Morgunblaðið - 04.06.1988, Blaðsíða 44

44
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 4. JÚNÍ 1988
r
I ÞIIXIGHLEI STEFÁN FRIÐBJARNARSON
Tjaldar ríkisstjómin til
einnar Jónsmessunætur?
~ Morgunblaðið/Ól.K.M.
Samstarfsheilindi
Það veltur einkum á þremur mönnum, formönnum stjómarflokkanna, hvort ríkisstjómin lifír kjörtímabilið.
Sá þröskuldur er einn á vegi ríkisstjómarinnar til enda kjörtímabilsins, ef þessir þrír ráðherrar ná ekki
saman. Líf ríkisstjómarinnar stendur og fellur með samstarfsheilindum þeirra.
Formenn stjórn-
arflokkanna
þurfa ekki að
óttast stjórnar-
andstöðuna -
aðeins sjálfa sig
„Með hliðsjón af því alvarlega
ástandi sem nú ríkir i þjóðfélag-
inu, versnandi kjörum launa-
fólks og vaxandi misrétti í
launamálum, verkföllum sem
lama viðskipti og valda heimil-
unum ómældum erfiðleikum,
óheyrilegum fjármagnskostn-
aði, gifurlegum viðskiptahalla
og skuldasöfnun, erfiðleikum
atvinnuveganna og stórfelldri
byggðaröskun, sem á að veru-
legu leyti rætur sínar að rekja
til rangrar stjórnarstefnu,
ályktar Alþingi að lýsa yfir van-
trausti á ríkisstjórnina."
Þannig hljóðaði tillaga til
þingsályktunar, sem Steingrím-
ur J. Sigfússon, formaður þing-
flokks Alþýðubandalagsins,
mælti fyrir með sumarkomu
1988. Meðflutningsmenn vóru
Júlíus Sólnes, formaður þing-
flokks Borgaraflokksins, Þór-
hildur Þorleifsdóttir, formaður
þingflokks Kvennalistans, og
Stefán Valgeirsson, þingmaður
Samtaka um jafnrétti og félags-
hyggju.
I
Fá samfélög eru eins háð ytri
aðstæðum og það íslenzka. Því
veldur margt; meðal annars:
1) í fyrsta lagi hvfla lífskjör okkar
og efnahagsleg velferð að stærst-
um hluta á sjávarafla, sem getur
verið mjög mismunandi frá einum
tíma til annars, og er háður að-
stæðum í lífríki sjávar.
2) í annan stað erum við háðari
umheiminum en gengur og gerizt
með önnur þjóðlönd. Við flytjum
út stærra hlutfall þjóðarfram-
leiðslu en flest önnur ríki. Við flytj-
um og inn stærra hlutfall meintra
nauðsýnja.
3) Viðskiptakjör út á við — sölu-
verð sjávarvöru og kaupmáttur
útflútningstekna — hafa því ríku-
leg áhrif á þjóðarbúskap okkar og
lífskjör í landinu.
Ytri aðstæður, ekki sízt físki-
fræðilegar, valda því, að við sætum
aflarýmun, á sama tíma og verð
sjávarvöru hefur lækkað umtals-
vert. Þar að auki hefur fall Banda-
Sadals áhrif til frekari lækkunar
utningstekna. Kaupmáttur
þeirra hefur snarminnkað. Inn-
lendur tilkostnaður sjávarútvegs,
veiða og vinnslu, hefur hækkað
töluvert á sama tíma og tekjur
lækka. Ljóst er að við siglum eina
ferðina enn inn í efnahagslægð,
vonandi fremur til skamms tíma
en lengri.
Oft var þörf, en aldrei sem við
þessar aðstæður, að þjóðin standi
saman. Sameinuð sigrum við flest-
an vanda. Sundruð veikjum við
sigurlíkur.
II
í lýðræðis- og þingræðisríki,
eins og okkar, er hlutverk stjómar-
andstöðu sízt veigaminna en þing-
meirihluta og ríkisstjómar. Stjóm-
arandstaða á að leggja fram rök-
studda, málefnalega valkosti i
vandamálum og viðfangsefnum
hverrar tíðar. Þann veg að þjóðin
hafí samanburð og val um leiðir.
Hvem veg hefur stjórnarand-
staðan staðið undir þessu mikil-
væga hlutverki? Þar um eru sjálf-
sagt skiptar skoðanir. Reisnin
hefði þó að skaðlausu mátt vera
meiri. Stjómarandstaðan hefur
ekki lagt fram heildstæð úrræði í
vandamálum þings og þjóðar.
Raunar lítil sem engin úrræði; fáa
ef nokxra marktæka valkosti.
Hún lagði hinsvegar fram tillögu
til þingsályktunar um vantraust á
ríkisstjómina. Samþykkt þeirrar
tillögu hefði út af fýrir sig ekki
leyst neinn vanda. Þvert á móti.
