Morgunblaðið - 28.02.1982, Blaðsíða 39

Morgunblaðið - 28.02.1982, Blaðsíða 39
MORGUNBLAÐID, SUNNUDAGUR 28. FEBRÚAR 1982 87 Á FÖRNUM VEGI Samantekt J.F.Á. íslandslýsing Islendingar lesa jafnan með eftir- væntingu þaö sem útlendingar skrifa um land og þjóö, enda hefur það ekki allt veriö fallegt í gegnum tíöína. Alræmdur er Johann And- erson, eitt sinn yfirborgarstjóri í Hamborg, greindur maöur og viö- förull og kunnur mjög meöal menntamanna síns tíma. En honum varö þaö á, sem islendingar eiga erfitt meö að fyrirgefa honum, að skrifa þykka bók um norölæg lönd, þar á meöal Island, án þess nokkru sinni aö heimsækja söguslóöir. Hann safnaöi upplýsingum meðal kaupmanna og skipstjóra sem sigldu milli Glúckstad og islands og lét þá segja sér sem nákvæmlegast af landi og þjóð. Útkoma þessarar sagnfræði varð býsna skemmtileg bók sem bar langan titil — en því miður fyrir islendinga eitthvert vit- lausasta og illorðasta rit sem nokk- urn tíma hefur verið skrifað um is- land. Þaö fullyrti Þorvaldur Thor- oddsen, og eru islendingar þó ýmsu vanir í þessum efnum. Þor- valdur efast ekki um gott hjartalag Anderson, heldur skellir skuldinni á óvandaöa heimildarmenn hans. En Anderson gat aldrei bætt fyrir sína skömm — því hann var dauður þegar bókin kom út fyrst árið 1746. Ári síðar birtist dönsk þýðing, sem Jón Þorkelsson, Skálholts- rektor, hafði yfirfariö og hnekkti hann þar í athugasemdum aö mestu lygum og óhróöri um land og þjóð. Jón sagöi meðal annars í greinargerö sinni fyrir bókinni: „Kaflarnir um ... prestauppeldi barna og lesti íslendinga eru hiö svívirðilegasta sem nokkru sinni hetur verið sagt og skrifað um ís- land." Þaö er því ekki lítiö sem borgmeistarinn í Hamborg, Johann Anderson afrekaöi. Niels Horrebow skrifaöi síöan mikið varnarrit til aö hnekkja endanlega Anderson og byrjar það venjulegast kafla með tilvitnun í Anderson og hrekur síð- an umsögn hans lið fyrir liö. Stein- dór frá Hlööum hefur þýtt þessa bók fyrir nokkrum árum, Frásagnir um Island. Espólín sagði svo um Horrebow og Anderson í Árbókum sínum: „Horrebow var vitur maöur og ritaöi um land hér og þess háttu, lofaði hann mjög landfólkiö, svo aö sumum þótti við of, en hratt þvi, er Anderson borgmeistari í Hamborg haföi áður samsett ósannlega eftir sögnum heimskra manna og ókunnugra." Allt er nú þetta rifjaö upp til skemmtunar og fróðleiks — en ný- veriö birtist í breska stórblaöinu Sunday Telegraph stuttur pistill is- landsfara og er hann allur hliðholl- ari landi og þjóö en frásagnir And- erson, enda lét höfundur hans sig hafa þaö aö heimsækja l'sland. Pistilinn skrifaði Edward Steen, blaöamaöur Telegraph. Hann skrif- ar: „Síðasta greinin sem ég hafði lesið um island hét „Engar uglur á Islandi". Og ég hugsaði með mér: Hvers konar heimskautshelviti er þetta eiginlega, sem uglur forðast og fólk hellir i sig sterkasta spíra?" Edward mannaöi sig nú samt upp í það aö heimsækja island og þegar hann kom til hinnar litauöugu höf- uðborgar, Reykjavíkur, hnaut hann um „fyrstu einkenni hinnar ein- stæöu heilbrigðu skynsemi islend- inga: Engir hundar. Það er ólöglegt á Islandi að eiga hund í þéttbýli. En á sama tíma er starfsemi Hunda- vinafélagsins í miklum blóma — og er þaö dæmi um sérstakan hæfi- leika islendinga aö bæöi halda og sleppa." Svo tekur hinn breski maður uppá þvi aö vitna í Þorgeir Ljós- vetningagoöa, sem hann kallar raunar „Theogeir". Þar á eftir staö- hæfir hann aö útburður barna sé sjaldgæfur nú orðiö á Islandi, en óskilgetnar fæðingar hins vegar margar, en svotil ekkert um fóstur- eyðingar eða skilnaöi. Svo segir hann: „island er nú eitt af auðugustu löndum heims — þar er ekkert at- vinnuleysi og fjöldi verkalýösfélaga sísteytandi hnefann. Forseti Al- þýöusambandsins er sagöur vera Morgunblaoio/ÓI.K.Mag. kommunisti (þó hann sé þaö ekki) og varaforsetinn er íhaldsmaöur. Þaö er sextiu prosent veröbólga i landinu, en ennþá hefur enginn skaöast tilfinnanlega af henni. Meö hin auöugu fiskimiö í 200 mílna landhelgi sinni, nóg heitt vatn í jörö og gnægö vatnsaflsorku, hafa Is- lendingar lítö aö læra af Bretum — nema nýjustu tísku og enska tungu. Allar bökabúöir eru með gott úrval enskra bókmennta. Á nitjándu öld gekk enskur ferðalangur um Island fram á einsetumann nokkurn þýð- andi Shakespeare