Morgunblaðið - 19.09.1987, Page 53

Morgunblaðið - 19.09.1987, Page 53
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 19. SEPTEMBER 1987 53 og meðhjálpari í kirkjunni í þijátíu og fimm ár. Þessar staðreyndir segja sína sögu enda held ég að hann hafi lagt trúarlífinu og safnað- arstarfinu krafta sína af alhug og miklum áhuga. Friðþjófur var mik- ill félagsmaður. Var stofnandi, ábyrgðarmaður og endurskoðandi Sparisjóðs Hellissands og nágrennis í þau tæp þijátíu ár, sem hann starf- aði. Hann sat lengi í hreppsnefnd, hafnamefnd og í stjóm Búnaðarfé- lags Neshrepps. Það eru nú liðin hartnær tuttugu og átta ár síðan ég kynntist Frið- þjófi. Ég man ennþá glögglega mína fyrstu heimsókn á heimili þeirra hjóna, sem verðandi tengda- sonur. Mér fannst strax Friðþjófur sérstakur persónuleiki, rólegur og yfirvegaður en þó um leið glaðsinna og fremur léttur í lund. Sérstaklega er mér ofarlega í huga viðhorf Frið- þjófs til verðmæta og fjármála. Hann vann þau störf, sem þurfti að vinna sér og sínum til hagsbóta, óháð því hvort gildandi gjaldmiðill væri til staðar. Hann var með af- brigðum bóngóður og vildi hvers manns vanda leysa og hugsaði ekki um gjald né greiðslur fyrir. Hey átti hann alltaf nóg því Rifslandið gaf vel af sér og því gat hann miðl- að til sveitunganna í hörðum vomm. Um greiðslur hugsaði hann ekki of mikið. Ég upplifði eitt vorið þá skemmti- legu reynslu að liggja með Friðþjófi á grenjum. Hann vann nefnilega þau verk, sem þurfti að vinna, hvort heldur það var í þágu landbúnaðar eða lagfæring á veiðarfæmm fyrir útgerðina. Friðþjófur hafði alltaf mikinn áhuga á landsmálum og lagði sínum stjómmálaflokki alltaf liðsinni. Hann var yfírleitt ákveðinn í skoð- unum, stóð á sínu vel og meinti það sem hann sagði. Hann sagði frá því sjálfur að tvisvar á ævinni hefði hann tekið sér sumarfrí. Og hvem- ig var það. Jú, hann fór til rekneta- veiða á Saxhamri með Sævari syni sínum, þá kominn um sjötugt. Þetta er kannske gott dæmi um það að hugur Friðþjófs stóð fremur til sjó- mennskunnar en landbúnaðar. Nú að leiðarlokum er margs að minnast. Ég þakka Friðþjófí fyrir sérstaklega góð kynni, sem aldrei bar skugga á. Ég tel mig betri mann eftir að hafa kynnst slíkum heiðursmanni sem Friðþjófur Bald- ur Guðmundsson var. Ég votta eiginkonunni, bömum og fóstursonum samúð mína, þeirra söknuður er sárastur. „Far })ú í friði, friður Guðs þig blessi, hafðu þökk fyrir allt og allt“ (V-Br.) Jóhann Lárusson Um síðustu aldamót var íslenska þjóðin að ná tökum á því að nýta sér gæði lands og sjávar, færa sig frá vinnubrögðum miðalda til vinnu- bragða nýs tíma. Vegna breyttra atvinnuhátta gat nú þjóðinni fjölgað án þess að af yrðu vandræði. Á þessum tíma hefjast búferlaflutn- ingar úr sveitum til sjávarbyggð- anna. Um og eftir aldamótin flytur fjöldi fólks úr Breiðafjarðareyjum og innanverðum Breiðafírði til Hell- issands sem hafði löngum verið útróðrarstaður bænda úr þessum byggðum. I þessum innflytjendahópi til Hellissands vom ung hjón, Guð- mundur Guðmundsson síðar út- vegsbóndi í Rifi og kona hans, Jófríður Jónsdóttir, sem fluttu frá Ósi á