Morgunblaðið - 17.05.1995, Blaðsíða 35

MORGUNBLAÐIÐ
MIÐVIKUDAGUR 17. MAÍ1995 35 '
MINNINGAR
I
ur. Löngum stundaði hann
kennslustörf, enda til þeirra verka
menntaður í skólum. En á margt
annað lagði hann gjörva hönd.
Þekktastur mun hann af ættfræði-
ritum sínum. Nýjasta þrekvirkið á
þeim akri var niðjatal Hallgríms
Péturssonar. Hann safnaði örnefn-
um í áratugi. Að skjalasöfnun
vann hann lengi fyrir Héraðs-
skjalasafn Borgfirðinga. Hann var
reyndur ferðamaður og áratugum
saman leiðsögumaður í ferðum um
ísland. Hann þekkti landið vel og
var sagnfróður með afbrigðum og
því vinsæll leiðtogi á ferðalögum.
Ari var góður félagsmálamaður,
vann ungur innan KFUM og var
löngum í forystusveit góðtempl-
ara. Um þrítugt samdi hann og
sendi á markað drengjabók sem
hann nefndi Högna. Ekki hélt
hann áfram á þeirri braut, þó að
vísast hefði hann náð langt þar.
Silja Aðalsteinsdóttir bókmennta-
fræðingur segir um þessa frum-
smíð og eina skáldverk hans að
sögurnar af Högna séu „sagðar
af hressileika" og hún telur að
verið geti að þær séu undanfari
sagna um svipað efni „sem komu
fram áratug síðar“ þó að þær sög-
ur séu einhæfari en frásagnir Ara.
Ekki kemur þéim sem Ara
þekktu á óvart að hann hafi verið
hressilegur í frásögnum sínum.
Honum fylgdi jafnan gustur geðs
og gerðar. Víl og vol var honum
fjarri. Jafnvel helsjúkur taldi hann
kjark í viðmælendur sína og hvatti
vini til dáða. Ekkert var honum
fjær en að kveinka sér og gefast
upp. Og ekkert var honum meira
eitur í beinum en siðlaust flaður
upp um útlenda fjárplógsmenn -
og kastaði þó fyrst tólfunum ef
braskararnir höndluðu með vímu-
efni á borð við bjór og beininga-
mennirnir, sem þeir útlendu köst-
uðu ölmusu í, þóttust bera hag
æskumanna fyrir brjósti.
Oft fannst mér þegar ég hitti
Ara að þar væri kominn hinn sanni
Islendingur. Þungbrýnn var hann,
yfirbragðið ögn hörkulegt en þó
aldrei langt í brosið. Orðfærið var
rammíslenskt og ætíð hart að orði
kveðið. Hann var geðríkur en heill
og hreinskiptinn. Aldrei hefði hann
vegið að manni vegna þess eins
að hann lægi vel við höggi. Hins
vegar var hann harður og óvæginn
við þá sem efla vilja ódyggðir og
útlenskt grín. Undanbrögð og
hálfvelgja voru honum ekki að
skapi. Hann var margfróður um
land og þjóð, sagnamaður í fomum
stíl, gamansamur og launfyndinn.
Svo var hann tengdur öllum þeim
kynslóðum sem byggt hafa þetta
land að mér finnst eins og hann
hefði getað kveðið - engu síður
en Hallfreður vandræðaskáld Ótt-
arsson fyrir þúsund árum:
Eg munda nú andast
ungr var eg harðr í tungu -
senn, ef sálu minni
- sorglaust - vissi eg borgið.
Ari Gíslason mun hafa vitað sálu
sinni borgið. Trú hans var einlæg
og svik urðu ekki fundin í hans
munni.
Astvinum hans vottum við samúð
og minnumst góðs drengs með virð-
ingu og þökk.
Olafur Haukur Arnason.
Ari Gíslason kennari og ætt-
fræðingur á Akranesi er látinn,
aldinn að árum en ungur í anda
fram til hins síðasta. Þegar við
kynntumst var hann hættur
kennslu, það var ættfræðingurinn
sem þá var að störfum, fullur
áhuga, hamhleypa til verka, oftast
með mörg verkefni í takinu í einu,
of mörg þótti mér stundum þegar
verið var að búa Borgfirzkar ævi-
skrár til prentunar. Hann benti
mér þá kíminn á að það stæði
yfirleitt ekki á sínum hluta hand-
ritsins og gaf í skyn að mig mætti
einu gilda hvað hann væri að fást
við þar fyrir utan. Þegar handritið
var svo að komast á lokastig var
hann óþreytandi að hjálpa mér að
fylla upp í ótal göt þótt þau kæmu
hans eigin æviskrám ekkert við.
