Morgunblaðið - 17.04.1999, Side 57

MORGUNBLAÐIÐ
LAUGARDAGUR 17. APRÍL 1999 5 7
UMRÆÐAN
Stopp á rauðu ljósi
FYRIR allmörgum
árum efndu þáverandi
formenn Alþýðubanda-
lagsins og Alþýðu-
flokksins, þeir Olafur
Ragnar Grímsson og
Jón Baldvin Hannibals-
son, til fundaherferðar
um landið sem þeir
kölluðu á rauðu ljósi.
Tilgangur fundanna var
að draga fram málefna-
lega samstöðu þessara
tveggja flokka sem báð-
ir kenndu sig við sósíal-
isma. Islenskir jafnað-
armenn hafa í gegnum
tiðina sldpað sér í
marga stjórnmála-
flokka, væntanlega vegna þess að
þeim hefur hvorki hugnast að vinna
saman, né hafa þeh’ getað leyst úr
ágreiningsefnum sínum. Á rauðu
ljósi var tilraun til þess að yfirvinna
þessar hindranir.
Nú, löngu síðar hefur loks tekist
formleg samvinna með þessum
flokkum ásamt einum klofnings-
flokki jafnaðarmanna, Þjóðvaka, og
leifum Kvennalistans. Þrátt fyrir að
ekki hafi tekist að sameina alla ís-
lenska jafnaðarmenn í einum flokki,
því hluti þeirra stofnaði nýjan flokk,
er stóri draumurinn sagður orðinn
að veruleika. Kampakát heldur
Samfylkingin því að kjósendum að
loksins hafi íslenskum jafnaðar-
mönnum tekist að snúa við þróun-
inni sem hófst árið 1930 er AJþýðu-
flokkurinn klofnaði fyrst. En um
hvað hefur samvinna tekist og hver
er ávinningur þess fyrir landsmenn
að jafnaðarmenn bjóða nú ekki fram
undir nafni sinna gömlu flokka?
Strax í upphafi málefnaviðræðna
vinstri flokkanna kom fram skýr
ágreiningur milli þeirra í ýmsum
málum. Mikil tortryggni ríkti meðal
Alþýðubandalagsmanna í garð Al-
þýðuflokksmanna m.a. vegna fram-
göngu Sighvats Björgvinssonar í
heilbrigðismálum í tíð síðustu ríkis-
stjómai’. En einnig má nefna
ágreining í sjávarútvegs- og utan-
ríldsmálum. Álþýðuflokkurinn hafði
um nokkurt skeið haldið á lofti hug-
myndum um að leggja veiðileyfa-
gjald á sjávarútveginn. Alþýðu-
bandalagið studdi hins vegar í meg-
inatriðum ríkjandi fiskveiðistjóm-
kei-fi, enda hafði það líkt og Alþýðu-
flokkurinn verið einn af arkitektum
þess. Þá var Alþýðu-
bandalagið einnig mjög
mótfallið kröfu Alþýðu-
flokksins um að Island
sækti um inngöngu í
Evrópusambandið. Síð-
ast en ekki síst var Al-
þýðubandalagið á önd-
verðum meiði við Al-
þýðuflokkinn hvað
varðaði aðild Islands að
Atlantshafsbandalag-
inu og vamarsamstarf
íslands og Bandaríkj-
anna.
Nú er orðið ljóst að
málefnaviðræðurnar
sem leggja áttu grann-
inn að nýju bandalagi
jafnaðarmanna fóra að mestu út um
þúfur. Um það ber stefnuskrá Sam-
fylkingarinnar vitni. Engin sátt hef-
ur náðst milli íyrram Alþýðubanda-
Stjórnmál
í 70 ár hefur Sjálfstæð-
isflokkurinn unnið að
því ásamt lands-
mönnum, segir
Stefanía Oskarsddttir,
að byggja upp öflugt
✓
samfélag á Islandi.
lagsmanna og Alþýðuflokksins,
hvorki um sjávarútvegsstefnuna né
um utanríkismál. I báðum þessum
mikilvægu málaflokkum er kjósend-
um það eitt sagt að skoða eigi málin
á næsta kjörtímabili. Með slíku
orðalagi er gefið til kynna að vænta
megi breytinga, en ekki í hverju
þær era fólgnar. Þar með er kjós-
endum og hagsmunaaðilum sagt að
bíða á rauðu ljósi eftir því að Sam-
fylkingin nái saman.
