Morgunblaðið - 19.09.1987, Blaðsíða 60

Morgunblaðið - 19.09.1987, Blaðsíða 60
> 60 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 19. SEPTEMBER 1987 mnmt pú þarffc eJcki ab brosa. fyrir .. fönt^enrnyndafcök.u •" Ast er... að sitja staðföst á smu. TM Rog U.S. Pat Off.—all righu reaemed ° 1987 Los Angelea Timas Syndtcata "> -TARNOW&^1 Það er vitlaust veður. Þú þarft ekki að hafa áhyggj- ur af því hér inni í hlyj- unni... HÖGTSTI HREKKVlSI Busavígslur ogofbeldi -þarfþettaað fara saman? Til Velvakanda Hvað er að gerast í menntaskólun- um landsins? Inntaka nýrra nema tilheyrir n#ju námsári og skyldu þeir vígðir í samfélagið með kurteislegri samverustund. Því miður einkennist þessi athöfn oftar af siðlausu of- beldi. Við sáum sýnishorn af einni slíkri vígslu í fréttatíma Stöðvar 2 hinn 10. september, frá Menntaskól- anum við Sund. Hvernig fór þessi vígsla fram hjá Menntaskóla Kópa- vogs eða Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Myndir í Morgunblaðinu 17. septem- ber sýna það. Maður hlýtur að spyrja. Eru þeir menn sem ráða þessum skólum, og öðrum þar sem vígslur af þessu tagi fara fram, heilbrigðir? Eða eru nemarnir sjúkir en skóla- meistrarnir alls ófærir um að stjórna Um 200 nýnemar „busaði£' NÝNEMAK f lli iVirii , I f jrrm. Alhöfnin gekk Hjítt íyrir «g. „, ntutt og markráe. >™f «ar eafnaí eaman og t** •""? lciddir fram emn a/ öarom ffl Tfe1hinnar. Þir urðu ad beyeja sig ' 1 ba. þeim alSan 4ýíl ofan I grttarker. yfir þi ™^~*f°f ÍWett smnepi, tonuueíeu, remol- rfioghveiti. AJþvlbúnuurSa buaamir ao ekrHa eftir ronlabun og « um kið ámulaftr með Nokkur mannfjoldi aafnaðist „„„ y» ekolann a að fylgjast með ttgsm buaanna og þíttJ mörg- um nog um aðferimer. Bueavigel- „ I tr takBat þo banialeikur cmn 1 »ið ryni elgemr. -BB skólunum? Mjög ánægjuleg frétt var í Morg- unblaðinu af nýbreytni hjá Fjöl- brautaskólanum við Armúla þar sem nýnemar eru teknir með í fjallgöngu og boðið í grillveislu á eftir. Heill þeim. Vonandi taka fleiri upp eitt- hvað svipað. En þið sem hafið vald til að stöðva ofbeldið, gerið það áður en meira illt hlýst af. Þingmenn setj- ið lög strax á næsta þingi og bannið busavígsluofbeldið. Það væri þarft verk. Góðu heilli bönnuðum við hnefaleika, bönnum lika þetta of- beldi. Hulda Víkverji skrifar „HANN EYDIR /MKLUM TÍMA ÞARNA.'' Víkverji mátti svo sem vitað það að hann var kominn á hálan ís, þegar hann tók að sér að verja orðið prósentustig, sem Helgi Hálfdanar- son hefur hvað verstan bifur á af öllum orðum íslenskrar tungu. Helgi lætur engan eiga neitt inni hjá, hefur svarað Víkverja fullum hálsi hér í Morgunblaðinu og hvergi hvikað frá andstöðu sinni við þetta „orðræskni", eins og hann kallar það. Víkverji hefði eiginlega látið hér við sitja, ef Helgi hefði ekki í síðasta pistli beint til hans fjórum spurning- um og það þykir sjálfsögð kurteisi að svara. Því verður Víkverji að freista þess að halda uppi vörnum fyrir prósentustigið, þó að hann við- urkenni um leið að málsstaðurinn sé ef til vill ekki sá besti í heimi en fyrir bragðið verður þessi pistill í lengra lagi. Víkverja hefur frá upp- hafi verið ljóst að prósentustig hefur ýmsa vankanta, en hann hefur notað það, eins og margir aðrir, vegna þess að vantað hefur