Morgunblaðið - 20.01.1995, Qupperneq 36

36 FÖSTUDAGUR 20. JANÚAR 1995
MORGUNBLAÐIÐ
ARNIPALSSON
+ Árni Pálsson
1 kaupmaður var
fæddur hinn 11. júlí
1907. Hann lést á
Borgarspítalanum
hinn 7. janúar síð-
astliðinn. Foreldrar
hans voru Páll Frið-
riksson, stýrimaður
frá Hólmabúð í Vog-
um, og Margrét
Árnadóttir, Arna
hreppsljóra og út-
vegsbónda frá
Meiðastöðum i
Garði, er síðar flutti
að Innra-Hólmi I
Akraneshreppi. Systkini eru:
Friðrik vörubílsljóri, Magnús
verslunarmaður, Ragnar
verkamaður, ísleifur verslun-
armaður og Fjóla húsmóðir,
sem eru látin, á lífi eru Þóra
húsmóðir á Akranesi, Bára hús-
móðir á Akranesi, Sólveig hús-
móðir á Neskaupstað og Þor-
björg húsmóðir í Reykjavík.
Hinn 17. júlí 1932 giftist Ami
Guðmundíu Elísabetu Pálsdótt-
ur, f. 12. mars 1910, d. 17. des-
ember síðastliðinn. Böm þeirra
. em 1) Elín, f. 24. apríl 1933,
efnatæknifræðingur, gift Ing-
vari Kjartanssyni og eiga þau
fjögur böm. 2) Baldvin, f. 27.
mars 1934, Iistamaður; giftur
Katrínu Tangelanos Amason
og eiga þau eitt barn saman.
Baldvin á annað bam frá fyrri
tíð. 3) Margrét Árnadóttir, f.
STUTT er síðan við fylgdum ömmu
okkar síðasta spölinn. Aðeins
þremur vikum eftir andlát hennar
lést afi Ámi. Hann sýndi ömmu
Díu mikla umhyggju í hennar veik-
indum og kannski af þeim sökum
2. apríl 1936,
starfsmaður á aug-
lýsingastofu, er
gift Guðmundi Gú-
stafssyni og eiga
þau fimm börn. 4)
Alexander, f. 27.
febrúar 1944, við-
skiptafræðingur, á
eitt barn. 5) Olafur,
f. 8. júní 1952, bíla-
réttingamaður, er
giftur Málfríði
Ornu Arnórsdóttur
og eiga þau tvö
börn auk þess sem
Olafur á tvö börn
frá fyrra hjónabandi. Barna-
barnabömin er orðin tuttugu
og eitt.
Að loknum barnaskóla vann
Árni ýmis störf m.a. við blaða-
útburð og sendistörf. Um
þriggja ára skeið stundaði hann
sjómennsku. Ámi starfaði við
verslunina Hermes og Liver-
pool á Vesturgötu 3. Hann verð-
ur síðan verslunarsljóri útibús
Liverpool. Árni stofnaði versl-
unina Höfða á Laugaveg 76 og
síðar á Laugaveg 81. Þar stund-
aði hann kaupmennsku í tíu ár,
en byggði síðan verslunarhús-
næði á Miklubraut 68 og starf-
rækti þar matvöm- og kjör-
verslun undir sínu nafni í 40
ár. Árni ■ starfaði við verslun í
samfellt 67 ár.
Útför Árna fer fram frá Frí-
kirkjunni í Reykjavík í dag.
þá mátti ætla að hann væri frísk-
ari en hann í raun var. Afi og
amma giftu sig 1932 og voru því
gift í rúm 62 ár. Þó að afí Árni
og amma Día hafi að mörgu leyti
verið ólík þá var erfitt að ímynda
HELGI
INDRIÐASON
+ Helgi Indriða-
son fæddist í
Ásatúni í Hmna-
mannahreppi 30.
janúar 1914. Hann
lést í sjúkraheimil-
inu Kumbaravogi
14. janúar síðastlið-
inn. Foreldrar hans
vom Indriði Gríms-
son, bóndi í Ása-
koti, f. 27.7. 1873,
d. 10.11. 1921, og
Gróa Magnúsdótt-
ir, f. 20.8. 1877, d.