Skógarströnd að Selhóli á Hellissandi árið 1902. Þetta voru foreldrar Friðþjófs B. Guðmunds- sonar í Rifí, en hann lést 3. þ.m. á St. Fransiskusarspítalanum í Stykkishólmi og útför hans fer fram frá Ingjaldshólskirkju í dag, laugar- daginn 19. september. Friðþjófur Baldur Guðmundsson var fæddur á Selhóli á Hellissandi 27. október 1904 og ólst þar upp þar til foreldrar hans fluttu að Rifi árið 1914 eftir að Guðmundur faðir Friðþjófs og Jens Sigurðsson eig- andi Rifsjarðarinnar gerðu með sér makaskipti á Rifs- og Selhólseign- unum. Það hefðu þótt sérstæð viðskipti nokkrum áratugum síðar, en það er önnur saga. 1932 giftist Friðþjófur eftirlif- andi konú sinni, Halldóru Kristleifs- dóttur frá Hrísum í Fróðárhreppi, en foreldrar hennar voru Kristleiftir Jónatansson bóndi og skipstjóri frá Hrísum og kona hans, Soffía Áma- dóttir. Þau Halldóra og Friðþjófur bjuggu sín fyrstu búskaparár á Hellissandi en fluttu árið 1936 í Rif og bjuggu þar síðan. Þau eign- uðust fjögur böm og ólu upp tvo fóstursyni. Bömin eru: Ester Úr- anía, gift Kristni Haraldssyni, sem lést í janúar síðastliðnum, böm Kveðjuorð: 00 Ogmundur Guðmunds- son - Þórarinsstöðum Fæddur 1. júní 1913 Dáinn 11. september 1987 Að kvöldi hins 11. september barst mér sú fregn að Ögmundur Guðmundsson, Þórarinsstöðum, Hranamannahreppi, væri dáinn. Það er einkennilegt að hugsa til þess að ég eigi ekki eftir að sjá hann aftur. Já, það er erfítt, en einhvemtíma verða allir að deyja, það verðum við öll að sætta okkur við. Ég vil þakka Munda fyrir allar þær góðu stundir er við áttum sam- an er ég var í sveit á Þórarinsstöð- um og mun ég aldrei gleyma hversu góður hann var við mig þau sumur sem ég var hjá þeim. Ég votta heimilisfólkinu á Þórar- insstöðum mína dýpstu samúð svo oer öðram ættingjum og vinum. Oli Björn Birting afmælis- og minningargreina, Morgunblaðið tekur afmælis- og minningargreinar til birting- ar endurgjaldslaust. Tekið er við greinum á ritstjóm blaðsins á 2. hæð í Aðalstræti 6, Reykjavik og á skrifstofu blaðsins í Hafn- arstræti 85, Akureyri. Athygli skal á því vakin, að greinar verða að berast með góðum fyrirvara. Þannig verður grein, sem birtast á í miðvikudagsblaði að berast síðdegis á mánudegi og hliðstætt er með greinar aðra daga. í minningargreinum skal hinn látni ekki ávarpaður. Ekki eru tek- in til birtingar framort Ijóð um hinn látna. Leyfilegt er að birta ljóð eftir þekkt skáld, 1—3 erindi og skal þá höfundar getið. Sama gildir ef sálmur er birtur. Meginregla er sú, að minningargreinar birtist undir fullu nafni höfundar. Við birtingu afmælisgreina gildir sú regla, að aðeins era birtar greinar um fólk sem er 70 ára eða eldra. Hins vegar era birtar af- mælisfréttir með mynd í dagbók um fólk sem er 50 ára eða eldra. Mikil áhersla er á það lögð að handrit séu vel frá gengin, vélrituð og með góðu línubili. þeirra era 9; Sævar, kvæntur Helgu Hermannsdóttur, þau eiga 3 böm; Svanheiður, gift Jóhanni Lárassyni, þau eignuðust 4 böm; Kristinn Jón, giftur Þorbjörgu Alexandersdóttur, þau eignuðust 6 böm. Fóstursynim- ir era Sæmundur Kristjánsson, kvæntur Auði