Morgunblaðið - 17.04.1999, Síða 68

68 LAUGARDAGUR 17. APRÍL 1999
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
JÓN
SIG URÐSSON
+ Jón Sigurðsson
bóndi í Skolla-
gróf í Hrunamanna-
hreppi fæddist á
Stekk við Hafnar-
fjörð 6. september
1921. Hann lést á
heimili sínu 11. apr-
íl síðastliðinn. For-
eldrar hans voru
Helga Eiríksdóttir
-uf húsfreyja, f. 1.10.
1879 í Kjarnholtum
í Biskupstungum, d.
22.12. 1944, og Sig-
urður Magnússon
bóndi, f. 17.6. 1868
á Digranesi í Seltjarnarnes-
hreppi hinum forna, d. 18.9.
1936. Jón var næstyngstur 15
systkina og eru nú aðeins tvær
systur á lífi, þær Svala, f. 17.9.
1918, búsett í Nýlendu á Hvals-
nesi, og Elín, f. 18.11. 1915, bú-
sett í Reykjavík.
Hinn 11. desember 1957
kvæntist Jón Ernu Siguijóns-
dóttur frá Leifshúsum á Sval-
barðsströnd, f. 8.3. 1928, d 22.1.
1998. Jón og Erna slitu samvist-
ir árið 1973. Synir Emu og
fóstursynir Jóns eru tvíburam-
ir Skírnir og Baldur Garðars-
synir, f. 13.11. 1950. Skírnir er
prestur í Þrándheimi í Noregi,
var kvæntur Torill Albrigtsen
og eru börn þeirra þrjú, Anita,
David og Eiine. Baldur er líf-
fræðingur og kenn-
ari, búsettur í Kópa-
vogi, sambýliskona
hans er Herdís Hólm-
steinsdóttir, börn
þeirra em Asa og
Davíð Arnar. Sonur
Baldurs og Jóhönnu
Gestsdóttur f.v. konu
hans er Gestur. Börn
Jóns og Emu eru: 1)
Aðalheiður, f. 25.11.
1957, búfræðingur
og húsmóðir á Flúð-
um, gift Reyni Guð-
mundssyni, f. 12.6.
1960, skrifstofu-
stjóra, börn þeirra eru: A) Unnur
Rán, f. 1.12. 1982. B) Daníel, f.
17.5. 1985. C) Atli Þór, f. 8.5.
1992. 2) Sigurjón Valdimar, f.
19.10. 1960 búfræðingur og
kaupmaður, búsettur á Selfossi.
Sambýliskona hans er Sigrún
Guðmundsdóttir, f. 4.10. 1960,
mjólkurfræðingur, þeirra synir
eru: A) Friðgeir Pétursson, f. 5.2.
1985, sonur Sigrúnar og fóstur-
sonur Sigurjóns. B) Jóhann Örn,
f. 11.8. 1991. 3) Sigurður Hauk-
ur, f. 20.3. 1965, búfræðingur og
bóndi í Skollagróf, kvæntur
Fjólu Helgadóttur, f. 11.1. 1965,
búfræðingur og bóndi, þeirra
börn em: A) Jón Hjalti, f. 26.1.
1986. B) Þorbjörg Helga, f. 15.10.
1991. C) Guðjón Örn, f. 22.4.
1995. D) Heigi Valdimar, f. 21.7.
1998.
Jón ólst upp í Stekk við hefð-
bundin landbúnaðarstörf, lauk
fullnaðarprófi frá Barnaskóla
Hafnarfjarðar árið 1935, vann
siðan við búið í Stekk og ýmsa
verkamannavinnu í Hafnarfírði
til vors árið 1942 er hann festi
kaup á jörðinni í Skollagróf, þá
tvítugur að aldri og bjó þar til
dauðadags. Bjó alla tíð alhliða
búskap og stundaði markvissa
ræktun á bústofni sinum, jafnt
kúm, kindum sem hrossum, þó
þekktastur væri hann fyrir ár-
angur sinn í hrossarækt. Árið
1985 fóru Sigurður Haukur,
sonur Jóns og Fjóla kona hans
að búa með honum og tóku
smám saman við búrekstrinum
á nokkrum árum, en Jón bjó
áfram í Skollagróf og stundaði
hrossarækt í smáum stíl.
Jón var hagmæltur og urðu
margar stökur hans landsfræg-
ar. Einnig ritaði hann fjölda
greina og ritgerða í dagblöð,
tímarit og bækur um sfjórnmál,
ættfræði, hrossarækt og fleira.