Ríkjandi aðstæður vóru ekki þær
heppilegustu fyrir stjómarmynd-
unarþref eða kosningaslag.
III
Samstaðan í ríkisstjóminni var
heldur ekki upp á marga físka
síðustu þingvikumar eða við loka-
smíð úrræða, sem fram vóru sett
f bráðabirgðalögum. Þriggja
flokka stjómir hafa ekki reynzt
þær beztu hér á landi. Raunar
hefur engin þriggja flokka ríkis-
stjóm lifað heilt kjörtímabil á lýð-
veldistímanum. Stjóminni tókst þó
að beija í brestina og sigla þjóðar-
skútunni milli skers og báru, áður
en stórir skaðar skeðu. Það er vel.
En hveijir verða lífdagar stjóm-
arinnar? Tjaldaði hún til einnar
Jónsmessunætur með bráða-
birgðalögunum? Eða verða þau
farsæl skref á fengsælli leið fyrstu
þriggja flokka ríkisstjómar sem
lifir heilt kjörtímabil? Þessum
spumingum er vandsvarað. Raun-
ar er jafn erfítt að spá í íslenzk
stjómmál og íslenzkt veðurfar.
Hitt er víst að svarið liggur í sam-
starfsheilindum formanna stjóm-
arflokkanna þriggja. Ef þeir ná
saman til næstu framtíðar er leik-
urinn unninn. Þeir þurfa ekki að
óttast stjómarandstöðuna, lúna og
lasburða. Þeir þurfa jafnvel ekki
að óttast vandamálin, mörg og
stór, ef þeir leggjast á eitt um lausn
þeirra. Þeir þurfa í raun ekkert
að óttast nema sjálfa sig, það er
þá freistingu að láta heildarhags-
muni víkja fyrir persónu-pólitísk-
um metnaði.
IV
Ótímabær vantrauststillaga
stjómarandstöðunnar kolféll. 22
þingmenn greiddu henni atkvæði,
41 mótatkvæði. Raunar þjónaði
tillagan þeim tilgangi einum, eftir
á skoðað, að þjappa stjómarliðinu
saman. Jafnvel kenjaklápar stjóm-
arflokkanna skipuðu sér undir
merki ríkisstjómarinnar við þetta
tækifæri. Þannig verkaði tillagan
öfugt við tilgang sinn, eins og oft
vill verða þegar flas ræður ferð.
Svavar Gestsson vék að þessu
þegar hann gerði grein fyrir at-
kvæði sínu. Orðrétt sagði hann:
„Frá því ríkisstjóm Þorsteins
Pálssonar var mynduð hafa ein-
stakir þingmenn allra stjómar-
flokkanna og jafnvel einstakir
flokkar í heild, eins og Framsókn-
arflokkurinn, haft uppi tilburði til
stjómarandstöðu. í kvöld gerast
þau tíðindi þegar sízt skyldi og
tækifæri eru til þess að fella ríkis-
stjómina, að þessir þingmenn eða
þingflokkar skríða í heilu lagi upp
í fangið á Þorsteini Pálssyni og
skila sér nú heim til íhalds-
ins . . .“
Þessi var sum sé árangur til-
löguflutningsins. Mikið skal til
mikils vinna!
Síðan sagði Svavar þessi spak-
yrði:
„Frá og með þessari atkvæða-
greiðslu er þjóðinni væntanlega
ljóst að hina raunverulegu stjóm-
arandstöðu er einkum að fínna
utan stjómarflokkanna en ekki
innan þeirra."
Ef formönnum stjómarflokk-
anna þriggja tekst að gera þessi
orð Svavars Gestssonar að sann-
yrðum næstu misserin hefur ríkis-
stjómin tjaldað lengur en til einnar
Jónsmessunætur. Hvort svo verður
skal ósagt látið.
Framkvæmdastjóm Framsókn-
arflokksins hefur frestað mið-
stjómarfundi flokksins, sem halda
átti í byijun júni, fram á seinni-
hluta sumars. Þangað til, að
minnsta kosti, verður friður og ró
í samfélaginu.
Nú 5. árið í röð kusu lesendur hins
virta þýska bllatímarits „AUTO
MOTOR UND SPORT“ MAZDA 626
„HEIMSINS BESTA BÍL“ í milli-
stærðarflokki innfluttra bíla. Hinn
nýi MAZDA 626 hefur fengið fá-
dæma góðar viðtökur um víða veröld
og eru þessi verðlaun aðeins ein í
röð fjölmargra viðurkenninga, sem
hann hefur hlotið. Betri meðmæli
fást því varla!!
Ath: Óbreytt verð!!
OpiS laugardaga fró kl. 1 — 5
BÍLABORG HF.
FOSSHÁLSI 1, S. 68 12 99.