Morgunblaðið - 15.07.1988, Blaðsíða 28

28
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 15. JÚLÍ 1988
Jtttfgl Útgefandi 8nMftfrifr Árvakur, Reykjavík
Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson.
Ritstjórar Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson.
Aðstoðarritstjóri Björn Bjarnason.
Fulitrúar ritstjóra Þorbjörn Guðmundsson, BjörnJóhannsson, ÁrniJörgensen.
Fréttastjórar Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson.
Auglýsingastjóri BaldvinJónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar:
Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 83033.
Askriftargjald 800 kr. á mánuði innanlands. I lausasölu 70 kr. eintakið.
Nýtt álver
og neikvæð viðhorf
næstu mánuðum ætla
fulltrúar fjögurra er-
lendra fyrirtækja í jafn mörg-
um löndum að gera það upp
við sig, hvort þau ráðist sam-
eiginlega í það stórvirki að
reisa nýtt álver hér á landi. Á
sama tíma þurfum við hér
heima að gera það upp við
okkur, hvort við séum reiðu-
búnir til að semja um slíka
framkvæmd. Raunar er til-
gangslaust fyrir fyrirtækin að
leggja í kostnað og veija til
þess tíma og mannafla að
rannsaka einstaka þætti þessa
máls, ef áformin kæmust aldr-
ei á framkvæmdastig vegna
innlendrar andstöðu.
Hér var á dögunum rætt
um stöðnuð sjónarmið Hjör-
leifs Guttormssonar, málsvara
Alþýðubandalagsins í stór-
iðjumálum. Eins og við var
að búast er hann andvígur því
að gengið verði til samninga
um smíði nýs álvers. Ólafur
Ragnar Grímsson, formaður
Alþýðubandalagsins, á hins
vegar sæti í stjóm Landsvirkj-
unar og lítur ef til vill á málið
öðrum augum. Á eftir að
koma í ljós, hver afstaða Al-
þýðubandalagsins verður til
þessa máls að lokum.
Kristín Einarsdóttir, þing-
maður Kvennalistans, ritar
grein hér í blaðið í gær og
fínnur hugmyndum um nýtt
álver allt til foráttu. „Við eig-
um ekki að lokka hingað iðnað
sem getur mengað og eyðilagt
landið. Byggjum heldur upp
iðnað sem hentar okkur,“ seg-
ir þessi þingmaður Kvenna-
listans, en listinn er það
stjómmálaafl, sem nú berst
hvað mest gegn stóriðju. Var-
ar Kristín Einarsdóttir við því
að auðlindir verði „gefnar“
útlendingum. „Við eigum ekki
að gefa úr landi fossana okkar
fremur en starfskrafta okk-
ar,“ bætir hún við. Þetta em
furðulegar yfírlýsingar. Eng-
um hefur dottið í hug að gefa
neitt í þessu sambandi en
flestir ættu að geta orðið sam-
mála um að skynsamlegt sé
að nýta vatnsaflið og þar með
fossana til orku- og gjaldeyr-
isframleiðslu sé þess kostur.
Þá hefur þess ekki orðið vart,
að þeir, sem vinna við virkjan-
ir eða í orkufrekum iðnfyrir-
tækjum gefí starfskrafta sína.
Röksemdafærsla af þessu tagi
er út í hött í umræðum um
nýtt álver.
Að stærstum hluta snýst
grein Kristínar Einarsdóttur
um mengunarmál. Þau hafa
verið rædd ítarlega í um það
bil tuttugu ár eða síðan Alusu-
isse réðst í framkvæmdir við
Straumsvík. Á þeim tíma hafa
orðið stórstígar framfarir á
þessu sviði og við smíði nýs
álvers yrði þess að sjálfsögðu
gætt að mengunarvamir yrðu
eins og best væri á kosið.
Jafnframt yrðu ný-fram-
kvæmdimar til þess að auð-
veldara en ella reyndist að
endumýja tækjakost í því ál-
veri, sem nú er til staðar í
landinu. Lokaniðurstaðan yrði
því sú að umhverfisvemdar-
fólk gæti betur við ástandið
unað eftir en áður. Eitt er
víst, að í löndunum fjórum,
Austurríki, Hollandi, Sviss og
Svíþjóð, þar sem fyrirtækin
fjögur starfa, em kröfur til
umhverfísvemdar síst minni
en hér og þau mál ofarlegar
á dagskrá í stjómmálum en
hjá okkur. Þarf ekki að efast
um að fyllstu varkámi verði
gætt í þessu efni.
Halldór Blöndal, þingmaður
Sjálfstæðisflokksins, kvaddi
sér hljóðs um nýtt álver í
Morgunblaðinu á miðvikudag.
Hann minnti á þá tilhögun,
að landsbyggðin naut þess í
gegnum atvinnujöfnunarsjóð,
þegar ráðist var í smíði álvers-
ins í Straumsvík. Leggur Hall-
dór til, að samtímis því sem
samið verður um nýtt álver
við Straumsvík verði orkuverð
í landinu jafnað til fulls um
leið og unnið verði að því að
draga úr aðstöðumuninum
milli höfuðborgarsvæðisins og
landsbyggðarinnar. Hér er
hreyft máli, sem á fullan rétt
á sér og ástæða er að hafa
hugfast, þegar unnið er að
undirbúningi þessa mikla
máls.