í kofaræfli. Island er sér á parti í mörgu tilliti. Þar eru engir snákar, á meðan ég man! Islendingar gefa út flestar bækur árlega miðað við fólksfjölda, lesa mest allra þjóða og troöfylla leikhúsin tvö í Reykjavík. islenska sjónvarpið varir aöeins þrjár stund- ir á kveldi sex daga vikunnar, þaö er ekkert sjónvarp á fimmtudögum (hvers vegna veit engínn) og engar sjónvarpsútsendingar eru í júlímán- uði. Þeir fylgjast með Dallas, en vita ekki enn að J.R. hefur verið skotinn. I auglýsingatimunum eru tuttugu bókaauglýsingar á móti einni sápuauglýsingu. i hljóövarp- inu jagast þeir á hverju kvöldi um nýyrði i sinni fornu tungu, sem þeir vernda af mikilli tortryggni. Innflytjendaeftirlit er strangt. Á sumrum koma hjarðmannlegar Ástralíu-stelpur og plokka fisk i þrjá mánuði og njóta 24 stunda dagsbirtu og létta sér upp í „Holly- wood", stærsta diskóteki Evrópu, sem tekur 2000 manns i sæti. Jafn- rétti er samgróið fólkinu og ein- staklingurinn er í hávegum hafður. Enginn veitir því neina sérstaka eft- irtekt, þó Karl Bretaprins og faðir hans komi til laxveiða á sumrin." Síðan segir hinn breski maöur aö islendingar slái jafnan á þráðinn til forsetans, þegar þeim liggur eitthvað á hjarta og hefur svo eftir forseta vorum: „Ég hef aldrei hitt islending erlendis, sem ekki hefur þráð að koma heim." Þá segir að með þjóðerniskenndinni í fari for- seta vors og áframhaldandi vinnu hans á bak við tjöldin fyrir leikhus- ið, fari umburöarlyndi gagnvart drykkjusiöum íslendinga, en þeir séu flestir stútfullir á helgum!" Lýkur þar meö stuttum útdrætti úr grein Edward Steen í Sunday Telegraph — nema hann staöhæfir á einum stað að Ólafur Jóhannes- son, utanrikisráöherra vor, sé „traustvekjandi leiöindakurfur"! J.F.Á. Gamlir góðir dagar Ólafur K. Magnússon gróf þessa mynd upp, þegar hann grúskaöi í myndasafni sínu nýverið. — Hún var tekin í Landsíma- húsinu gamla, þessi mynd, segir Magnús Jónsson, óperusöngvari, og veltir fyrir sér tilefninu: Heyröu, ég skal grafast fyrir um það, vinur, ég er bara ekki klár á því í sviplnn. Talaöu við mig á morgun. Og daginn eftir sagöi Magnús: Þessi mynd var tekin aö hausti til 1954. Þá héldum við konsert á sjötugsafmæli Péturs Á. Jónsson- ar í Gamla Bíói og höfum verið aö æfa okkur þarna í Landsimahús- inu. Ég minnist þess að fólk bætti við inngangseyrinn, til að styrkja gamla manninn, en hann rann aft- ur til hans. Pétur var þá oröinn heilsutæpur og margir borguöu tvöfalt og jafnvel þrefalt, því hann var vinsæll maður, Pétur Á. Jóns- son. Yndislegur maöur og stór- iVlur Á. Jonsson kostlegur söngvari. Hann var nú talinn einn besti Wagner-söngvar- inn þegar hann var uppá sitt besta, segir Magnús og þagnar. En þetta var mjög góöur kon- sert, heldur hann áfram, enda úr- valslið eins og þú sérö: Ég, Þuríö- ur, Guðrún, Guðmundur, Kristinn, Þorsteinn, Guörún Þorsteinsdóttir og Einar Sturluson. Svo situr Fritz Weizappel við píanóiö. Viö vorum öll á besta aldri, þegar þetta var: Ég tuttugu og sex ára og viö höfö- um komið heim frá ítalíu, viö Þur- íður og Guðrún. Þorsteinn var þá nýkominn frá Covent Garden og Kristinn frá námi í Lundúnum, Guðmundur búinn að vera viö nám í Stokkhólmi og haföi sett met í konserthaldi á islandi. Hann hélt eina þrettán/fjórtán konserta í strikklotu fyrir troöfullu húsi. Þá var gífurleg aðsókn aö slíkum konsertum, segir Magnus og hallar sér aftur í stólnum og rifjar upp í huganum gamla góða daga ... Bók um Finn Finnur Jónsson listmálari er nú á 90asta aldursári. En hann er hinn hressasti í bragði og ber ekki utan á sér 89 ár. Og nú á að fara aö skrifa um hann bók. Já, segir Finnur i stuttu spjalli. Það er rétt að komast af stað. Indriði G. Þorsteins- son mun skrifa um manninn Finn Jónsson en Frank Ponzi, listfræöingur, um verk mín. Þeir eru farnir aö hafa þetta svona víst. Þessi tilhögun er komin frá útgáfunni, Almenna bókafélaginu, og ég sam- þykkti þetta, þvi mér list vel á báða mennina. En bókagerö- in er ekki komin langt áleiðis og ég hef ekki hugmynd um hvenær bókin mun koma út, en það verður vandaö til hennar, það veit ég. En þar fyrir utan segi ég allt sæmi- legt! Kannski bókin um Finn Jónsson komi út á niræöis- afmæli hans nú i haust. Mor(iunbla»ið/Ól K.Matt.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.