Hann var þaulkunnugur Þjóð-
skjalasafninu, sat þar löngum
stundum og kunni vel að leita í
aðskiljanlegum heimildum.
Ari mun hafa staðið að útgáfu
fleiri rita um ættfræði en nokkur
annar, eða um þrjátíu alls, mörg-
um þeirra með öðrum, og hann
var heiðursfélagi Ættfræðifélags-
ins. Hann var síðastur að kveðja
þeirra þriggja ættfræðinga úr
Borgarfirði sem sömdu fyrstu sjö
bindin af Borgfirzkum æviskrám,
og Ari stóð að sínum hluta að
tveimur bindum í viðbót og var
að vinna að því tíunda þegar hann
lést. Þá hefur Sögufélagið gefið
út fjögur bindi af Æviskrám Akur-
nesinga sem Ari tók einn saman.
Þegar ég tók við framkvæmda-
stjóm Sögufélags Borgarfjarðar
lenti ég jafnframt í því út úr vand-
ræðum að þurfa að rita æviskrár
manna úr stórum hluta Mýrasýslu,
gjörsamlega vanbúin og kunnáttu-
laus. Ég talaði þá við Ara sem gaf
mér góð ráð og stappaði í mig
stálinu. Hann hafði mikinn áhuga
á útgáfunni og félaginu og hafði
verið fyrsti framkvæmdastjóri
þess.
Ari var mikill íslendingur, land-
ið og sagan voru hans áhugamál
og hann naut þess að ferðast um
byggðir og óbyggðir. Það var
sjaldan komið að tómum kofunum
hjá honum þegar spurt var um
hvar á landinu eða í hvaða sókn
þessi eða hinn bærinn væri.
Sögufélag Borgarfjarðar sér nú
á eftir einum af frumkvöðlum sín-
um. Fyrir hönd félagsins þakka
ég honum störfin sem hann vann
í þess þágu. Persónulega þakka
ég honum fræðslu og margar
skemmtilegar stundir og sendi
Helgu konu hans og dætrum
þeirra einlægar samúðarkveðjur.
Þuríður J. Kristjánsdóttir.
Ari Gíslason var kennari að
mennt og stundaði kennslustörf
víða um land þar til hann fluttist
til Akraness 1959. Þar stundaði
hann kennslustörf frá 1962 en
hætti alfarið árið 1966 og eftir
það lagði hann stund á fræðistörf
og þá einkum ættfræði. Hann hef-
ur ritað fjöldan allan af ættfræði-
ritum, niðjatölum og greinum í
blöð og tímarit, auk þess liggur
eftir hann barnasagan „Högni“
sem kom út 1939.
Með kennslustörfum stundaði
Ari örnefnasöfnun um margra ára
skeið og fór víða um land í þeim
erindum. Þá var hann einnig leið-
sögumaður ferðamanna í mörg ár.
Ari Gíslason vann að söfnun
örnefna, skjala og mynda fyrir
Héraðsskjalasafn Borgarfjarðar
um langt árabil. Samhliða því að
vinna að upplýsingaöflun fyrir
Borgfirskar æviskrár, safnaði
hann ýmsu efni fyrir skjalasafnið
og átti oft erindi þangað vegna
vinnu sinnar. Fyrir tveimur árum
færði hann Skjalasafninu að gjöf
safn greina um 25.000 íslendinga
sem hann hafði safnað frá því á
fimmta áratugnum. Við sem vinn-
um á safninu eigum eftir að sakna
ferskleikans og skemmtisagnanna
sem fylgdu komum hans á safnið.
Það var aldrei komið að tómum
kofanum hjá Ara, hann þekkti
landið og fólkið fylgdist grannt
með öllu sem var að gerast. Hann
hafði skoðun á hlutunum og sagði
hana tæpitungulaust, en oftar en
ekki fylgdi kímni og vísan til hins
skoplega í samskiptum manna.
Hann sagði okkur frá ferðum sín-
um, kynnum af fólki og samskipt-
um sínum við félagana í KFUM.
