Morgunblaðið - 16.12.1998, Blaðsíða 48

Morgunblaðið - 16.12.1998, Blaðsíða 48
-^8 MIÐVIKUDAGUR 16. DESEMBER 1998 MORGUNBLADIÐ AÐSENDAR GREINAR Meistari Thor ÞAÐ er mikið fagnaðarefni öllum læsum íslendingum að Thor Vil- hjálmsson skuli hafa sent frá sér nýja bók: Morgunþulu í stráum. Kynni okkar Thors ná svo langt aft- ur sem nokkur önd hefur hikst í mínu brjósti - þannig að líf mitt hef- ur alltaf verið upplýst eða tvílýst af . hans stóra anda og sterku nærveru. Ég ólst upp í raðhúsi inni í Karfavogi þar sem hann skar sig úr hópi borg- aralegra nágranna sem héldu til vinnu sinnar á morgnana og skildu okkur strákana í götunni eftir í fót- bolta og tindátaleik án þess við sæj- um fullorðinn karlmann allan daginn - nema póstburðarmanninn og Thor. „Hvað gerir hann?" - „Hann skrifar bækur." - „Já, en vinnur hann ekki eitthvað?" var spurt. Einhvers stað- ar inni á milli heimuglegra bókastafla, undir skini furðumynda á vegg sat þessi eldmóðugi maður og lagði út net sín til að fanga hugsun og drauma nútímamannsins á fljúg- andi ferð um heiminn allan og skila *konum til okkar eftir aðgerð með sínum litskrúðuga, myndræna og til- finningaheita stíl sem íslenskar bók- menntir hafa ekki séð annan slíkan. Rannsakar mannshugann Menn vissu ekki hvað þetta var. „Þetta er engin saga," var sagt. „Hvar byrjar þetta?" „Er enginn söguþráður?" „Fer ekki allt vel að lokum?" „Hvað verður um elskend- urna?" „Ná þau saman í sælu hjóna- sængur?" Viðmið íslendinga um ^rvað væru bókmenntir dugðu ekki tií að nema þessi verk. Einn maður og myndir bruna hjá og inn í huga hans sjálfs, jafnt í svefni sem í vöku, sífelld rannsókn á manninum og hlutskipti hans á okkar öld, miðlað með sprengikrafti málsköpunar sem færði mörk hins mögulega í okkar bókmenntum langt út í óviss- una að berja á nátttröllum hinnar almæltu stöðnunar - eins og Þór sjálfur þrumuguðinn, verndari menningarinnar, gerir jafnan í aust- urvegi - þangað sem enginn hefur enn getað fylgt Thor á stílfluginu þó að hann hafi með öræfaferðum sín- um um jötunheima styrkt varnir okkar, bægt háskanum frá um sinn og búið til andrými og numið víðátt- ur sem gera okkur hinum lífið bæri- legra og ríkara. I skáldsögunum hefur Thor farið víða um lendur mannshugans, skoð- að okkur í blíðu og stríðu og lýst því óræða, hraðanum, angistinni og ein- semdinni. Þrátt fyrir alla mann- mergðina hafa persónur hans farið um í örvæntingu og oft ekki náð sambandi við aðrar manneskjur nema í örskotsblossa ástarlostans. Um skeið var íslenska þjóðin eins og Sagan er fagur vitnis- burður, segir Gísli Sig- urðsson, um kynngi höfundar sem ruddi nú- tíma eftirstríðsáranna braut inn í íslenskar bókmenntir. mannmergðin í þessum sögum, hún náði ekki sambandi við þær gjafir sem henni voru gefnar. I kringum 1960 þýddi Thor dálítið af leikritum og á 9. áratugnum gerðist hann helsti miðill stórvirkja utan úr hin- um víða heimi bókmenntanna, færði okkur til dæmis Hlutskipti manns eftir André Malraux, Nafn rósarinn- ar eftir Umberto Eco og Hús and- anna eftir Isabel Allende. Mitt í þessari stórskotahríð kom hann svo með Grámosann þar sem hann söng