Morgunblaðið - 21.07.1987, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 21.07.1987, Blaðsíða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 21. JÚLÍ 1987 N? Að geta lifað af laununum — eru bændur undanþegnir því? eftirÞórð Ingimarsson í sólríkum sumarmánuði fylgd- umst við með því þegar bifreiðaeft- irlitsmenn risu upp gegn því að fjárveiting sem stofnun þeirra hafði verið ætluð dugði ekki lengur til að lialda óbreyttum rekstri. Það yrði að draga verulega saman, sem þýddi meðal annars að yfirvínna félli niður og starfsmenn yrðu fyrir verulegu tekjutapi. Þeir gátu ekki sætt sig við það og hófu samræmd- ar aðgerðir sem beindust fyrst og fremst að því að þeir töldu sig eiga rétt á að geta lifað af launum sínum. Þótt deilt hafi verið um Bifreiða- eftirlitið, tilgang þess og tilvist, deila menn ekki um það að eftirlit þurfi að hafa með bflum á íslandi þótt tilhneiging manna til að við- halda ónýtum skrjóðum hafí minnkað með stórauknum innkaup- um á ökutækjum til landsins. Fyrir nokkrum árum fjölmenntu lögreglumenn á opinberum bifreið- um, í svörtum og hvítum litum, fyrir utan fjármálaráðuneytið þegar opinberir starfsmenn áttu í erfiðum kjarasamningum sem leitt höfðu til verkfalls. Þar fjölmenntu þeir undir slagorðinu „löggur eru líka menn". Og víst eru þeir það. Þeir eiga sitt Iíf, vonir og tilfinningar eins og hverjir aðrir og þurfa einnig fyrir sér og sínum að sjá. Þeir þurfa að geta lifað af launum sínum. Á síðasta vetri hugðust bruna- verðir mæta á fundarstað kjara- samningamanna á embættisöku- tækjum sínum, fylltum vatni og búnum háþrýstidælum og stigum. Menn þurfa einng að geta lifað af því að standa vaktir reiðubúnir að slökkva eld í eigum annarra hvenær sem hann kann að kvikna. Við þessa upptalningu mætti bæta ótal mörgum öðrum atvikum þar sem starfshópar hafa beitt ýmsum ráðum til að vekja athygli °g legg)a áherslu á þá staðreynd að þeir verði að geta lifað af launun- um. Þó virðist vera ein stétt í landinu sem er undanþegin þessari annars sjálfsögðu staðreynd. Það eru bændur. Samfélagið virðist eiga mjög erfitt með að viðurkenna að þeir þurfi að lifa eins og annað fólk og það sem verra er að þeir virðast ekki alltaf skilja það sjálfír. Við verðum að koma til móts við vandann, hefur oft heyrst úr röðum bænda og ekki síst frá stéttarfor- ystu þeirra. Þetta eru vissulega jákvæð sjónarmið og einstök í kjarabaráttu svo langt sem þau ná á meðan unnt er að finna einhverja skynsamlega lausn á vandanum. Erfiðleikarnir í íslenskum land- búnaði eru miklir á slætti sumarið 1987. En þeir hafa ekki orðið til á einni nóttu. Ekki heldur á síðustu misserum. Heldur í áranna rás ef svo mætti að orði komast. I áranna rás í áranna rás höfðu landsmenn ekki nóg að borða. Allar aðstæður voru frumstæðar og takmarkað hverju mannshöndin með líkamsafl- ið að baki ásamt dráttarhestinum gat áorkað. I áranna rás urðu einn- ig framfarir og landbúnaðurinn var þar ekkert undanskilinn. Um aldamótin 1800 ollu hjól- börukaup bæjarfélagsins í Reykjavfk byltingu. Menn þurftu ekki lengur að bera alla hluti. Síðar, á þessari öld komu svo mikið stærri tæki til sögunnar. Skurðgröfur og dráttarvélar. í sveitunum þornuðu mýrarnar og móarnir breyttust í slétt tún fyrir tilverknað þessara véla. Steinsteyptar byggingar risu yfír búfénað, mykju og tað. Og framleiðslan óx að sama skapi. Þessa framþróunarsögu þarf ekki