En um eitt hefur aldrei verið
ágreiningur meðal íslenskra jafnað-
armanna. Þeir deila allir þeirri hug-
myndafræði að almenningur séu
óvirkir þolendur hagkei’fisins og
bíði með hendur í skauti eftir því að
ríkisvaldið færi þeim lífshamingj-
una. Þótt jafnaðarmenn hafi fyrir
nokkra hafnað leið þjóðnýtingar
vilja þeir enn sem fyrr leysa allan
vanda með ríkisafskiptum og
Stefanía
Óskarsdóttir
skattahækkunum. Efnahagsstefna
Samfylkingarinnar og Vinstri
grænna er hér engin undantekn-
ing. Stefna beggja þessara flokka
byggist á þeirri trú að stjórnmála-
mönnum sé betur treystandi til að
fara með fé en þeim sem þess aflar.
Bæði Samfylkingin og Vinstri
grænir vilja koma á fjölþrepa
skattkerfi sem ætlað er að tryggja
að enginn hafi meira til ráðstöfunar
en annar, þrátt fyrir ólíkt framlag
og ólíkar þarfir einstaklinga og fyr-
irtækja. Einnig boða þessir flokkar
auðlindaskatt og umhverfisskatta,
stórfelldar hækkanir fjár-
magnstekjuskatts og hækkun
tryggingargjalds. Jöfnuðinn og lífs-
hamingjuna á að tryggja með því
að setja rautt ljós á framkvæði
fólks og skammta því úr ríkisjöt-
unni.
Þrátt fyrir tilgerðarlegan áróður
Samfylkingarinnar um upphaf nýs
tímabils í íslenskri sögu með end-
urinnkomu þeirra sem nýs stjórn-
málaafls er hér ekkert nýtt á ferð.
Islenskum jafnaðarmönnum hefur
enn ekki tekist að bjóða fram trú-
verðuga stefnu sem styrkja mundi
íslenskt samfélag. Enn styðjast þeir
við gömlu klisjurnar sem víðast
annars staðar hefur verið hafnað og
þaga um það sem ekki er sátt um.
Færa Islendingar að ráðum þeirra
sætum við fljótt eftir, föst á rauðu
ljósi, á meðan fólk og fyrirtæki
flyttu sig um set þangað sem tæki-
færi byðust.
Islenskir jafnaðarmenn hafa
aldrei náð góðri fótfestu á Islandi
vegna þess að íslendingar er þjóð
gerenda en ekki þolenda. íslending-
ar vilja geta ráðið sínum örlögum
sjálfir. Vinsældir Sjálfstæðisflokks-
ins meðal kjósenda má rekja til
þessa. Sjálfstæðisflokkurinn hefur
ætíð sett manngildið í fyrirrúm og
hvatt til stjómarstefnu sem byggist
á ábyrgð einstaklinganna og sam-
vinnu ólíkra hópa. Meginboðskapur
sjálfstæðisstefnunnar er að for-
senda friðsams þjóðfélags sé að all-
ir láti sig umhverfi sitt varða og
hjálpi náunganum á sama tíma og
þeir huga að eigin garði. Ólíkt Sam-
fylkingunni vita kjósendur fyrir
hvað Sjálfstæðisflokkurinn stendur.
í 70 ár hefur Sjálfstæðisflokkurinn
unnið að því ásamt landsmönnum
að byggja upp öflugt samfélag á ís-
landi. Atkvæði greitt Sjálfstæðis-
flokknum er atkvæði greitt íslandi.
Höfundur skipar 11. sætí Sjálfstæð-
isflokksins í Reykjavík.
Unglingar, úrræða-
leysi og pólitík
ÞESSA dagana
brýna stjórnmálamenn
hin breiðu spjótin, æfa
fagurmæli og undh’-
búa landslýð fyi’ir
komandi kosningar.
Sitt sýnist hverjum um
ástandið; stjórnar-
flokkar mæra efnahag-
inn og stjórnai’and-
staðan reynir að sann-
færa okkur um að ein-
hverjir vondir kallar
undir verndarvæng
stjórnarinnar séu að
maula sífellt stærri
skerf af þjóðarkökunni.