6.6. 1939. Helgi var
sjöundi af ellefu
systkina hópi. Þau vom, í ald-
ursröð: 1) Guðný, f. 1902, lést
þriggja vikna. 2) Magnús, f.
22.9. 1903 (látinn), ekkja hans
er Rósa Sigurðardóttir. 3) Sig-
ríður, f. 13.8. 1905 (látin), maki
Jón Þ. Jónsson (látinn). 4) Hall-
grímur, f. 7.9. 1907 (látinn). 5)
Oskar Guðlaugur, f. 1.4. 1910.
6) Guðný, f. 23.2. 1912, maki
Magnús Kristófersson. 7) Helgi,
sem hér er kvaddur. 8) Guð-
mundur, f. 15.5. 1915, ekkja
hans er Jónina Jónsdóttir. 9)
Laufey, f. 24.2.1917.10) Jakob,
f. 11.11. 1918 (látinn), maki
Ingibjörg Ingimundardóttir
(látin). 11) Kristinn, f. 1.5. 1920
(látinn). Árið 1947 kvæntist
Helgi Guðnýju Aðalbjörgu Guð-
mundsdóttur, f. 2.4. 1913, d.
17.4. 1993. Foreldrar Guðnýjar
vom Guðmundur Bjarnason, f.
1870, d. 1924, og
kona hans, Guðný
Arngrímsdóttir, f.
1871, d. 1920. Fóst-
ursonur Helga og
Guðnýjar er Birgir
Stefánsson, f. 11.7.
1948, stýrimaður í
Reykjavík. Dóttir
hans er Ásrún, f.
17.3. 1989. Kjör-
dóttir Helga og
Guðnýjar er Gróa
Kristín Helgadóttir,
f. 2.1. 1952, en sam-
býlismaður hennar
er Guðmundur Har-
aldsson, f. 26.12. 1953. Tví-
buradætur Gróu em Guðný
Birgitta og Helga Sigríður
Harðardætur, f. 28.3.1972. Þau
em búsett á Flateyri.
s Helgi ólst upp í Ásatúni.
Hann lauk prófi frá Bændaskól-
anum á Hólum 1936, starfaði
þar sem fjósamaður og síðan
sem ráðsmaður. Hann vann
m.a. við bústörf á nokkmm
bæjum á Suður- og Vestur-
landi, en hóf búskap á jörð
læknishéraðsins í Laugarási í
Biskupstungum 1947. Þar bjó
hann í 20 ár. Árið 1970 fluttist
Helgi til Reylgavíkur og vann
ýmis verslunar- og þjónustu-
störf, lengst af þó sem af-
greiðslumaður I Málaranum.
Hann lét af störfum 1987.
Útför Helga fer fram frá
Skálholtskirkju í dag.
Bóndi er bústólpi.
Bú er landstólpi.
Því skal hann virður vel.
(J. Hallgr.)
Þessi fallegu orð voru sett fram
fyrir rúmum hundrað og fimmtíu
árum, en næstum víst að hver ein-
asti íbúi þessa lands hafi tekið und-
ir þau. Eg leyfi mér að hafa þau
að yfirskrift að minningarorðum um
aldraðan bónda.
Bændur sem byrjuðu búskap á
fímmta áratugnum urðu þátttak-
endur í landbúnaðarbyltinguni
miklu, í húsakosti, ræktun o g
MINNINGAR
sér þau öðru vísi en eitt því þau
voru mjög samrýnd. Bæði voru þau
ákaflega barngóð. Amma Día var
mild og hlý. Afi Árni var ákveðinn
og fastur fyrir ef því var að skipta.
Okkur bamabörnunum gáfu þau
ótal minningar og ómældar gleði-
stundir.
Afi Ámi var ákaflega röskur til
allra verka og ósérhlífinn. Nánast
öll hans starfsævi var helguð versl-
un. Hann var stöðugt að enda
mörg handtökin sem inna þurfti
af hendi. Hann var verðugur full-
trúi þeirrar kynslóðar sem með
hörðum höndum hefur byggt upp
og lagt grunninn að þeirri velferð
sem við nú búum að. Eftir að um
fór að hægjast og hann minnkaði
umsvif þá gafst honum meira tóm
til að umgangast öll afa- og lan-
gafabömin sem hann hafði mikla
ánægju af.