Réði neikvæð afstaða
Kvennalistans ferðinni í stór-
iðjumálum væri óþarft fyrir
hin fjögur erlendu fyrirtæki
að efíia til viðamikillar hag-
kvæmnisathugunar á því,
hvort þau ættu að reisa hér
nýtt álver. Neikvæðu viðhorf-
in hafa ekki yfirhöndina í
þessu máli, en það er víða
grunnt á þeim. íslensk stjórn-
völd hljóta að taka mið af
þeirri staðreynd.
Dómnefnd um lektorsembættið í stjórnmálafræði:
Ráðherra hefur ekki hr:
atríði í úrskurði nefndai
Asakanir um hlutdrægni og vanhæfi eiga sér enga stoð
Dómnefndarmenn um lektors-
embættið í stjórnmálafræði sem
veitt var dr. Hannesi H. Gissurar-
syni segja að menntamálaráð-
herra hafi ekki fært nein rök sem
hnekki úrskurði hennar. Þangað
til hann hreki efnisatriði í úr-
skurðinum standi þau óhögguð.
Þeir segja að staðhæfingar um
hlutdrægni og vanhæfi dóm-
nefndarmanna eigi sér enga stoð,
hvorki í lögum, reglugerð eða
réttarhefð. Ráðherra hafi sjálfur
gerst sekur um hlutdrægni.
Hann leggi aðeins mat á hæfni
eins umsækjenda og styðjist þar
við umsögn hlutdrægra aðila.
Einnig benda þeir á að dr. Hann-
es hafi engar athugasemdir gert
við endanlega skipan nefndar-
innar. Gagnrýni ráherra nú komi
því eins og skrattinn úr sauðar-
leggnum.
Þetta kom fram á_ blaðamann-
fundi rektors Háskóla íslands, dóm-
nefndar og forseta félagsvísinda-
deildar í gær. Þar var lagt fram
svar við bréfi Birgis ísleifs Gunn-
arssonar mennamálaráðherra til
háskólaráðs sem Morgunblaðið birti
s.l. miðvikudag.
Fundarboðendur segja að Birgir
hafí farið með dylgjur og rangt mál
um hlutdrægni dómnefndarinnar og
vanhæfí einstakra aðila hennar.
Gagnrýni hans á meint þekkingar-
leysi Sigurðar Líndals og Jónatans
Þórmundssonar á stjómmálafræði,
kunningsskap Gunnars Gunnars-
sonar og Svans Kristjánssonar við
einn umsækjenda, óvild Svans í
garð Hannesár eða flokkatengsl
eigi við engin rök að styðjast.
Nefndarmenn benda á að lög-
fræðingamir tveir Sigurður og Jón-
atan hafí eins og aðrir fræðimenn
þjálfun til að leggja mat á fræðileg
vinnubrögð á hvaða sviði sem er.
Sigurður hafí jafnframt birt ritgerð-
ir á sviði stjómmála og félagsfræði
og Jónatan verið kennari í félagsví-
sindum. í þriðja lagi hafí Hannes
lagt fram ritverk á sviði stjómskip-
unarréttar og sagnfræði sem snerti
sérsvið þeirra beggja.
Sigurður rakti forsendur fyrir
vanhæfi í íslensku réttarfari. Kunn-
ingsskapur hefur aldrei verið talin
ástæða til að víkja dómara. Vert
sé að minnast að jafnvel rýmri regl-
ur gildi innan stjómsýslunnar. Þá
telur hann fjarri allri skynsemi að
ritdeilur, sem Svanur og Hannes
háðu fyrir ellefu árum valdi van-
hæfí. Svanur minnti á tengsl þeirra
Gunnars, Sigurðar og hans við
Sjálfstæðisflokkinn. Þau séu í engu
samræmi við brigslyrði Birgis um
að flokkshagsmunir ráði ferðinni.
Sigurður ítrekar að ráðherra hafi
tekið það upp hjá sjálfum sér að
véfengja úrskurð dómnefndarinnar.
Þetta veki furðu. Eftir að félags-
vísindadeild svaraði athugasemdum
Hannesar við nefndina mótmælti
hann ekki skipan hennar. Atelur
Sigurður Birgi harðlega fyrir þau
vinnubrögð að leita til manna sem
sannanlega em vanhæfír vegna
hagsmunatengsla við Hannes.
„Hvemig geta fyrrum kennarar
dæmt nemanda sinn óhæfan? Þar
em augljósir hagsmunir þeirra í
veði,“ sagði Sigurður. Telur hann
mótsögn að ráðherra segi dóm-
nefndina vanhæfa en ieiti samt
ekki umsagnar um aðra umsækj-
endur en Hannes. Ráðherra hafi
engan áhuga á því að hnekkja úr-
skurðinum á réttum forsendum og
leita niðurstöðu eftir formlegum
leiðum.
