VIÐ HAUK GUNNARSSON LEIKSTJORA Haukur hefur víða farið, m.a. til Japan og nú síðast til Kína að kynna sér kínverska leiklist. Jap- önsku talar hann eins og innfædd- ur, að manni virðist. Morgunblað- ið hitti Hauk að máli eftir eina æfinguna á leikriti Horváths í Þjóðleikhúsinu og eftir að hafa fengið sér sæti í Kristalsalnum, var hann spurður að því hvað á daga hans hafði drifið síðan hann var hér 1979 og setti upp japönsku einþáttungana tvo, „Kirsublóm á Norðurfjalli". Nóg að gera o „Ég hef verið að setja upp verk í Abo Svenska Teater í Finnlandi," sagði Haukur og bauð sígarettu. „í Noregi setti ég upp verk í Trönd- lag Teater og einnig í Teatersentr- et Bikuben Scene 7, og í leiklist- ardeild útvarpsins í Noregi. I Danmörku setti ég upp leikrit Tennessee Williams, „Suddenly Last Summer", og þótti afskap- lega gaman að. Milli þess og þar til ég kom hingað heim, setti ég upp útvarpsleikrit í norska út- varpinu. Héðan hverf ég til Bergen og byrja þar að setja upp nýtt norskt leikrit, „Terroristene", eftir Kol- bein Falkeid, en það gerist í Vestur-Þýskalandi og lýsir klofn- ingi og valdabaráttu innan hermd- arverkamannahóps. Það verður frumsýnt í maíbyrjun. Það stend- ur til að sýna það í Festspillene" í Bergen, en það er listahátíð, sem er árlegur viðburður þar í bæ. MorgunblaJio/ Kristján Örn Elíasson Bleikt Haukur Gunnarsson leikstjóri: „Menntun leikstjórans lýkur aldrei." skaplega vel skrifað. Horváth fjallar um samtíma sinn, þegar nasistar voru að komast til valda í Þýskalandi, stríðsótti var farinn að gera vart við sig, óðaverðbólga og kreppa dundi á fólki og miklar pólitískar sveiflur gengu yfir. Fólk vissi ekki lengur hvar það stóð. Hann hefur mikið að segja okkur sem lifum í dag. Hann predikar kannski ekki yfir fólki, en tekur skýra afstöðu til þess sem hann fjallar um. Hann skrifar ekki í stórum bókstöfum það sem hann vill að fólk fái úr leikritinu. Hann sýnir aðeins þjóðfélagið og fólkið sem lifir og hrærist í því og leyfir áhorfendunum að draga sín- ar eigin ályktanir. Heimskan og lygin er það sem hann er að berj- ast við í þessu stykki, eins og í svo mórgum öðrum verkum sínum." Nasistum var ekki vel við hann. „Nei, hann deildi mjög á nasist- ana í verkum sínum. Hann gerði sér strax grein fyrir ögrun þeirra, enda voru verk hans fljótlega bannfærð eftir valdatöku nasist- Æfintýri í París Horváth dó á undarlegan hátt, var það ekki? „Jú, dauða hans bar að með sólarlag og uppstoppaðir Svipar til Listahátíðarinnar hér á íslandi. Frá Bergen fer ég til Osió og set þar upp „Kirsublóm á Norður- fjalli". Eftir það leikstýri ég við norska Þjóðleikhúsið leikritinu „Pedro og Kapteinen", en það er frá Uruguay og fjallar um pynt- ingar á pólitískum föngum. Síðan er uppsetning við Álaborgarleik- húsið, en það hefur ekki enn verið ákveðið hvaða leikrit það verður." Gróska í ís- lensku leik- listarlífi Sem sagt nóg að gera hjá þér. Er það ekki þreytandi að vera svona bundinn langt fram í tím- ann? „Nei, þvert á móti. Það er mik- ilvægt að geta byrjað undirbúning á því verki, sem maður hefur verið ráðfnn til að setja upp, nógu snemma. Ég legg líka mikla áherslu á nána samvinnu við leikmyndahönnuðinn, og þarf sú samvinna að hefjast löngu áður en æfingar fara í gang. Leikmyndin, hin