Þar átti hann góðra að minnast.
Við sendum Helgu og dætrunum
innilegar samúðarkveðjur okkar.
Anna Þ. Bachmann,
Bjarni Bachmann og
Guðmundur Guðmarsson,
starfsfólk í Safnahúsi
Borgarfjarðar í Borgarnesi.
GUÐRUN
EINARSDOTTIR
+ Guðrún Einars-
dóttir fæddist í
Vestmannaeyjum
17. október 1914.
Hún andaðist á
hjúkrunarheimilinu
í Sunnuhlíð í Kópa-
vogi að morgni
fimmtudagsins 5.
maí síðastliðinn.
Foreldrar hennar
voru Einar Runólfs-
son, trésmíðameist-
ari, og kona hans
Kristín Trausta-
dóttir. Bræður
hennar voru þrír:
Trausti, prófessor í jarðeðlis-
fræði, Hákon, skipasmiður, og
Þórhallur, lögfræðingur. Elsti
bróðirinn, Trausti, Iést árið
1984. Fjölskylda Guðrúnar flutt-
ist til Reykjavíkur þjóðhátiðar-
árið 1930 og bjó þar siðan.
Guðrún stundaði nám í
Menntaskólanum i Reykjavík
og varð stúdent 1935. Árið 1946
giftist hún eftirlifandi eigin-
manni sinum, Unn-
steini Stefánssyni,
og eignuðust þau
þijú börn: Kristínu,
maður hennar er
Trausti Ólafsson;
Stefán, eiginkona
hans er Ana Maria;
og Einar, kvæntur
Vigdísi Esradóttur.
Barnabörnin eru
sex: Elstur er Stíg-
ur, þá Eyrún
Nanna, Tómas,
Kári Esra og yngst-
ir eru Unnsteinn
Manuel og Logi
Pedro. Guðrún og Unnsteinn
áttu lengst af heima í Reykja-
vík og síðar Kópavogi, en
bjuggu í tvö ár á Siglufirði,
1953-1955, í Seattle í Banda-
ríkjunum 1962-1963 og í París
1970-1973. Guðrún starfaði um
árabil í Reykjavíkur Apóteki.
Útför Guðrúnar fer fram frá
Fossvogskirkju í dag og hefst
athöfnin klukkan 13.30.
GUÐRÚN Einarsdóttir, mágkona
mín, er látin. Hún var gift yngsta
bróður mínum, og að leiðarlokum
langar mig að minnast hennar með
nokkrum orðum.
Ég sá Guðrúnu í fyrsta sinn
þegar Unnsteinn bróðir minn kom
með hana í heimsókn. Ég hafði
þá grun um að þau hefðu bundist
tryggðaböndum. Ég hugsaði með
mér: Hún verður bróður mínum
góð kona, og það hugboð mitt
reyndist rétt.
Við Guðrún áttum eftir að hafa
mikil samskipti. Við vorum ná-
grannar í mörg ár og hittumst þá
nærri daglega. Fórum saman með
börnin okkar upp í Öskjuhlíð með
nesti og handavinnu. Gjaman vor-
um við að stoppa í sokka - það var
algengt á þeim ámm.
Guðrún og Unnsteinn ferðuðust
með okkur hjónunum um landið
okkar, bæði byggðir og óbyggðir.
Ég held að Guðrún hafí notið þess-
ara ferða, hún unni íslenskri nátt-
úru og var hinn besti ferðafélagi.
Á veturna fórum við saman í leik-
hús og það var fastur siður að hitt-
ast á eftir yfír kaffíbolla og ræða
um það sem við sáum. Allra þess-
ara stunda minnist ég með angur-
værð - það sem liðið er geymist í
minningunni en verður ekki endur-
tekið.
Guðrún var vel menntuð kona
og var manni sínum til mikils
stuðnings á ýmsum sviðum. Hún
hafði yndi af listum og sótti bæði
tónleika og málverkasýningar.
Hún var smekkvís og heimili henn-
ar bar þess merki. Ég sé Guðrúnu
fyrir mér vera að hagræða hlutum
eða blómum og ávallt á hinn eina
rétta hátt. Hún var ákaflega prúð
kona og hafði góða nærveru. Þó
átti hún til mikið skap en fór vel
með það. Hún var seintekin en
trygglynd. Hafði gott skopskyn og
gat verið glettin en ávallt háttpr-
úð. Guðrún var falleg kona og
geislandi bros hennar gleymist mér
aldrei.