Það grunaði engan hve stutt
yrði í samfund afa og ömmu að
nýju. Kannski var það meining
þess sem öllu ræður að svo yrði
og við það verðum við að sætta
okkur. Allar samvemstundir með
þeim í gegnum tíðina þökkum við
af alhug. Blessuð sé minning
þeirra.
Barnabörn.
Sjaldan er ein báran stök. Þetta
var það fyrsta sem kom í huga
minn er ég frétti að afi Árni væri
látinn. Við höfum svo nýlega kvatt
ömmu okkar Guðmundínu Elísa-
betu Pálsdóttur eða ömmu Díu eins
og hún var jafnan kölluð af okkur
bamabörnunum.
Þegar ég var drengsnáði hafði
ég mjög gaman af sögum um kon-
unga og soldána. Ríki þeirra voru
víðfeðm og hallir þeirra voru jafnan
glæstar og glóði á gull og de-
manta í hveiju horni. Um ríkin og
hallimar ferðaðist ég oft með hjálp
ímyndunaraflsins. Eitt konungsríki
mat ég þó allra mest. Þetta kon-
ungsríki var þó hvorki stórt né var
það í fjarlægum löndum, heldur
var svo nálægt að ímyndunaraflið
gat tekið sér smáfrí þegar ferðast
var þangað. Ríki þetta var Árna-
búð við Miklubrautina. Séð með
augum drengsnáða var þetta litla
konungsríki engu öðru líkt. Hillur
náðu alveg frá gólfi og teygðu sig
himinátt nær alla leið upp í loft. Á
hillurnar var þétt raðað ýmsum
framandi varningi eins og Cheeri-
osi og Cocoa Puffsi sem kom víst
alla leið frá Ameríku.
Þarna voru líka allskonar dósir
og marglitar krukkur sem komu
enn lengra að. Já, mikil voru und-
ur þessa konungsríkis. Á góðviðris-
dögum þegar birta var mikil úti
þá glóði og glitraði svo mikið á
marglitar krukkurnar og dósirnar
í hillunum að ég var viss um að
alvöru soldánum og konungum
hafði fundist lítið til sinna ríkja
koma hefðu þeir séð.
Það allra besta við þetta kon-
ungsríki var samt konungurinn og
drottningin. Konungurinn var
nefnilega afi Árni og drottningin
amma Día. Afi Árni sinnti ríki sínu
eins og sönnum konungi sæmir.
Alltaf stóð hann óhagganlegur og
traustur í hvíta sloppnum sínum
reiðubúinn að aðstoða þá sem inn
í búðina komu. Amma var ætíð
nærri og á góðum stundum smal-
aði hún okkur barnabörnunum inn
í eldhús og bakaði ofaní okkur
dýrindis pönnukökur. Þá lá nú vel
á ömmu og á slíkum stundum hló
hún dátt og skellti sér eftirminni-
lega á lær. Pönnukökumar hennar
örhmu voru alveg einstakar. I þær
lagði amma Día alla sína um-
hyggju og ástúð sem ömmur einar
geta auðsýnt bamabömum sínum.
Slíkar pönnukökur munu aldrei
fást keyptar.
Þegar maður gleðst yfir fyrstu
sporum ungbarna þá hugsar maður
sjaldnast um það að fyrsta skrefið
er jafnframt upphafið að því síð-
asta. Þó að erfitt sé að sjá afa
fyrir sér sem ungbarn þá hefur
hann jú einhvern tímann stigið sín
fyrstu skref og nú verða skrefin
ekki fleiri. Það sem máli skiptir
þegar að leiðarlokum er komið er
sú slóð sem fótsporin skilja eftir
sig og slóðin hans afa míns er góð.
Hann var alltaf að, sívinnandi,
í búðinni, heima hjá sér eða í sælu-
reitnum uppi í Grafarvogi. Alltaf
hélt hann sínu striki ákveðinn og
einbeittur. í mínum huga er afi
Kaupmaðurinn á horninu með stór-
um staf. Hann hélt fast í þau gildi
sem fylgdu upphaflegu kaup-
mennskunni á horninu. Afi minn
var svo innilega „orginal" svo ég
fái það orð lánað erlendis frá. Til
dæmis þegar tölvutæknin reið yfir
með sína rafvæddu búðakassa og
reiknivélar þá hélt afi sínu striki
og lagði allt saman á blaði eða í
huganum.