Grímsdóttur, þau eiga 3 böm og Hafsteinn Bjöms- son, kvæntur Steinunni Júlíusdótt- ur, þau eiga 4 böm. Síðari hluta fjórða áratugarins, um það leyti er Friðþjófur og Hall- dóra settu á stofn heimili, var íbúum hreppsins norðan undir Snæfells- jökli tekið að fækka. Hafnaraðstaða á Hellissandi var erfíð og bauð ekki upp á breytta útgerðarhætti á sama hátt og var að gerast í öðram físki- þorpum með stærri og fullkomnari fískibátum. Enn var róið frá gömlu lendingunum og vöranum, næstum allt óbreytt frá landnámsöld, nema bátamir nokkra betur búnir og sumir komnir með vélar. Umræðan um hafnargerð hófst. Fyrstu framkvæmdimar vora gerð- ar í Krossavík vestan vð byggðina á Hellissandi en fljótlega kom í ljós að þar yrði aldrei gerð framtíðar- höfn. Þar var reyndar um nokkur ár lífleg smábátaútgerð. Þegar í ljós kom að með hafnargerðinni í Krossavík myndi ekki skapast að- staða fyrir útgerð stærri fískiskipa hófst umræða um hafnargerð í Rifí þar sem auðvelt væri að gera fram- tíðarhöfn. Þessi umræða og framtíðarsýn dugði þó ekki til þess að hamla gegn því að margir misstu trú á að úr myndi rætast og íbúum hreppsins fækkaði ár frá ári. Éinn af þeim sem trúði því statt og stöðugt að úr myndi rætast og að því _kæmi að hafíst yrði handa við hafnargerð á Rifí var Friðþjófur Guðmundsson. Friðþjófur sat í hreppsnefnd Nes- hrepps utan Ennis um árabil og þar beitti hann sér sem annars staðar fyrir því að framkvæmdir hæfust við hafnargerð í Rifí. Svo kom að því árið 1951 að samþykkt vora lög um landshöfn á Rifi. Undanfari þessarar lagasetn- ingar var m.a. sá að Friðþjófur lét ríkissjóði eftir jörðina Rif fýrir gjaf- verð og hafði hann jafnan boðið upp á slík viðskipti ef það mætti verða til þess að höfti yrði gerð á Rifí. Friðþjófur var í stjóm lands- hafnarinnar í Rifí fyrstu árin og annaðist rekstur hafharinnar fyrst eftir að farið var að gera út frá Rifshöfn. Friðþjófur lifði þann tíma þegar atvinnuhættir vora að breytast úr því að líkjast atvinnuháttum mið- alda, jafnvel landnámstíma. Hann stundaði sjó frá Keflavíkurvör und- ir Jökli og fleiri lendingum á því svæði, sem róið hafði verið frá með líkum hætti í áraraðir. Hann tók þátt f fyrstu breytingunum með vélvæðingu áraskipanna, hann reri úr Krossavík, þar sem gerð höfðu verið frumstæð hafnarmannvirki og hann tók þátt í að koma af stað hafnargerð í Rifí og sjá þar höfn gerða sem stærstu fískiskip og millilandaskip athafna sig í. Á með- an Friðþjófur hafði heilsu til mátti sjá hann á hafnarsvæðinu, ein- hverra erinda í sambandi við útgerð sona sinna eða bara áhugans vegna. Hann var að vissu leyti óaðskiljan- legur hluti þess er var að gerast við höfnina á Rifí í rúman aldar- fjórðung. Þótt Friðþjófur sé nú allur er svipur hans og arfur enn til staðar JóhannesH. Guð- jónsson — Minning Fæddur 28. júlí 1912 Dáinn 16. júní 1987 „Hvar þú fínnur fátækan á fömum vegi gerðu honum gott en græt hann eigi guð mun launa á efsta degi.