Ég á mágkonu minni margt að
þakka. Hún bar mikla umhyggju
fyrir yngstu dóttur okkar sem er
sjúklingur og sýndi henni ætíð
blíðu og ástúð. Það verður aldrei
fullþakkað.
Seinustu árin voru Guðrúnu erf-
ið er hún barðist við miskunnar-
lausan sjúkdóm. Ég get því unnt
henni hvíldar.
Margrét Stefánsdóttir.
Það munu vera rúm þijátíu ár
síðan Guðrún og Unnsteinn fluttu(
í nýja húsið sitt í Hrauntungu 19
í Kópavogi. Þá þekkti ég ekki þessa
fallegu og hæglátu konu nema
rétt í sjón, enda nýkominn heim
frá námi. Húsið þeirra Unnsteins
var ekki fullgert að utan og enn
vantaði sitthvað inni við þegar í
það var flutt eins og títt var þá.
Svo var það einn föstudag að
haustlagi þegar störfum var að
ljúka á Hafrannsóknastofnun að
Únnsteinn vinnufélagi minn snar-
aðist inn til mín. Nú er illt í efni,
gæskur, það er spáð suðaustan
roki á morgun, ég ekki búinn að
ná niður stillönsunum og hætt er
við að við fáum spýturnar inn um
gluggana.
Þetta gat vitanlega ekki svo til
gengið og snemma morguninn eft-
ir mætti ég í Kópavoginn. Eftir
morgunkaffí hjá Guðrúnu hófst
Unnsteinn handa ásamt húskarli
þeirra hjóna við að rífa vinnupall-
ana. Veðrið var þokkalegt í fyrstu
og verkið sóttist vel. En svo fór
að hvessa og rigna og upp úr há-
degi var komið foráttuveður. Við
höfðum haft vit á því að byija
áveðurs og seinast lifði vesturhliðin
ein. Eftir nokkurt málþing var
komist að þeirri niðurstöðu að best
myndi að losa undirstöður og láta
hrynja í einu lagi enda illstætt
uppi á efri hæð pallsins. Var svo
gert og tókst vel að því undan-
skildu að undirrituðum skrikaði
fótur og lenti endilangur í forinni.
Við gengum frá timbrinu og fergð-
um og ég bjóst til brottferðar.
Guðrún hafði fylgst áhyggju-
samlega með undir lokin og tók
ekki í mál að sleppa húskarli sínum
heimleiðis bæði forugum og blaut-
um. Dugðu þar engar mótbárur.
Ég var drifinn í hús og fékk í hend-
ur nauðsynlegan útbúnað til þrifa.
En fötin voru jú blaut og úr því
varð að bæta. Þótt ég væri ekki
míkill um miðjuna á þessum árum
voru synir þeirra hjóna lítt vaxnir
enn svo niðurstaðan varð alklæðn-
aður af húsbóndanum. Við vorum
dálítið ólíkari í vaxtarlagi þá held-
ur en nú en fötin voru þurr. Síðan
var slegið upp kaffiveislu með öllu
og mér er enn í minni ánægjusvip-
urinn á Guðrúnu þegar hún horfði
á eftir mér heim á leið. Hún vissi
sem var að frá henni fór maður
sem var þurr, hreinn og saddur —
leið með öðrum orðum vel.
Svo liðu árin. Við hjónin hittum
þau Guðrúnu af og til en ekki
umfram það. Þrátt fyrir það fór
ekki á milli mála hið innilega sam-
band þeirra hjóna og róandi áhrif
Guðrúnar á ákaflyndan bónda sinn.
Atvikin höguðu þvi svo að hald-
in var lítil ráðstefna um sjávar-
rannsóknir í Þórshöfn í Færeyjum.
Við fórum þangað nokkur af Ha-
frannsóknastofnun, þar á meðal
Unnsteinn ásamt Guðrúnu og ég
með Kolbrúnu konu minni.