frekar að rekja. Hún er þekkt og það er einnig jafnþekkt að mann- fólkinu fjölgaði ekki í hlutfalli við afurðagetu tæknivædds landbúnað- ar. Það kom að því að landsmenn gátu ekki látið ofan í sig allt sem bændurnir skiluðu á brúsapallana og síðar í mjólkurtankana eða þá í sláturhúsaréttirnar. Og bændurnir hugsuðu ekkert út í þetta sjálfir. Afurðasölustöðvarnar tóku þar við forsjá framleiðslunnar bundnar af innri tregðu og forsjá opinbers kerf- is og bændurnir tóku lífsnauðsynjar sínar, jafnt sem óþarfa, út í reikn- inginn f kaupfélaginu. I tuttugu og sjö ár Árið 1960 voru útflutningsbætur „Þeir bændur sem leng-st þverskölluðust við augljósum stað- reyndum og juku framleiðslu sína, sumir ef til vill fyrir atbeina opinberra klásúla, standa best að vígi á meðan hinir sem reyndu að draga að sér höndina í tíma fá enga aðra umbun fyrir rétt- láta viðleitni sína og framlag til lausnar stóru vandamáli en að nú skal meira þrengt að þeim." fyrst ákveðnar á landbúnaðarafurð- ir. Skyldu þær vera 10% af heildar- verðmæti allrar framleiðslu á landbúnaðarafurðum á íslandi. Þessi 10% upphæð dugði í sex ár til að jafna hallann af útflutningi þeirra. Árið 1966 töldu bændur að kjör þeirra væru á bilinu 60 til 70% af launum annarra vinnandi stétta sem nefndust viðmiðunarstéttir í samningum um verð á landbúnaðar- afurðum og kjörum bænda. Offramleiðsla í íslenskum land- búnaði nálgast því þrítugsaldurinn. Það verður að segjast eins og er, bændum og ekki síður ráðamönnum til hins neikvæða, að á þessum málum var alls ekki tekið í tíma. Árið 1972 var lagt fram frum- varp um landbúnaðarframleiðslu eftir að bændur höfðu bent á að einhverra stýriaðgerða væri þörf ef í óefni ætti ekki að fara. Eins og af sjálfsögðu dagaði þetta frum- varp uppi og það er ekki fyrr en fjórum árum síðar, eða 1976, að aftur er farið að huga að þessum málum. Þá vantaði aftur uppá að 10% af heildarframleiðsluverðmæt- inu dygðu fyrir því sem greiða þurfti með landbúnaðarvörum ofan í útlendinga. Þá halda bændur víðsvegar um landið fundi og ræða þessi mál af alvöru og þunga eftir því sem þeir treysta sér til. Ósamræmanleg markmið Þótt ýmsir bændur væru farnir að átta sig á samhenginu milli fram- leiðslu á búvöru, sölumöguleikum hennar á innanlandsmarkaði og því verði sem fékkst fyrir hana erlend- is nægði það ekki til að neinar úrlausnir kæmu fram. Þær umræð- ur sem áttu sér stað, bæði málefna- legar og ómálefnalegar, skiluðu engum nothæfum hugmyndum af sér. Það var reynt að skilgreina offramleiðsluvandann og skýra hann að einhverju leyti út fyrir þeim sem hlut áttu að máli. Það furðulegasta var að á þessum sama tíma og veruleg umræða átti sér stað héldu allmargir bændur áfram að stækka bú sín af kappi. Þeir byggðu, ræktuðu, keyptu stórvirk- ari vélar. Fjárfestu og urðu síðan að ná meiri framleiðslu til að standa straum af kostnaðinum sem af því leiddi. Af opinberri hálfu var engin til- raun gerð til að sporna við þessu. Heldur ýttu ýmsar reglugerðir und- ir þessa þróun. Það má nefna fjárfestingasjóð landbúnaðarins, stofnlánadeildina sem lánaði ekki út á byggingar undir lágmarks- stærð. Með lögum frá Alþingi var komið á fót jarðanefndum sem skyldu hafa því hlutverki að gegna, að sjá til þess að jarðir í sveitum landsins yrðu helst ekki nýttar til annars en að framleiða mjólk og kjöt. Hefðbundinn landbúnaður skyldi stundaður áfram og ef