Félagsmálastörf Jóns voru að
mestu leyti á sviði hesta-
mennsku og hrossaræktar en
einnig var hann formaður
skólanefndar Flúðaskóla um
árabil og tók virkan þátt í starfi
Sjálfstæðisflokksins, var m.a.
landsfundarfulltrúi til fjölda
ára. Jón var umboðsmaður
Morgunblaðsins í Hrunamanna-
hreppi um árabil.
Utför Jóns fer fram frá Skál-
holtskirkju í Biskupstungum í
dag og hefst athöfnin klukkan
13.30. Jarðsett verður í Hruna.
í dag er kvaddur hinstu kveðju
Jón Sigurðsson bóndi í Skollagróf í
Hrunamannahreppi. Ekki er ætlun-
in að rekja æviferil Jóns hér, heldur
viljum við segja frá kynnum okkar
við hann. Við systur kynntumst Jóni
þegar systir okkar hóf búskap með
Sigurði, yngsta syni Jóns, fyrir 15
árum síðan. Hefur það æ síðan gefið
okkur og fjölskyldum okkar mikla
gleði að heyra Jón segja frá hestum
og hestaferðum, enda fáir jafhfróðir
um hesta og hann var og minnugur
var hann á hesta með eindæmum.
Minnisstætt er mörgum er Jón fór
einn með tvo hesta og hund uppá há-
lendið í september 1986 er hann varð
65 ára, þar sem hann lenti í hinum
mestu hrakningum en frá þeirri ferð
segir hann í bókinni Með reistan
makka. Er sú frásögn gott merki um
seiglu þá sem í honum bjó fram á
síðasta dag.
Hestarækt Jóns hefur skilað
mörgum góðum gæðingum og ber
hæst árangur Neista frá Skollagróf
á Landsmóti 1970. Undan og út af
honum hafa komið margir afbragðs
reiðhestar og kynbótahross. Fjóla
og Sigurður hófu búskap í Skolla-
gróf og bjó Jón hjá þeim þeirra bú-
skaparár, nú síðustu árin í „Ellikof-
anum“ eins og hann nefndi hús sitt
er hann lét reisa við hlið íbúðar-
hússins. Jón hefur verið frekar
heilsutæpur um skeið og er okkur
systrum minnisstætt er Jón fór á
hestbak í október síðastliðnum, því
hann gat varla gengið nema við staf,
en stafinn hafði hann með sér á
hestbaki ef á þyrfti að halda. Reið-
hestur Jóns í þessum síðasta reiðtúr
hans var Volki 20 vetra gamall er
verið hefur reiðhestur Jóns til
margra ára og fór með honum í áð-
umefnda íjallaferð. En á bak fór
hann og smalaði hann til hrossum í
miklu brattlendi en með í för voru
Sigurður sonur hans og Jón Hjalti
sonarsonur sem nú saknar afa síns
sárt, en þeir voru afar nánir. Sagði
Jón við það tækifæri að hann hefði
nú ekki mikið að lifa fyrir ef hann
v? hætti að komast á hestbak.
Frásagnargleði Jóns var mikil og
hafði hann skemmtilegan húmor og
gaman var að hlusta á hann segja frá
mönnum og málefnum. Ættir hesta
og manna gat hann rakið endalaust
ef hann vissi einhver deili á viðkom-
andi.
___ Jón hafði afar gaman af bama-
■Bkbörnunum og var stoltur af þeim.
Hafði hann mikið metnað íyrir
þeirra hönd og lagði að þeim að
standa sig vel í námi. Hagyrtur var
hann mjög og munu systkinin í
Skollagróf seinna meir hafa gaman
af vísunum sem afi orti til þeirra við
hin ýmsu tækifæri. Hann var gjaf-
mildur og styrkti oft hinar ýmsu
fjáröflunamefndir með því að gefa
þeim folöld. Ein sú síðasta slík gjöf
var til Kvennadeildar Fáks nú í mars
og eru honum færðar þakkir fyrir.
Hann bar hlýjan hug til Fáks og bar
mikla virðingu fyrir kvenfélögum.
Þórdís Liljudóttir þakkar hér einnig
fyrir „Lindu“ sína sem hann gaf
henni í vöggjugjöf.