sig loks inn í hjörtu landsmanna. Enda höfðu eldri sögur hans þá skotið frjóöngum og búið jarðveginn undir að taka við hinu nýja stórvirki. Af eldri bókum skar Folda sig úr í viðtökum. Þar kom Thor heim og skrifaði söguþætti, bæði klassískan svaðilfaraþátt um lífsháska í ís- lensku óveðri á heiði, og ferðaþætti um nútímalegri svaðilfarir meðal- jónsins: í verkalýðssendinefnd í austurveg og á sólarströnd. I þess- um þáttum sá þjóðin sig í hetjulegri Jmmmmmmmmammmmami...... GANGAÍGAMÐ I Jólasvcinn í heimsókn á hverjum dcgi frá 12. desember! íFJÖtSKYU>U-OC HOSDÝRACAKOUHINN ¦mWHB i UNDIR-FATALÍNA Sími 564 1475 Jaklcapeysuúrvalið er í Glugganum Glugginn Laugavegi 60, sími 551 2854 Ert þú aflögufær? Gíróseðlar Uggja frammi f öllum bönkum, sparisjóöum og á pósthúsum. Sn Þú getur þakkað fyrir þitt hlutskipti Gefum bágstöddum von fortíð og spéspegli nú- tíðar og gat notað sem lykil að sagnaheimi Thors til að feta sig ut- ar á djúpmiðin. Sams konar lykil fundu menn í styttri ferðaþáttum hans og syrpuskrifum í tímaritinu Birtingi forðum tíð. Og þegar Grámosinn kom var eins og allir væru nú loksins tilbúnir. Kannski var það líka sú hugmynd að kanna sögulegan atburð, sögulega persónu og gera henni skil með að- ferðum nútímaskáld- sögu sem höfðaði til söguþjóðarinn- ar. Fornsöguþjóðarinnar. Eys úr gnægtabrunni fornsagnanna Og nú hefur hann endurtekið leik- inn, kafað að uppsprettulindum vorrar tungu í fornsagnaarfinum og komið upp með persónu Sturlu Sig- hvatssonar, höfðingjann ættstóra og metnaðarfulla sem var blóðugur upp fyrir axlir í átökum Sturlungaaldar, manninn sem sá á eftir Tuma stóra bróður sínum undir öxi biskups- manna á Hólum og elti menn Guð- mundar góða biskups allt út í Grímsey til hefndar, þar sem æsku- vinur hans Aron Hjörleifsson slapp naumlega, manninn sem náði Sol- veigu Sæmundsdóttur úr Odda áður en Snorri föðurbróðir hans Sturlu- son hafði ráðrúm til þess, manninn sem var niðurlægður ógurlega af ungum sveinum úr Vatnsfirði sem réðust á heimakonur á Sauðafelli þegar Sturla hafði brugðið sér af bæ - eftir að hann sjálfur hafði staðið á bak við víg fóður þeirra, manninn sem gekk suður til Róms að leita sér sáluhjálpar eftir óhæfuverk og grimmilegar hefndir, manninn sem féll loks með Sighvati fóður sínum á Örlygsstöðum í ráðleysi fyrir of- urefli óvinaliðs. Þessi maður er þeg- ar orðinn ódauðlegur í íslendinga- sögu Sturlu Þórðarsonar - en þeir Sturlungar voru bræðrasynir. Þennan mann rannsakar Thor í Morgunþulu í stráum og leiðir hann fram úr myrkri aldanna með upp- safnaðri kynngi orða sinna og yfir- vegaðri snilld meistarans sem hefur náð svo algjöru taki á listforminu að hann getur lagt fyrir okkur að því er virðist með áreynslulausu flæði og meitlaðri djúphygli vandlega slípaða gimsteina . í stuttum köflum sem lýsa upp andrána og hlutskipti manns í ná- vígi við náttúru, dauða, Guð og aðrar mann- eskjur á þeirri öld sem þekkti ekki hraða nú- tímans og angur okkar tíma - en lagðist engu að síður þungt á fólk, líf þess og limi. Og færir okkur lifandi mann Nálægðin er mikil í Qfgi; þessu verki, bæði milli Sigurðsson okkar og persónanna