vænt- anlegir kaupendur jarða gátu ekki sannað að slíkt væri ætlunin með jarðakaupunum gátu jarðanefnd- irnar stöðvað viðskipti með jarðir í sveitum. Þessar nefndir eru ennþá til þótt herskáir sveitamenn sem stundum áttu sæti í þeim hafí nú að mestu þagnað. Þá má einnig geta þess að heilbrigðisreglugerðir hafa verið eins og 61 um háls margra bænda sem ekki hafa tekið þátt í fjárfestingaæði síðustu ára. Þú getur ekki framleitt mjólk í þessu fjósi. Þú verður að byggja annað ef þú ætlar að halda áfram. Ég loka gamla fjósinu þínu segir embættismaðurinn úr þéttbýlinu sem hefur bréf upp á vasann um að hann megi loka fjósum. Þannig hélt hver í sína áttina og ráðunautar Búnaðarfélagsins héldu Þórður Ingimarsson áfram að fyrstuverðlauna feitu hrútana, sem að sjálfsögðu gátu af sér feit lömb, þótt löngu væri orðið ljóst að breyta þyrfti ýmsúm eiginleikum lambakjötsins til þess að gera það vinsælt á meðal neyt- enda á nýjan leik. Vandinn, eins og_ hann birtist, var ekki auðleystur. f raun og veru voru markmiðin ósamræmanleg. Framleiðslan var of mikil. Það varð því að draga úr henni. Tekjur bænda voru of lágar. Það þurfti að auka þær. Bændur urðu að minnka framleiðslu sína og það var ljóst að með því gátu tekjur þeirra ekki aukist. Til þess að svo mætti verða yrði þeim að fækka. Þar var komið upp vandamál, sem ekki var aðeins spurning um peninga heldur einnig og ekkert síður um hinn mannlega þátt: rétt einstaklingsins til að lifa og starfa við það sem hann hefur kosið sér og búið sig undir að gera. Einnig var þarna spurning um eigur manna. Hvernig þær yrðu nýttar og jafnvel hvort þær væru yfír höf- uð orðnar einhvers virði. Vandinnað framkvæma í apríl 1979, á átján ára afmæli offramleiðslunnar, voru í fyrsta skipti sett lög um framleiðslustjórn- un í landbúnaði. Þar með voru lagaheimildir fengnar og þær síðan afmarkaðar með reglugerðum sem landbúnaðarráðuneytið setti í ágúst á sama ári. Þær leiðir sem valdar voru fólust í því að fullt verð var greitt fyrir ákveðinn hluta fram- leiðslunnar en lægra verð fyrir það Þetta er einnota stjórn, piltar, einnota ríkisstjórn eftír Asgeir Hannes Eiríksson Mannkynið hefur ferðast um margar aldir á leið sinni frá vöggu til grafar: Steinöld og járnöld jafnt sem atómöld og svoleiðis. í dag stendur það svo með tærnar í gátt- inni á nýrri öld: Öld hinna einnota hluta. Við þekkjum vel einnota bleyjur og snýtuklúta. Umbúðir utan um söluvöru eru óðum að þróast í þessa átt. í erlendu blaði las ég svo um daginn að von er á einnota mynda- vél og talsíma. Þetta er alveg makalaus framþróun. En það var ekki fyrr en á mið- vikudaginn síðasta að ég sá að hægt er að mynda einnota hluti víðar en í sjálfum efnisheiminum. Miðstjórn og margarín Sjálfstæðisflokknum hefur ekki gengið allt í haginn upp á síðkast- ið. Til dæmis gengur honum illa að mynda ríkisstjórnir sjálfum. Aðrir stjórnmálaflokkar hafa orðið að mynda þrisvar sinnum fyrir hann ríkisstjórnir á síðustu árum. Það var fallega gert af þeim. Sjálfstæðisflokknum hefur því ekki tekist að hjálpa sér sjálfur síðan Ólafur heitinn Thors myndaði fræga Viðreisnarstjórn árið 1959 eða fyrir næstum þrem áratugum. Þetta er þokkalegt afspurnar fyrir einn stjórnmálaflokk af hóflegri meðalstærð. En í síðustu viku kynnti sjálfur Davíð Scheving úr miðstjórn Sjálf- stæðisflokksins þjóðinni nýtt smjörlfkiskók í einnota plastdósum. í sömu viku