Við systumar kveðjum Jón með
söknuði og munum alla tíð búa að
þeim fróðleik sem hann miðlaði til
okkar. Fjölskyldu hans sendum við
okkar innilegustu samúðarkveðjur.
Helga Björg og Lilja.
Jón Sigurðson bóndi í Skollagróf
er látinn. Andlát hans kom ekki á
óvart en þó er eins og visst tóm
hafi skapast. Jón frændi minn var
mér kær og traustur vinur og á
margan hátt tenging við fortíðina.
Ekki var það einugis frændsemi
sem batt okkur saman heldur sam-
eiginlegt áhugamál okkar, íslenski
hesturinn.
Ailt frá blautu bamsbeini voru
hestar sterkm- þáttur í lífi Jóns. Sig-
urður faðir hans þjálfaði hesta fyrir
heldi-i borgara í Revkjavík. Hafði
Jón mikinn áhuga á þessum starfa
fóður síns. Rétt um tvítugt réðst Jón
í það stórvirki að kaupa jörðina
Skollagróf í Hrunamannahreppi. Þar
bjó hann svo alla ævi.
Þótt Jón hefði áhuga á öllum
skepnum var það hrossaræktin sem
var efst í huga hans. Snemma eign-
aðist hann gæðinginn Hremmsu frá
Brandsstöðum sem reyndist einnig
afar vel sem kynbótahryssa og sonur
hennar Neisti hreppti Sleipnisbikar-
inn á Þingvöllum 1970.
Jón hafði ætíð fastmótaðar skoð-
anir á því hvemig hross ættu að vera
og ræktaði eftir því og fórst það vel
úr hendi eins og fjöldi SkoIIagrófar-
hrossa ber vitni um.
Jón var vel hagmæltur og urðu
margar vísur hans fleygar, einkum
meðal hestamanna. Hann var stað-
fastur í skoðunum, vel ritfær og al-
veg stálminnugur.
Nú þegar leiðir okkar frændanna
skiljast er mér efst í huga þakklæti
fyrir vináttu okkar, þakklæti fyrir
staðfestu og hreinskilni og þakklæti
fyrir allar gjafimar.
Blessuð sé minning Jóns Sigurðs-
sonar.
Lárus Bragason, Miðhúsum.
Þegar hinn venjulegi íslendingur
ekur á nýja bílnum sínum á mesta
leyfilega hraða suður á Keflavíkm--
flugvöll í upphafi utanlandsferðar,
eða í öðrum erindagjörðum, er ekki
líklegt að hann láti hugann reika til
síðustu aldamóta og sjái fyrir sér
mannlífið eða staðhætti sem þar
voru. Og jafnvel þótt hann reyni, þá
er ekki einboðið að hann geti skilið
það. Kringum Hafnarfjörð, í Hraun-
unum og á Vatnsleysuströnd, var
allt krökkt af lágreistum kotum, þar
sem fólk barðist fyrir lífi sínu í sárri
fátækt. Flestir áttu nokkrar kindur,
eina kú og jafnvel einn hest, að öðra
leyti reyndi fólk að framfleyta sér af
útræði eða stopulli eyrarvinnu. Því
síður skilja það nútíma gróður-
vemdarmenn hvemig nokkur gras-
tó eða mosaþemba getur verið eftir
á Reykjanesi, þar sem ofbeitin hlýt-
ur að hafa verið gríðarleg.
Eitt kotanna við Hafnarfjörð hét
Stekkm-. Þar fæddist 6. september
1921 Jón Sigurðsson sem andaðist
eftir erfiða og stranga legu heima í
Skollagróf 11. þessa mánaðar. For-
eldrar hans voru þau Helga Eiríks-
dóttir, fædd í Kjarnholtum í Bisk-
upstungum, og Sigurður Magnús-
son, fæddur í Digranesi í Seltjarn-
arneshreppi. Þau byrjuðu búskap í
kotum tveim er hétu Suðurkot og
Litli-Nýibær við Krísuvík og þar
fæddust þeim fyrstu börnin, en
1906 fluttu þau að Stekk við Hafn-
arfjörð. Ekki var auður í garði hjá
þeim frekar en víða annars staðar á
þeim árum. Frelsi fátæklingsins lít-
ið annað en að geta börn, enda
fjölgaði þeim fljótt og urðu alls 15.
Ofan á sára fátækt bættust berkl-
arnir sem léku fjölskylduna grátt.