Nú er afi farinn líkt og amma
fyrir nokkrum vikum og við kveðj-
um hann líkt og við kvöddum hana.
En þegar ég horfi á litla strákinn
minn, varfærnislega, feta sín
fyrstu skref á lífsleiðiríni, þá veit
ég að afi Ámi og amma Día munu
alltaf verða hjá okkur. Því að
ímyndunarafiið mun ljá börnum
mínum, barnabörnum og bama-
barnabömum vængi sína og á þeim
munum við ferðast um lendur kon-
unga og soldána. Þá verður oft
staldrað við í allra besta konungs-
ríkinu þar sem afí Árni og amma
Día taka á móti okkur. Þá munu
gersemamar í afabúð glitra og
glóa sem aldrei fyrr, og þá mun
eldhúsið hjá ömmu fyllast glaðvær-
um barnsröddum, og þá mun hún
amma mín hlæja dátt og skella sér
á lær.
Guðmundur Páll
Guðmundsson.
tækni, sem leiddi af sér meiri af-
komuöryggi og léttari störf. í þess-
ari framfarasókn tók vinur minn
og nágranni til margra ára, Helgi
frá Ástúnum í Hrunamannahreppi,
af mikilli atorku en alltaf raun-
særri fyrirhyggju.
Það má alveg geta sér til, að
þurft hefur að vinna hörðum hönd-
um til að sjá stórri fjölskyldu fyrir
lífsviðurværi. En í þá daga kunnu
menn að gera mikið úr litlu, með
nýtni, spamaði og ráðdeild. Þá var
tæknin engin og vinna þurfti allt
með höndunum. Nýttist smáfólkið
til ýmissa snúninga sem léttu undir.
Helgi bar þess merki að vera
alinn upp á traustu og góðu heim-
ili og oft minntist hann sinna góðu
systkina enda var með þeim kær-
leikur og samheldni alla tíð.
Hann fékk sína grunnskóla-
menntun í farskóla á ýmsum menn-
ingarheimilum í sveitinni hjá góðum
kennurum.
Hann hafði augun opin og lærði
fljótt að tileinka sér allt sem var
jákvætt og horfði til heilla í land-
búnaðinum. En til að undirstrika
enn betur ást sína á gróðurmoldinni
og búsmalanum fór hann í Bænda-
skólann á Hólum. Þar átti hann
góða daga, eignaðist nýja vini víðs
vegar af landinu, víkkaði sjóndeild-
arhringinn og bætti við þekking-
una. Forráðamenn skólans sáu að
Helgi var afbragðs skepnuhirðir og
verkmaður góður. Hann varð því
starfsmaður við skólabúið í nokkurn
tíma.
Um þetta leyti vantaði Bjarna
skólastjóra á Laugarvatni ráðs-
mann, hann rak þar umfangsmikinn
búskap og mun hafa frétt af þessum
vaska Hólasveini, tók hann til starfa
hjá sér. Helgi hlaut af góðan orðs-
tír og mikla reynslu.
Draumarnir rætast og ævintýrin
gerast. Árið 1945 fékk Helgi ábúð
á jörðinni Laugarási, sem er kosta-
mikil, einkum vegna jarðhita og
ræktunarmöguleika.
Áður en flutt var að Laugarási
kvæntist Helgi eiginkonu sinni
Guðnýju Guðmundsdóttur, ættaðri
frá Onundarfirði, sem átti eftir að
setja svip á umhverfi sitt fyrir
mannkosti sína, dugnað, hispurs-
leysi, glaðværð og hnittin tilsvör
sem glæddu samferðamennina.
Ekki er að orðlengja það, frá fyrsta
degi tóku þau ástfóstri við staðinn
enda útsýni óvenju fagurt á bæjar-
hlaðinu.
Ekki er hægt að lýsa með orðum
þeirri sælutilfinningu að verða
bóndi. Axla ábyrgð á öllu því sem
bændum er trúað fyrir. Láta tvö
grös vaxa þar sem eitt var áður,
og sérhver skepna verður hans
trúnaðarvinur, þó skynlaus sé.