betra orð. Þetta kann þó að vera að breytast eins og vikið verður að hér síðar. Þá eru það spurningar Helga. Hann spyr hverja Víkverji telur vera orðabókarskýringu orðsins prósentu- stig og skilgreiningu hugtaksins á bak við það. Því er þá til að svara að Víkverji hefur tilhneigingu til að nota prósent þegar hann reiknar út hlutfall af ein- hverri ákveðinni stærð en prósentu- stig þegar hann ber saman ákveðnar prósentutölur. Víkverja er þannig farið, líkt og ótal mörgum öðrum, að hann skynjar talanakerfið, sem við notum, á mynd- rænan hátt. Hann sér fyrir sér talnaröðina sem eins konar stiga — talnastiga. Mismunurinn milli td. tölunnar 1 og tölunnar 2 er eitt bil, eitt skref eða eitt stig. í orðabók Menningarsjóðs hefur stig m.a. merkinguna skref en einnig rim í stiga. Ef við ímyndum okkur að hver tala í talnakerfinu samsvari rim í stiga, þá er bilið frá einni rim til hinnar næstu eitt skref eða eitt stig. Maður fer á milli rima í stiga í einu skrefi eða einu stigi. Þetta ætti varla að rekast á við orðabókarmerking- una. Um sumt í mannheimi gildir það að fyrst og fremst er talað um það í prósentum. Þetta á við um vexti svo dæmi sé tekið og einnig um fyrir- bæri á borð við verðbólgu. Verð- bólgan fer úr böndunum og hækkár úr 10% eða tíu af hundraði í 20% eða tuttugu af hundraði. Hækkunin er 100%. Stjórnmálamenn hafa áhyggjur af þróuninni og vilja ná verðbólgunni niður fyrir 10%. Þeir segja þó ekki kjósendum að þær ætli sér að lækka verðbólguna um meira en 50%. Nei, þeir ætla að ná verðbólgunni niður um meira en 10 prósentustig, þ.e. mismunurinn á 20% og 10%. í verðbólguviðmiðunum af þessu tagi og eins í umræðum um vexti er eins og prósent öðlist sjálfstætt líf. Menn sjá þessi fyrirbæri fyrir sér sem sjálfstæða talnaröð eða talna- stiga, þ.e. prósentustiga. Mismunur- inn á milli 10% og 20% eru tíu bil, tíu skref eða tíu stig, þ.e. prósentu- stig. Helgi spyr því næst hvað Víkverji finni orðasmíðum Helga — heildar- prósenti, eiginprósenti, stofnprósenti eða hlutaprósenti — helst til foráttu. I sjálfu sér ekkert en varla eru þessi orð nógu þjál í málinu og reyndar telur Víkverji betri lausn fundna, eins og vikið verður að síðar. Þriðja spurningin sem Helgi varp- ar fram er á hvaða hátt Víkverji telji það verða ráðið af orðinu prósentu- stig að það tákni fremur prósent af höfuðstól heldur en prósent af vöxt- um, ef því er að skipta. Víkverji vísar aftur til skilgreiningarinnar í upp- hafi. Þegar rætt er eða skrifað um prósent sem hlutfall er sagt eða skrif- að prósent eða auðkennt með tákninu %. Þegar rætt er eða ritað um ákveðna prósentueiningu t saman- burði við aðra, t.d. að verðbólgan hafi hækkað úr 10% í 20%, hafa menn notað prósentustig og sagt að verðbólgan hafí aukist um 10 pró- sentustig. Sú merking er að nokkru leyti gagnsæ, fallist menn á skil- greiningu Víkverja í uppafi. Fjórða og síðasta spurningin var svohljóðandi: Ef prósent af höfuð- stóli skulu kölluð prósentustig til aðgreiningar á prósentum af vöxtum, hvað vill hann þá kalla prósent af vöxtum til aðgreiningar frá hinum? Vikverji vísar til fyrra svars - um að nota prósent þegar verið er að reikna út hlutfall en prósentustig þegar verið er bera saman prósentu- einingar. Þá skiptir engu