en líka milli þeirra sjálfra. Það er ekki horft á mannlíf- ið í gegnum gler heldur finnum við fyrir lífinu, hitanum, kuldanum, veðrinu, manneskjunum, hugmynd- unum, og göngum inn í þann mið- aldaheim sem Thor hefur smíðað okkur utan um Sturlu og þá veröld sem hann hrærðist í, bæði hinn holdlega og jarðneska þátt en líka hugmyndirnar sem voru á sveimi meðal trúfræðinga og mennta- manna á hans dögum. Þetta er saga einstaklings sem mætir miklum ör- lögum og er jafnvel stundum eins og stefnulaust rekald sem öldur mannlífsins brotna á. Við lesum hægar lýsingar á óhaminni náttúru þar sem mennirnir feykjast til og frá, jafnt í ofviðri á sjó sem í hríðar- byl á heiðum uppi, við finnum lykt- ina og hina hægu framvindu ferðar- innar miklu sem Sturla tekst á hendur með suðurgöngu sinni, allt til Rómar þar sem hraðinn eykst í mannmergðinni og borgarmenning- unni og saga Sturlu verður að sögu okkar og nútímans í verkum Thors sjálfs þar sem tilveran þyrlast í kringum persónurnar. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem Thor sendir persónu í skáldverki í langt ferðalag suður um Evrópu og til Rómar. Hér hefur allt þó annan róm, annan hraða, en við hljótum að hugsa um það í sömu andrá og ferðalög annarra persóna Thors um sömu slóðir. Og það er kannski í Róm, borginni eilífu, sem við tengj- umst lífi og persónu Sturlu best. Þessi borg laðar fram nútímamann- inn í honum, og um leið fornmann- inn í okkur. Thor lætur Sturlu hitta mennta- menn og trúfræðinga álfunnar á viðkomustöðum hans og opnar þannig hugmyndaheim kirkjunnar sem má ætla að hafi verið á margra vitorði um þessar mundir. Sturla svelgir í sig fræði um Frans frá Assisi, krossferðirnar og Parísar- skólann í heimspeki en segja má að almennir íslendingar hafi miklu veraldlegri lífssýn og fornlegri hug- myndir um Sturlunga og þeirra ver- aldlegu samtímamenn, að þeir hafi fremur hrærst í dróttkvæðum, goð- sögum og fornum fræðum um land- námsmenn og konunga en í nýjustu trúmálum sunnan úr álfu - eins og Guðmundur góði sem tók upp hug- myndir betlimunka og gerði litla lukku hjá þeim sem studdu hann til embættis, þar á meðal ættmennum Sturlu. Með þessari áherslu á trú- málin blandar Thor sér í umræðu miðaldafræðinga um hugmynda- heim Islendinga á miðöldum, leggur skáldverk sitt fram til fræðanna á sambærilegan hátt og Umberto Eco gerði með Nafni rósarinnar. Meginhluti Sturlungu, íslendinga saga, er skráð af Sturlu Þórðarsyni, ættingja þátttakenda í valdabaráttu og pólitík sturlungaaldar. Hann segir sögu samtíðar sinnar og lætur hana hnitast um helstu persónur og stóratburði sem honum þykir vera. Nú hefur Thor samið nútímasögu um forna atburði, skoðað og rann- sakað þann hugarheim og aðstæður sem gætu hafa búið að baki því sem Sturla Þórðarson segir um frænda sinn Sturlu Sighvatsson í sögu sinni. Thor reynir að skilja hvað knýr Sturlu Sighvatsson áfram og af hverju hann bilar að lokum - ef hann þá gerir það. Þetta er nútíma- saga um persónu í fornri sögu þar sem Thor beitir sínu mikla innsæi til að nálgast mann úr annarri menningu og skilja lífsgrundvöll hans. Hann segir sögu einstaklings