myndræna hlið sýningarinnar, er mjög mikilvægur hluti af heild- inni. Svo spiiar líka inn í að fyrir mig, sem hef ekki fasta vinnu við leikhús, veitir það mikið öryggi að vita fram í tímann hvað maður kemur til með að fá í laun." Þykir þér gróska í íslensku leiklistarlífi þessa dagana? „Já, það er alveg makalaust hvað það er mikið leiklistarlíf hér á íslandi og hefur alltaf verið. Það þyrfti að finra milljónaborg til að finna eins mikla grósku í iðninni eins og hér á landi." Leiklistin almenningseign frá upphafi Hvað heldur þú að valdi þessum vinsældum á leiklistinni? „Ég hallast á þá skoðun, sem máfar „Ég vil alls ekki missa sambandid við ísland og íslenska leiklist. Þó ég ætli mér að búa áfram á Norðurlöndunum, hef ég hugsað mér að koma hingað á eins til tveggja ára fresti og sviðsetja." Þetta segir Haukur Gunnarsson leikstjóri, en hann hefur lengst af á sínum leikstjórnarferli verið erlendis, bæði að læra og leikstýra. Hann er búsettur í Osló og kom hingað til iands að stjórna uppfærslu á leikriti Horváths, „Sögur úr Vínarskógi", hjá Þjóð- leikhúsinu, sem frumsýnt var sl. föstudag. Sveinn Einarsson Þjóðleikhús- stjóri heldur á loft í samhandi við þetta. Hann segir, að hér á ís- landi, og í Finnlandi líka, sé leik- listin almenningseign. Hún er ekki komin frá neinni yfirstétt eða hirð, heldur hefur hún sprottið upp á meðal fólksins í löndunum, í formi áhugaleikhúsa. Þannig á hún sér rætur meðal almennings og þess vegna er áhorfendahópur- inn miklu mun breiðari en þekkist í öðrum löndum." Þú lærðir í Japan í þrjú ár, en fórstu svo ekki til Kína núna ný- lega? „Jú, mér var boðið til Kína í vor að kynna mér þar leiklist. Ég hef alltaf haft áhuga á hinni stílfærðu austurlensku leiklist. Húri stendur mér nær. Leiklistarformið er eldra en það sem er hér á Vestur- löndum. í Kína er leiklistarlífið mjög virkt, ekki bara í borgum, heldur út um allt Alþýðulýðveld- ið." Sóngur - dans látbragð og fimleikar „Hvert hérað hefur sitt eigið form hefðbundinnar leiklistar og það er leikið á mállýsku viðkom- andi héraðs. Tónlistin er mismun- andi og ber blæ hvers héraðs. Peking-óperan er þekktust utan Kína, en auk hennar fyrirfinnast tæplega 300 tegundir hefðbund- innar leiklistar, og í þeim öllum gegna söngur, dans, látbragð og fimleikar — „akrobatík" — mik- ilvægu hlutverki. Yuei-ju er einnig hefðbundið leikform, sem nýtur vinsælda í Kína, en þar leika ein- ungis konur, karlahlutverkin líka. I Japan er þetta þveröfugt; þar leika karlmenn öll hlutverk í hinni hefðbundnu Kabukí-leiklist." Er mikið af vestrænum leikrit- um sýnt í Kína? „Á meðan á menningarbylting- unni stóð, var bannað að sýna vestræn leikrit. Síðan 1976 hefur þetta breyst mikið en þó er ekki sýnt mikið af því nýjasta í vest- rænni leikritun. Kínverjar eiga til dæmis erfitt með að skilja „absúrdismann". Þeir eru vanir hreinni rökfræði og vilja hafa boðskapinn á hreinu. Auk þess þykir megnið af vestrænum nú- tímaverkum of klámfengið fyrir kínverska áhorfendur. Þeir leika frekar klassísk verk eins og eftir Shakespeare og Ibsen. Biturleiki vegna menningar- byltingarinnar „Einnig sá ég þegar ég var í Kfna „Brúðkaup Fígarós" eftir Beaumarchais, leikritið sem óper- an var byggð á. Ég leit líka inn á æfingu á „Kardimommubænum", eftir Torbjörn Egner. Kínverjar vilja kynnast því sem er að gerast í vestrænum leikhúsum. Ég hélt fundi og fyrirlestra í Kína og það vakti óskipta athygli þegar ég sagði þeim frá því nýjasta í leik- list hérna megin á hnettinum. Ég hitti mikið af fólki í Kína, sem hafði orðið fyrir barðinu á menningarbyltingunni. 