Þannig er nú bara einu
sinni hinn pólitíski leik-
ur og hefur ekkert breyst frá því
að ég fór að fylgjast með pólitík
fyrir margt löngu.
Eitt er það mál sem ég vildi
vekja athygli á og í raun varpa
fram til umhugsunar fyrir þá
stjómmálamenn sem nú leita log-
andi ljósum að kosningamálum.
Það er staða þeirra bama og ung-
linga sem lent hafa utan garðs og
utan vegar vegna vímuefnaneyslu,
hvort sem um er að ræða neyslu
áfengis eða fíkniefna. Ég hef það
nefnilega á tilfinningunni (auk
heldur benda upplýsingar frá SÁÁ
til þess) að bömum og unglingum
fari stórum fjölgandi sem eiga í
vandræðum af þessum toga. í
starfi mínu sem prestur í stóra
hverfi í Reykjavík hef ég séð og
heyrt of margar harmsögur þar
sem böm niður í 12-13 ára aldur
hafa átt í hlut. Ég hef jafnvel heyrt
þau segja af partíum með síbrota-
mönnum, dópsölum og dæmdum
nauðgurum.
Islendingar búa nú við meiri
hagsæld og betri efni en nokkum
tímann fyrr. Tækifærin fyrir ungt
fólk (og eldra) era langtum fleiri en
áður, þökk sé upplýsingabylting-
unni. Á sama tíma er það að gerast
að heimur bama og unglinga verð-
ur hai’ðari og grimmari með hverju
árinu sem líður. Ef við geram ekk-
ert í málefnum þeÚTa getur val-
kösturinn orðið ógnarlegur. Hvem
varðar þá um góðan efnahag og
tækifæri ef mannfólk-
ið er of sjúkt til að
njóta þeirra?
Það vantar meiri
forvamir til að byrgja
branninn. Það vantar
fræðslu og áróður sem
beinist að foreldrum -
og það vantar úrræði
til að taka á málefnum
þeirra barna og ung-
hnga sem lent hafa út
af sporinu. Biðhstarn-
ir á þau fáu meðferð-
arheimili sem til eru
ná víst austur fyrir
Halldór Eden. Er ekki nær að
Reynisson stytta þennan rauna-
veg en t.d. holótta vegi
landsins - með fullri virðingu fyrir
vegagerðarmönnum?
Reyndar sagði mér einn alþing-
Vímuefni
Ég hef séð og heyrt of
margar harmsögur,
segir Halldór Reynis-
son, þar sem börn nið-
ur í 12-13 ára aldur
hafa átt í hlut.
ismaður sem á börn á unglingsaldri
að stjómmálaflokkur hans vildi
taka á þessum málaflokki. Ef ég
man hann rétt sagði hann að með
270 milljóna króna fjárveitingu
mætti stytta biðlistana um helm-
ing. Mér reiknast svo til að það sé
einn sjötti hluti leiðarinnar út í
flugvél þegar búið verður að
stækka flugstöðina á Keflavíkur-
flugvelli.
Ég beini orðum mínum sérstak-
lega til ykkar sem nú berjist fyrir
því að komast á þing. Heilbrigt
þjóðfélag byggist á heilbrigðu
mannlífi. Heilbrigt efnahagslíf
byggist á heilbrigðum einstakhng-
um. Vonandi sjáið þið það sem rit-
að er á vegginn!
Höfundur er prestur.
Gengið um gömlu þjóðleiðina
milli Hafna og Grindavíkur
Ljósmynd/Ólafur Sigurgeirsson
VIÐ Rauðhól á gömlu leiðinni milli Hafna og Grindavíkur.
FERÐAFÉLAG íslands efnir á
sunnudaginn, 18. apríl, kl. 10.30 til
gönguferðar um gömlu þjóðleiðina
mihi Hafna og Grindavíkur. Þegar
leiðin er farin úr Höfnum liggur
hún frá Kalmanstjöm um Hafnar-
sand fyrir norðan Presthól og um
Kinn þar sem farið er ofan í sigdal-
inn upp af Stóra-Sandvík, þaðan
hjá Haugum og yfir Haugsvörðu-
gjá og síðan með rótum Sandfells-
hæðar og fylgh’ gatan þar
hraunjaðri Eldvarpahraunsins. Þar
verður á vegi okkar nýlegur vegar-
slóði sem er tilkominn vegna lagn-
ingar Ijósleiðarans mikla. Þegar
kemur á móts við Rauðhól er farið
yfir hraunhaft að hólnum og síðan
hjá Eldvörpum og yfir Hrafnagjá
að Húsatóftum í Staðarhverfi.