“ (Hallgr. Pét.) í huga koma þessar ljóðlínur er ég hugsa til tengdaföður míns, Jó- hannesar Hjálmtýs Guðjónssonar, sem nú er látinn eftir langvinna baráttu við illvígan sjúkdóm sem fyrst gerði vart við sig fyrir tæpum 3 áram. Jóhannes gekkst þá undir skurðaðgerð og leit um tíma út fyrir að vágestinum hefði verið út- rýmt en svo reyndist ekki. Jóhannes fæddist á Vatneyri við Patreksfjörð, sonur hjónanna Þórdísar Jónsdóttur og Guðjóns Jósefssonar. Auk Jóhannesar áttu þau dætumar Kristjönu, Jóranni og Helgu. Tvær eldri systumar eru nú látnar. Jóhannes ólst upp á Patreksfirði og stundaði þar hefðbundna skóla- göngu síns tíma. Eftir fermingu gekk hann að allri vinnu er til féll svo sem fískvinnu o.fl. Hann stund- aði sjómennsku um tfma á unga aldri, enda hafði hann brennandi áhuga á sjómennsku. Ekki vora þó foreldramir sáttir við að einkason- urinn legði fyrir sig svo hættulegt starf og hvöttu hann að leita trygg- ara starfs í landi. Eftir nokkra umhugsun ákvað hann að snúa sér að iðnnámi, en valkostimir á Vest- fjörðum reyndust færri en hann vænti. Hann kaus að dvelja í sinni heimabyggð um sinn og hóf nám í bakaraiðn hjá Ottó Guðjónssyni bakarameistara á Patreksfírði. Jó- hannes lauk sveinsprófi sínu á ísafírði árið 1936. Að loknu námi leitaði hugur hans nýrra leiða svo sem oftlega síðar á lífsleiðinni og réð hann sig til vinnu á Seyðisfírði og vann þar sem bakari í eitt ár. Á Seyðisfirði undi Jóhannes hag sínum hið besta, einkum veðrinu góða sem honum varð oft tíðrætt um síðar. Þaðan lá leiðin til Reykjavíkur en þá var kreppan skollin á og litla vinnu að fá. Iðju- leysi átti ekki við Jóhannes og vann hann af kappi við að hjálpa föður- systur sinni og syni hennar sem voru að byggja sér íbúð. Leiðin lá nú aftur til Patreksfjarðar þar sem hann starfaði hjá sínum fyrri læri- meistara í 2 ár. Árið 1941 verða þáttaskil í lífi Jóhannesar en þá giftist hann eftir- lifandi eiginkonu sinni, Markúsínu A. Jóhannesdóttur frá Flateyri og ári seinna settust þau að í heima- byggð hennar ásamt syni þeirra sem þá var á öðra ári. Á Flateyri rak Jóhannes brauðgerð í 8 ár en hafði jafnframt ýmis önnur jám í eldinum. Um tíma starfrækti hann stórt hænsnabú á þess tíma mæli- kvarða. Einnig rak hann bátaútgerð og fískvinnslu ásamt brauðgerð- inni. Rekstrargrandvöllur reyndist hins vegar ekki eins traustur og vonir höfðu staðið til. Þama verða því tímamót í lífí hans. Hann neyð- ist til að selja allar eigur sfnar og flytjast á brott. Á móti efnahags- legu tjóni kom hins vegar varanlegri eign, því nú bættist dóttir í fjöl- skylduna. Fjölskyldan fluttist til Akureyrar þar sem Jóhannes veitti forstöðu Brauðgerð KEIA um eins árs skeið. Ekki féll hann alls kostar í mynstur samvinnuhreyfíngarinnar enda ávallt maður einkaframtaks- ins. þar undir Jökli. Flestir afkomendur era búsettir í Neshreppi, allt af- bragðsfólk, synir og dóttursynir era dugmiklir skipstjórar á glæsilegum fískiskipum sem gerð era út frá Rifshöfri. Ég nefndi hér áður að Friðþjófur sat í hreppsnefnd Neshrepps utan Ennis. Hann var formaður sóknar- nefndar Ingjaldshólssafnaðar í áraraðir og einnig meðhjálpari og söng í kór Ingjaldshólskirkju. Með- an búskapur var að einhveiju ráði í hreppnum var hann formaður búnaðarfélags hreppsins. Friðþjófur bjó