90 prósent allra listamanna voru sendir út á landsbyggðina og fengu ekki að stunda listgrein sína. Þeir sögðu, að þá skorti tíu ára þjálfun og æf- ingu í leiklistinni þegar menning- arbyltingunni lauk og Kínverjarn- ir vilja vinna upp þessa tíu ára eyðu, sem varð vegna hennar. Ég fann oft fyrir biturleikanum hjá fólki vegna menningarbyltingar- innar. Mjög gaman að Tennessee Það kemur greinilega fram í verkum Kínverja, að þeir eru mik- ið fyrir „melodramað", eða leikrit, sem sýna miklar tilfinningar og skarpar, nokkuð sem við myndum kalla væmni. Bleikt sólarlag og uppstoppaðir máfar í snæri fljúg- andi yfir baksviðið. Það ber vott um gjörólíkan smekk kínverskra áhorfenda." Áttu þér einhvern uppáhalds- höfund í leikritun? „Nei, það er enginn einn. Tenn- essee Williams þykir mér mjög gaman að. Þetta, hvernig hann fjallar um mannleg samskipti og hvernig hann tekur fyrir þá sem standa neðar í þjóðfélagströppun- um en aðrir. Hann fjallar um fólk í þjóðfélagi, þar sem ekki er pláss fyrír aðra en þá sterku. Svo er þetta, hvernig hann lýsir sálarlífi persóna sinna. Það er skaphrti í Tennessee, sem ég kann vel við." Heimskan og lygin Og nú ert þú kominn til að setja upp leikritið „Sögur úr Vínar- skógi", eftir Horváth. „Já, ég er mjög hrifinn af því leikriti. Það er sérkennilegt og af- nokkuð sviplegum hætti. Þannig var, að hann var gerður brottræk- ur úr Þýskalandi 1936, en þaðan komst hann eftir talsverða erfið- leika til Sviss. Frá Sviss fór hann síðan til Amsterdam, þar sem hann hitti að máli spámann nokk- urn sem sagði honum að fara til Parísar. Þar biði hans mesta ævintýri lífs hans. Nema hvað, þangað hélt Horváth og eitt kvöld- ið þegar hann var á gangi eftir gðtu í París, nýkominn úr bíó, skall á óveður. Hann flýði eins og svo margir aðrir undir tré í skemmtigarði nokkrum ekki langt frá. Eldingu laust niður í tré, sem stóð við hliðina á því, sem fólkið kúrði undir, þannig að það féll á tréð sem skýldi fólkinu. Af því tré brotnaði grein sem lenti í höfðinu á Horváth. Hann dó samstundis, en engan annan sakaði." Menntun leik- stjórans lýk- ur aldrei Ferð þú mikið í leikhús, Hauk- ur? „Já, það er mikilvægt að fylgj- ast með því sem er að gerast í leikhúsum og því fer ég oft til ann- arra landa að sjá leikrit. Menntun leikstjórans lýkur aldrei. Það hættulegasta sem getur komið fyrir nokkurn leikstjóra er að hann lokist inni í eigin list og sjái ekki út fyrir hana." Gagnrýnendur? „Það er lágmarkskrafa að gagn- rýnandi hafi góða þekkingu á Ieiklist og þeirri vinnu sem liggur að baki hverrar leiksýningar. Mér finnst oft skorta ótrúlega mikið á þá þekkingu. Lélegur gagnrýnandi er hættulegur, því gagnrýnandi gegnir miklu ábyrgðarhlutverki, bæði gagnvart áhorfendum og listafólki. Maður sem vinnur í leikhúsi þarf að geta tekið gagn- rýnendur alvarlega. Það er bara alltof oft sem maður getur það ekki." — ai.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.