Það er gott að koma til Færeyja
til fundahalda og ekki síður til að
skoða sig um. Samt sem áður höfð-
um við Unnsteinn nokkrar áhyggj-
ur af því að þeim myndi leiðast,
Guðrúnu og Kolbrúnu, meðan við
sætum á fundum. En þetta reynd-
ist ástæðulaust með öllu því með
þeim tókst strax hið ágætasta sálu-
félag. Þær tóku sér bíl á leigu og
milii hvílda í höfuðstaðnum óku
þær um eyjamar þverar og endi-
langar. Kolbrún telur þessar stund-
ir meðal þeirra ánægjulegustu sem
hún hefur upplifað og raunar veit
ég að sú tilfinning var gagnkvæm.
Við Kolbrún héldum góðum
kunningsskap við Guðrúnu og
Unnstein þótt ekki væri í föstum
skorðum. Seinustu tvö til þijú árin
varð. ég hins vegar eins konar
heimagangur á Hrauntungu 19
vegna prófarkalesturs á bók sem
ég hafði skrifað og gefin var út í
ritröð sem Unnsteinn ritstýrir. Þá
var Guðrún fyrir nokkru farin að
kenna þess sjúkdóms sem varð
henni að aldurtila. Minnið var tek-
ið að bila og hrakaði óðum og hún
átti erfitt um hreyfingar. Það var
með ólíkindum hvað lengi Guðrún
hélt persónueinkennum sínum
þrátt fyrir veikindin. Einlæg gleði
yfir tíðum komum vinar síns, veit-
ingar eftir þörfum og umfram þær
stundum miðað við ummál okkar
félaga, en ekki síst umhyggja fyrir
velferð minni yfirleitt. En þannig
var Guðrún gagnvart öllum sem
hún umgekkst og ég hef þekkt.
Á seinasta ári fór heilsu Guðrún-
ar ört hrakandi. Hún hætti að geta
boðið góðgerðir, gat lítið bjargað
sér og þurfti mikla umönnun. Allt
til hins síðasta glaðnaði samt
sjáanlega yfir henni þegar ég kom
á Hrauntunguna. Fyrir það er ég
þakklátur því það er gott að eiga
vini.
Unnsteinn annaðist Guðrúnu
sína þar til yfir lauk af dæmafárri
umhyggjusemi. Undraðist ég oft-
lega yfir þolinmæði þessa annars
heldur óþolinmóða vinar mins og
dáðist að. En þegar grannt er skoð-
að þarf engan að undra því Guðrún
Einarsdóttir var enginn meðalmað-
ur.
Við Kolbrún sendum Unnsteini
og fjölskyldunni okkar innilegustu
samúðarkveðjur.
Hjálmar Vilhjálmsson.
í vorstillum að liðnum erfiðum
vetri berst okkur fregn af andláti
þeirrar góðu konu Guðrúnar Ein-
arsdóttur. Þótt fregnin hafi ekki
komið á óvart fylgir henni dimmur
hljómur sem minnir á óhagganlegt
lögmál, við drúpum höfði og lítum
um öxl.
Tæpir þrír áratugir hafa liðið frá
því leiðir okkar Unnsteins Stefáns-
sonar, lífsförunautar Guðrúnar,
lágu saman og upp frá því hófust
kynni af þeirri hlédrægu og hátt-
prúðu konu, Guðrúnu. í rann-
sókna- og ritstörfum sínum hefur
Unnsteinn unnið margt brautryðj-
andaverk og mér er fyllilega ljóst
að hann hefur ekki gengið einn til
verka og að þau Guðrún hafí verið
einkar samhent í lífi og starfi. Ég
ætla að liðsinni Guðrúnar við rit-
störf bónda síns hafi verið heilla-
dijúg því hún var góðum gáfum
gædd og smekkvís á mál og form.
Þetta virðir Unnsteinn og þakkar,
hann tileinkar konu sinni veiga-
mestu bækur sínar.
Við minnumst samverustunda
er lesin voru ber af lyngi og tíndir
sveppir í móa í norðlenskum dal.
Hve sólin skein þá glatt! Einnig
áningar við kátan læk í gili. Við
vildum að samverustundir á heimil-
um og i íslenskri náttúru hefðu
orðið fleiri, en við eigum minningar
ljúfar um glettni Guðrúnar og
glampa i auga, en umfram allt um
djúpa mannlega hlýju og góðvild.
í návist hennar leið börnum vel
og okkur fullorðnum auk þess sem
nánum ættingja.
Við hjónin og börn okkar vottum
öllum ástvinum Guðrúnar dýpstu
samúð á skilnaðarstundu.
Jón Olafsson.