hvort verið er að tala um verðbólgu, vexti eða fylgi stjórnmálaflokks, ef Víkverji hefur skilið spurninguna rétt. Tökum dæmi af því Helgi nefndi stjórnmál: Stjórnmálaflokkur hlaut 10 þús- und atkvæði í kosningum, þar sem 100 þúsund manns höfðu kosið, eða 10% af greiddum atkvæðum. í næstu kosningum, þar sem jafnmargir kusu, stórjók flokkurinn fylgi sitt og hlaut 15 þúsund atkvæði eða 15% af heildarfylgi stjórnmálaflokkanna. Formaður flokksins mætti í stjórn- varpssal ásamt talsmönnum annarra stjórnmálaflokka og kvaðst vera sig- urvegari kosninganna, því að flokkur hans hefði aukið fylgi sitt um 50%. Andstæðingunum þótti hins vegar lítið til koma og sögðust vissir um að þessi 5% fylgisaukning yrði ekki lengi að reytast af flokknum. 50% og 5%?- Hvernig á almenningur að átta sig á talnaleik stjórnmálaleið- toga í þessum dúr? Væri þetta ekki ljósara og skömminni skárra ef talað hefði verið um 5 prósentustig í síðara tilfellinu? Nú er að segja frá því að Víkverji hafði varla barið saman fram- angreinda röksemdarfærslu í kurt- eisisskyni við Helga Hálfdanarson, þegar honum opinberaðist að til væri önnur leið út úr ógöngunum. Hún var sú að nota hvorukynsorðið prósent þegar verið er að reikna út hlutfall en kvenkynsorðið pósentu 1 stað prósentustigsins, t.d. verðbólg- an fór úr 10% í 20% og hækkaði um 100% eða um tíu prósentur (í stað prósentustiga). Þetta hefur að vísu þann ókost að prósent og prósenta hefur sömu merkinguna í vitund ís- lendinga og það getur orðið þrautum þyngra að venja þá á að greina á milli tvenns konar merkingar þeirra. Að auki eru orðin eins í öllum föllum fleirtölu nema nefnifalli. Það er svo skemmtilegt að segja frá því að Víkverji hafði varla borið þessa hugljómun undir helsta banda- mann sinn í þessu prósentustig- astríði, þegar inn á borð hans barst bréf frá manni, sem hefur greinilega fengið sömu hugdettuna og það sem meira er — hann er með tillögu um það hvernig leysa má fleirtöluvand- ann sem nefndur var. Bréfið hljóðar svo: „Til Víkverja - prósentudeildar Undanfarið hefur Víkverja orðið tíðrætt um prósentur, prósentustig o.þ.h. og þá einkum muninn sem menn vilja gera á merkingu orðanna. Viss andstaða virðist vera við orðið prósentustig en ekki er boðið upp á neitt betra eða aðgengilegra. Það sem menn eru að leita að er líklega orð með gagnsæja merkingu. Væri ekki hægt að leysa málið með því að nota tvær ólíkar myndir orðsins prósent? Annars vegar orðið prósent, eins i öllum föllum, og tákn- aði hlutfallið. Hins vegar svo orðið prósenta, fallbeygt og er þá prósent- ur í fleirtölu, og stæði þá fyrir eininguna (nú oft nefnt prósentu- stig). Dæmi: ef stjórnmálaflokkur fær 10% atkvæða f kosningum og eykur síðan fylgi sitt upp í 15% atkvæða í þeim næstu, þá hefur fylgi hans aukist um 50 prósent eða um 5 pró- sentur. Undir bréfið skrifar Snorri Sigur- jónsson, Hringbraut 33, Hafnarfirði. Það er merkilegt að Snorri notar algjörlega hliðstætt dæmi og Víkverji tók til að verja prósentustigið og varð síðan til þess að honum hug- kvæmdist að nota kvenkynsorðið prósenta í stað prósentustigs. En nú væri gaman að heyra hvað Helgi Hálfdanarson hefur til mál- anna að leggja um þessa lausn.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.