Þannig ræktaði Helgi bónda-
starfið. Bæði hjónin voru einstök
snyrtimenni þar sem hver hlutur
hafði ákveðinn stað. Heimili og
gripahús litu þannig út að það
gladdi gestsaugað og þeirra eigin
hjörtu.
Ekki ætla ég að halda því fram
að smjör hafi dropið af hveiju strái
hjá þeim hjónum, en víst er um það
að þau höfðu byggt öll hús frá
grunni og túnin margfölduðust,
téygðu sig um holtin út frá bænum
vel gerð og ekkert til sparað að þau
gæfu mikla uppskeru.
Helgi var dulur maður, en tröll-
tryggur vinum sínum og samferða-
mönnum.
Tranaði sér aldrei fram til að
hljóta mannvirðingu. Þó var hann
félagslyndur, fylgdist vel með í fag-
félögum bænda, var einn af stofn-
endum hestamannafélagsins Loga.
Um brennandi áhuga hans á hestum
mætti skrifa langt mál. Ferðir sem
voru farnar milli landsfjórðunga,
stundum einn. Ég minnist ferða um
nágrennið. Það var hrífandi að sjá
hvað gæðingurinn og hann urðu
eitt.
Þegar áð var í fallegri laut og
Helgi hafði lagt sig, teigað ilminn
úr jörðinni, horft upp í heiðan him-
ininn, þá var algleymið nálægt,
hafði nært sálina fullkomlega.
Mikil gleði ríkti í Laugarási í árs-
byijun 1952 þegar þau fengu kjörd-
ótttur þriggja nátta gamla, fékk hún
nafnið Gróa Kristín. Áður höfðu þau
tekið að sér stúpson, Birgi, auk þess
ólu þau upp tvíburadótturdætur sín-
ar, Helgu og Guðnýju.
Vorið 1970 tóku hjónin þá stóru
ákvörðun að hætta búskap og flytja
til Reykjavíkur, vegna of mikils
álags og heilsuleysis Helga. Þá var
ört vaxandi gróðurhúsabyggð í
Laugarási, sem leiddi af sér að
skepnuhald var lagt niður. Keypt
var íbúð við Háaleitisbrautina sem
fjölskyldan sameinaðist um gera að
glæsilegu heimili og opna vinum
og vandamönnum þar sem þeim var
vel tekið af alúð og rausn eins og
í Laugarási.
Helgi vann hjá tveimur stórfyrir-
tækjum í Reykjavík. Forráðamenn
þeirra vissu að óhætt var að ráða
til sín mann sem hafði verið bóndi
þó bakið væri eilítið farið að bogna.
Trúmennskan og verkáhuginn
var slíkur hjá Helga að honum voru
fengnir lyklar að þeim, enda var
hann ætíð fyrstu manna á staðinn.
Þegar þessi lögskráði eftirlauna-
aldur dundi yfir var Guðný orðin
það veik að hún þurfti aðhlynningu
og fór að Kumbaravogi. Þangað fór
Helgi síðar. Þar enduðu þau bæði
ævi sína í höndum góðs hjúkrunar-
fólks, með tæplega tveggja ára
millibili.
Litla samfélagið í Skálholtssókn
tók upp þá menningarstarfsemi að
halda spilakvöld með ótrúlega fjöl-
breyttum skemmtiatriðum nokkr-
um sinnum á vetri til skiptis á
bæjunum. Þetta skapaði samheldni
og var góð upplyfting þar sem
kornabörn og öldungar áttu sam-
leið. Þar sem bílakostur var þá lít-
ill var jafnvel gripið til traktora og
austan og sunna yfir Hvítá varð
að fara yfir ána á bátum. Það þurfti
að flytja stóla og kökur en kaffi
hitað á staðnum. Oft var þröngt
setinn bekkurinn. Áttu Laugarás-
hjónin góðan þátt í þessu. En þessu
lauk að mestu með tilkomu sjón-
varpsins.
Ég og fjölskylda mín sendum
ástvinum öllum innilegar samúðar-
kveðjur.
Biðjum Guð að blessa Helga og
þökkum margar dýrmætar stundir.
Björn Erlendsson.