kynnti formaður Sjálf- stæðisflokksins líka þjóðinni og miðstjórninni nýja ríkisstjórn á sínum vegum. Það dró því til tíðinda í síðustu viku. Einnar nætur nótt Oft er talað um að tjalda til einn- ar nætur. Yfírleitt eru þó ríkis- stjórnir hugsaðar til fleiri nátta en einnar og jafnvel eittþúsund og einnar eins og í Arabíu. En hin nýja ríkisstjórn þjóðarinn- ar er ekki margra nátta stjórn. Líklega stendur hún varla fleiri nætur en þær andvökunætur sem þurfti til að mynda hana. Þá er alls ekki víst að allir tjaldbúar dvelj- ist næturlangt í tjaldinu ef að líkum lætur. Jafnvel þó að menn tjaldi því sem til er. Þetta er nefnilega fyrsta rfkis- stjórn sinnar tegundar í sögu lands °g þjóðar. Hún er af sama toga spunnin og bleyjurnar frá Bossa og dollurnar hans Davíðs frænda í miðstjórninni. Þrír gegn þremur Áhorfendur hafa átt þess kost að fylgjast með myndun þessarar ríkisstjórnar. Úr fjarlægð höfum við séð hvernig stjórnarflokkarnir hafa rúið hver annan trausti til skiptis og sáð fræjum efasemdar hver í annars garð. Úr fjarlægð höfum við séð hvernig hugsjónir hafa fölnað í ofbirtu ráðherrastóla og frumburð- arréttur vikið fyrir baunadisk. Úr fjarlægð höfum við séð tortryggna menn og þreytta skrifa undir sátt- mála sem þeir trúa ekki á sjálftr. Við höfum séð fleira. Við höfum séð stjórnarflokkana þrjá tærast upp í innbyrðis sundurlyndi þegar herfang sáttmálans kom til skipt- anna. Við höfum séð flokkana brjóta sig í mola þegar efablandnir menn voru leiddir til sætis í ráð- herrastóla af handahófí og í engu sérstöku samhengi við reynslu þeirra eða þekkingu eða getu. Við höfum séð leiðandi flokksmenn í heilu kjördæmunum hóta að axla Ásgeir Hannes Eiriksson „En hin nýja ríkisstjórn þjóðarinnar er ekki margra nátta stjórn. Líklega stendur hún varla fleiri nætur en þær andvökunætur sem þurfti til að mynda hana." skinnin þegar kröfurnar náðu ekki fram að ganga og engar refj'ar. Við höfum séð sitt lítið af hverju. En ekki er allt talið enn. Við sáum síðustu ríkisstjórn leiða okkur út í skuldafen í góðæri. Nú þarf að ræsa fram fenið. Við höfum séð bjargráðin frá stjórnarflokkunum þremur og eru þau ekki upp á marga físka. Þeir halda sínu striki og leggja fleiri skatta á fólkið sem einkum bitna á ekkjum og munað- arlausum: Þeim dettur ekki í hug að hlífa ekkjum og spara í rfkis- rekstri og draga saman seglin. Þeim dettur ekki í hug að hlífa munaðar- lausum og leita nýrra leiða og senda djarfa menn út af örkinni til að fínna nýjar tékjulindir. Þeim dettur ekkert annað f hug en að auka skattinn. Því miður. Einnota stjórn, piltar Lengi býr að fyrstu gerð, segir málshátturinn og rfkisstjórnin nýja er ekki undanþegin þeim sannleika. Bæði aðdragandinn að myndun hennar og sjálf handbrögðin bera vitni um skammtíma hugsun. Hér eru flokkarnir þrír sjálfum sér sund- urþykkir. Hér eru ráðherrar teknir af handahófí fram yfir aðra sem telja sig betur að stólunum komna. Hér sitja leiðtogar heilu landshlut- anna í fylu vegna fjariægðar frá kjötkötlunum. Hér er hver höndin upp á móti annarri og hér tvístíga ráðvilltir kjósendur flokkanna þriggja í þúsundatali og athuga sinn gang. Hér er tjaldað til einnar næt- ur. Lengi býr að fyrstu gerð. Þetta er einnota stjórn, piltar, einnota rfkisstjórn. Höfundur er veralunarmaður og varaþingmaður Borgaraúokksins (ReykjavQc. I
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.