allvænu búi, baeði fjár- og kúa-' búi, fram á síðustu ár. Þeir sem koma að sumarlagi í Rif komast ekki hjá því að taka eftir því mikla fuglalífí sem þar er. Ber þó mest á kríunni, en innanum kríuna og í skjóli hennar er fjöldi annarra fugla. Friðþjófur byijaði á því snemma á búskaparáram sínum í Rifí að banna alla eggjatöku í þvf kríuvarpi sem þá var í Rifí og var þá lítið. Hann gekk mjög ákveðið fram gegn þeim er reyndu að komast fram hjá banni hans. Árangurinn er stærsta kríuvarp á íslandi og þótt víðar sé farið. Einnig það að enginn lætur sér detta í hug að breyta þeim óskráðu lögum Friðþjófs að öll eggjataka sé bönnuð, nú er það ekki aðeins í Rifslandi heldur á mikið stærra svæði. Þeir íslendingar sem komu til starfa á þriðja og fjórða áratug ald- arinnar lögðu grann að því velferð- arþjóðfélagi sem við búum við í dag. í þeim hópi var Friðþjófur í Rifí, honum era þökkuð störfín. Fjölskyida mín sendir aðstand- endum Friðþjófs samúðarkveðjur. Skúli Alexandersson Árið 1952 fluttist hann ásamt fjölskyldu sinni til Reykjavíkur þar sem hann bjó til æviloka. Fyrstu árin í Reykjavík starfaði hann við ýmsar brauðgerðir. Síðan starfaði hann í 16 ár hjá versluninni Máln- ing og jámvörar. Er kom að eftir- launaaldri gerðist hann starfsmaður borgarinnar þar sem hann starfaði meðan heilsan leyfði. Jóhannes var maður sem kom til dyranna eins og hann var klæddur. Hann ræddi tæpitungulaust um hlutina og af fullri hreinskilni. All- oft taldi hann hreinskilni sína hafa orðið sér til tjóns á lífsleiðinni, en aldrei mun hafa hvarflað að honum að temja sér smjaður né fagurgala til að bæta lífsafkomu sína. Þeir sem nánir vora vissu að þar var góður og traustur vinur sem ætíð mátti leita til og treysta til góðs liðsinnis. Þetta kom m.a. fram er hann bauð tengdaforeldra sína vel- komna á heimili sitt er þau gátu ekki lengur séð um sig sjálf. Hann var afbragðs heimilisfaðir og lagði metnað sinn í að koma bömum sínum til mennta. Þau era Guð- mundur Magnús læknir, kvæntur Svölu Karlsdóttur._ Þeirra böm era Jóhanna Andrea, Ásta Guðriður og Guðmundur Karl. Helga Bryndís hjúkranarfræðingur, gift Baldri Ell- ertssyni. Þeirra böm era Jóhannes, Ásta Björk, Andrea og Ellert. Mér er Ijúft að minnast þess er ég fyrst fór að koma á heimili tengdaföður míns, hve þá strax ég hreifst af hreinskiptum lífsskoðun- um hans og brennandi áhuga á öllu því sem var að ske hveiju sinni. Hvað sterkt sjórinn togaði í Vest- firðinginn í honum, en vart leið sá morgunn að hann færi ekki niður að höfn að líta yfír lífíð þar áður en hann gekk til vinnu. Grannt var á bemskuminningun- um og oft sagði hann mér frá æsku sinni á Patró á þann hátt sem hon- um einum var lagið, þannig að frönsku duggumar og duggukarl- amir nánast stigu fram á sviðið. Gaman var að sjá áhuga og um- hyggju afa þegar bamabömin komu hvert af öðra. Þar áttu þau sinn besta stuðningsmann (leik og starfí. Ég vil þakka tengdaföður mínum samfylgdina sem gjaraan hefði mátt vera miklu lengri, að njóta samvista manna sem hans gefur lífinu aukið gildi. Baldur

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.