Svanur segir að dómnefndin hafi
þegar í upphafi lagt ákveðnar for-
sendur til gmndvallar störfum í
sínum. Það sé alrangt hjá Birgi að
lektorinn verði að vera hæfur til
að „kenna bytjendum almenn atriði
greinarinnar" eins og segir í svari
hans til háskólaráðs. í auglýsingu
menntamálráðuneytisins um lekt-
orsstöðuna segir að umsækjandi
verði að vera hæfur til að annast
kennslu í undirstöðugreinum í
stjórnmálafræði. „Þetta er tvennt
ólíkt. Það hlýtur hver læs maður
að sjá,“ sagði Svanur.
Svanur segir að menntamálaráð-
herra hafi fullyrt að Háskólinn sníði
starfslýsingar að einum umsækj-
anda, með vísan til þessa máls.
„Það hafa engin rök komið fram
gagnrýni og leitað umsagnar um <
íslenskum reglum,“ sagði Sigurðu
uðu dómnefndarmenn um lektors
um vanhæfi og hlutdrægni.
Greinargerð dómnefndar ui
umsækjenda um stöðu lektoi
málafræði við félagsvísind;
Menntamalaraðherra hefur með bréfi dags. 12. júlí svarað ályktun
háskólaráðs frá 8. júlí sl. Er þar dómnefnd enn einu sinni sökuð um
vanhæfi og hlutdrægni og verður því ekki komist hjá að gera eftirfar-
andi athugasemdir um það efni og annað er tengist störfum nefndar-
innar.
1. Ráðherra ítrekar þá fullyrð-
ingu að maður með doktorspróf í
stjómmálafræði hljóti að „teljast
hæfur til að kenna byijendum al-
menn atriði greinarinnar". Allir
umsækjendur þurfa að sanna hæfni
sína til að fullnægja skilyrðum þeim
sem tilgreind eru í auglýsingu. í
auglýsingu er ekki kveðið á um
„hæfni til að annast kennslu í undir-
stöðugreinum í stjómmálafræði“.
Þetta tvennt er ólíkt.
í forsendum dómnefndar segir
m.a.:
„Umsækjandi verður því aðeins
dæmdur hæfur að hann uppfylli
skilyrði um hæfni til kennslu í und-
irstöðugreinum í stjómmálafræði,
auk hæfni til kennslu og rannsókna
á a.m.k. einu tilgreindu sérsviði.
Ekki er skilyrði að hafa lokið há-
skólaprófí í stjómmálafræði, en sér-
stök skylda hvílir samt á þeim
umsækjendum sem ekki hafa lokið
slíku námi, að sanna hæfni sína
með ritverkum. Nám getur ekkj
eitt og sér leitt til hæfnisdóms. í
öllum tilvikum er meginatriði í
starfi dómnefndar að meta þau rit-
verk umsækjenda sem falla undir
skilyrði áðurgreindrar auglýsingar
um lektorsstöðu í stjórnmálafræði.
Sérstaklega skal undirstrikað að
verkefni dómnenfndar er fyrst og
fremst að meta hæfni umsækjenda
til að gegna þessari tilteknu stöðu.“
Að öðm leyti vísast til 3. tl. álykt-
unar háskólaráðs frá 8. júlí.
2. I ályktun háskólaráðs segir
að ráðherra hafí ekki tilgreint nein-
ar sérstakar ástæður fyrir þeirri
fullyrðingu að dómnefndin hefði
verið vanhæf. Þetta segir ráðherra
að sé rangt og vísar til bréfs lög-
manns Hannesar H. Gissurarsonar
frá 29. maí 1987, en þar var skipun
upphaflegrar dómnefndar mótmælt
og lagt til að félagsvísindadeild aft-
urkallaði umboð nefndarmanna.
Eins og þegar hefur verið rakið
var dómnefnd þessi upphaflega
skipuð 27. apríl 1987 og sátu í
henni Gunnar Gunnarsson, stjóm-
málafræðingur, Ólafur Ragnar
Grímsson, prófessor, og Svanur
Kristjánsson, dósent. Jafnframt fór
deiidin þess á leit við háskólarektor
að hann skipaði fulltrúa sinn í
nefndina. Með bréfi dags. 4. júní
1987 skipaði hann Jónatan Þór-
mundsson, prófessor og varaforseta
háskólaráðs fulltrúa sinn í nefnd-
ina. A fundi félagsvísindadeildar
11. júní var samþykkt að hafna
þeim tilmælum að umboð dóm-
nefndarmanna yrði afturkallað.
Með bréfi dags. 3. júlí óskaði Ólaf-
ur Ragnar Grímsson að láta af
störfum í nefndinni og 16. júlí 1987
var Sigurður Líndal, prófessor,
skipaður í nefndina.
Áðurgreind mótmæli lögmanns
Hannesar H. Gissuararsonar áttu
við nefndina eins og hún var upp-
haflega skipuð, en ekki þá sem fjall-
aði um málið. Þrátt fyrir þetta þyk-
ir rétt að fara um þau nokkrum
orðum.
3. Motmælin em studd við 7. tl.