sem verður okkur nákominn og snertir okkur með svo beinum hætti að þekking á sjálfri Sturlungu verð- ur óþarfur milliliður. Sturla var virkur þátttakandi í valdabaráttu aldar sinnar en í Morgunþulu í strá- um hverfum við inn í huga hans og fylgjumst með angist og átökum í óblíðum heimi þar sem líf og dauði stóðu mönnum miklu nær en nú er tíðast. Sagan er fagur vitnisburður um kynngi og töfrabrögð þess meistara sem ruddi nútíma eftir- stríðsáranna braut inn í íslenskar bókmenntir og hefur alla tíð síðan staðið í orrustunni miðri þar sem hríðin er hörðust. Höfundur er íslenskufræðingur Stjornvöldum ber skylda til að varðveita atvinnu- réttindi allra EKKI er óeðlilegt að menn deili um stjórnun fiskveiða. Eg hef oft blandað mér í þær deil- ur enda haft um þær meiningar. Það er þó ekki efni þessa greinar- korns. Hvernig sem við stjórnum fiskveiðunum þá eru þeir sem eru handhafar veiðileyf- anna handhafar sér- stakra atvinnuréttinda. Þessi atvinnuréttindi ber stjórnvöldum að verja með öllum ráðum. Þeim ber skylda til að varðveita atvinnurétt- indi allra - jafnt þeirra sem róa á aflamarki og hinna sem hafa króka- leyfi. Og þetta er að sjálfsögðu hægt. Löggjöfin um stjórnun fisk- veiða er fyrst og fremst hagstjórn- artæki. Vandamálið er að sjávarút- vegsráðuneytið, sem er haldið þorskveiðifælni, er alltaf að rugla þessu tvennu saman - hagstjórn og fiskfriðun. Það að tryggja króka- bátum afkomu er pólitísk ákvörðun sem kemur öllum til góða. Króka- bátarnir eru í dag alls ekkert Einar Oddur Krisljánsson vandamál. Tekist hef- ur að ná utan um stærð þessa flota og þokkalegri sátt ætti að vera auðvelt að ná um fjölda sóknardaga sem tryggði þeim rekstrar- grundvöll. Þessir bát- ar taka í raun ekkert frá öðrum eins og sjávarútvegsráðuneyt- ið er því miður svo oft að staglast á. Afli þeirra kemur að sjálf- sögðu úr hafinu og hann sveiflast til frá ári til árs. Stundum er tíðin erfið og þorskurinn leggst frá landinu. Þá veiða þessir bátar lítið og ekkert við því að geraj menn harma bara hlutinn sinn. I annan tíma gengur betur - eins og á undanförnum misserum. Veðráttan hefur verið hagstæð og mikið fisk- magn á grunnslóðinni. Tímabundin velgengni þessara báta má þó ekki rugla menn í ríminu. Að sjálfsögðu hefur það engin áhrif á lífríki hafs- ins hvort þessi skip veiða fimm eða tíu þúsund tonnum meira eða minna af þorski frá ári til árs. Það er hrein Að sjálfsögðu hefur það engin áhrif á lífríki hafsins, segir Einar Oddur Kristjánsson, hvort krókabátar veiða fimm eða tíu þúsund tonnum meira eða minna af þorski frá ______ári til árs. firra að halda öðru fram. Ég er þess fullviss að lögin um stjórnun fisk- veiða standast og því er auðveldlega hægt að tryggja atvinnuréttindi allra. Hins vegar eru aðrir sem trúa því að í dómi Hæstaréttar felist þau skilaboð að fiskveiðum við ísland megi ekki stjórna öðruvísi en þannig að útdéilt sé kvótum jafnt til allra landsmanna. Ég ráðlegg mönnum eindregið að reyna ekki að hugsa til enda afleiðingar slíks fyr- irkomulags fyrr en eftir jól. Höfundur er alþingismaður.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.