Öll þessi leið er vel vörðuð og
ber þess merki að þar hefur verið
fjölfarið um aldir, víða sést hvar
umferðin hefir markað alldjúpar
götur í hraunið og lausagrjót hefir
verið tínt úr götunni og lagt til
hliðar. Þetta var aðalleið ver-
manna af Suðurlandi sem sóttu sjó
frá Höfnum og af Rosmhvalanesi,
þar hafa skreiðarlestir verið á
ferð. Eins hafa Grindvíkingar lagt
leið sína þar um á þeim tíma sem
þeir þurftu að sækja verslun til
Básenda, þótt þeir hafi einnig farið
Á slóðum
Ferðafélags
íslands
Hafnir voru fyrr á
öldum, segir Olafur
Sigurgeirsson, blóm-
legur útgerðarstaður.
sjóleiðina, en á sautjándu og átj-
ándu öld urðu þeir að sæta því í
nokkra áratugi að sækja verslun
þangað, sökum þess að kaupmenn
treystu sér ekki til að sigla til
Grindavíkur vegna skipsskaða sem
urðu þar á fyrri hluta sautjándu
aldar. Þá hefur Sigvaldi Sæmunds-
son póstur verið þarna á ferð, á
leið sinni milli Básenda og Grinda-
víkur, en hann var fyrsti póstur
sem ráðinn var með skriflegum
samningi til póstferða árið 1785.
Hafnir voru fyrr á öldum blóm-
legur útgerðarstaður og var þar
stundaður umfangsmikill búskap-
ur bæði til lands og sjávar. Ver-
menn fjölmenntu þangað á vertíð-
um og era sagnir til um stórfellda
útgerð Ketils Ketilssonar í Kot-
vogi, en hann gerði út þrjú skip, á
árunum 1870-1880, og vora þá um
50 sjómenn á hans vegum auk 22
annarra heimilismanna. Ketill var
meðal auðugustu manna landsins á
sínum tíma, hann byggði stein-
kirkju þá á Hvalsnesi sem enn
stendur, en Ketill átti meðal ann-
ars alla Hvalsnestorfuna og Járn-
gerðarstaði í Grindavík.
Landkostum hefur á síðari öld-
um hrakað mjög í Höfnum vegna
sandágangs og margir bæir farið í
eyði af þeim sökum, þar á meðal
Haugsendar sem snemma fóra í
eyði, en Haugsendar vora á milli
Kirkjuvogs og Merkiness, vora
tún þar mikil, vegleg húsaskipan
og myndarlega búið. Sagnir um
mannlíf þar lifa í gömlum hús-
gangi:
A Haugsendum er húsavist
sem höldar lofa
Þar hefur margur glaður gist,
og gleymt að sofa.
Ég hefi stundum heyrt þessa
fornu þjóðleið nefnda Prestastíg
en hvergi hefi ég fundið það nafn í
þeim bókum sem ég hefi séð. Þó
má geta þess að með prestakalla-
lögum frá 1907 var Kirkjuvogs-
sókn í Höfnum lögð til Staðar-
prestakalls í Grindavík og hefur
því Staðarprestur oft átt erindi um
þessa fornu leið þar til Staðar-
prestsetur var lagt af 1928 og
Kirkjuvogskirkja lögð til Grinda-
víkurprests.
Geir Bachmann lýsir þeim þjóð-
leiðum sem frá Grindavík liggja í
sóknarlýsingu frá 1840. Hann
nefnir með nafni fyrstu þrjá aðal-
vegi yfir hraunin en segir svo: „Sá
fjórði og síðasti vegui’ sem úr
sókninni liggur og alþjóðarvegur
má kallast liggur upp frá Húsat-
óttum í útnorður ofan í Hafnirnar
og er hann sá eini sem héðan far-
inn verður þangað." Þetta er eini
vegurinn frá Grindavík sem Geir
nefnir ekki með nafni.
Höfundur er fararstjóri hjú Ferða■
félagi Islands.
*
t