Með harðfylgi og aðgæslu tókst
þeim þó að halda heimilinu að
mestu saman. Um leið og börnin
uxu upp fóra þau að heiman, fyrst
sem matvinnungar, síðan í kaupa-
mennsku. Það var örlagaríkt fyrir
þessa fjölskyldu að Magnús, elsti
sonurinn, fór átta ára gamall sem
smali að Brú í Biskupstungum og
um haustið til Karls Bemhöfts að
Hlíð í Hranamannahreppi. Þaðan
fermdist hann og fór síðan að
Hörgsholti til Guðmundar Jónsson-
ar og Katrínar Bjamadóttir sem
þar bjuggu stórbúi. Þau tengsl urðu
til þess að flest systkinin fóru aust-
ur í Hrunamannahrepp til lengri
eða skemmri dvalar. Vorið 1926
fóru þær Björg frá Brandsbæ og
Kristín, systir Jóns, sem kaupakon-
ur að Kluftum í Hrunamanna-
hreppi, Kristín reiddi Jón, þá fjög-
urra ára, með sér. Þar bjuggu
bræðumir frá Stekk, Magnús og
Guðmundur, á hálflendunni en á
móti þeim bjuggu gömul hjón, Jó-
hann Jónsson og Halldóra Tómas-
dóttir. Þar dvaldi Jón í góðu yfirlæti
sumar- og vetrarlar.gt en vorið eftir
fór hann aftur heim til sín í Stekk.
Sumarið 1929 var hann til snúninga
aftur á Kluftum hjá gömlu hjónun-
um. Næstu árin gekk hann í barna-
skóla í Hafnarfirði og vann ýmiss
konar lausavinnu eins og títt var.
Arið 1942 keypti Jón jörðina Skolla-
gróf í Hrunamannahreppi, þá að-
eins 21 árs, og gerist bóndi. Fyrstu
árin voru Guðjón bróðir hans og
Svala systir hans hjá honum en árið
1954 kom Erna Sigurjónsdóttir,
ættuð af Svalbarðsströnd, til hans
sem ráðskona, með tvo unga drengi,
Baldur ög Skírni Garðarssyni. Þau
ganga í hjónaband 1956. Næstu árin
eignuðust þau þrjú böm saman, Að-
alheiði, Sigm-jón og Sigurð Hauk,
en 1973 slitu þau samvistir. Eftir
það var Jón oft einn í Skollagróf allt
þar til er Sigurður Haukur og Fjóla
kona hans tóku við búi.
I Almanaki hins íslenska þjóð-
vinafélags 1944 stendur um árið
1942: „Sumarið var fremur óþurrka-
samt, einkum síðari hluti þess, vetur
gekk snemma í garð (...) tún spruttu
seint, en urðu þó allvel sprottin að
lokum.“ Um haustið kom forða-
gæslumaðurinn að Skollagróf,
mældi alla stabba nákvæmlega og
skrifaði niður, settist síðan við bað-
stofúborðið þar sem birtan féll best
á blöðin og reiknaði nákvæmlega.
Kom þá í ljós að 70 hestburði vant-
aði upp á að heyin væru nægjanleg
til að framfleyta fénaðinum. Forða-
gæslumaðurinn reyndi að ræða um
úrlausn vandans en fékk lítil svör.
Fn þegar hann kom aftur í vorskoð-
unina þá voru fymingar í Skollagróf
nákvæmlega jafn miklar og upp á
hafði vantað um haustið. Þetta litla
minni lýsir Jóni í Skollagróf. Hann
var alla tíð lítið fyrir að aðrir ráðsk-
uðust með sín mál. Jón kom ótrú-
lega mótaður af sínum hugmyndum
að Skollagróf, fór óhikað sínar leiðir
í búskapnum, kærði sig kollóttan um
annarra ráð, féll þess vegna aldrei
fyllilega að venjum og siðum rótgró-
inna Hreppamanna. Fyrstu árin var
léleg vatnslögn í Skollagróf, það
varð til þess að Jón, til hægðarauka,
leysti kýrnar úr fjósi til brynningar.
Þetta var umtalað í Hreppum og
þóttu skrýtnir búskaparhættir, en
til að storka samfélaginu hélt Jón
þessu áfram út sinn búskap.
Það sem halda mun nafni Jóns í
Skollagróf lengst á loft er án efa
hrossarækt hans. Hann var svo lán-
samur að kaupa á fyrstu búskapar-
áram sínum grátt mertrippi frá
Brandstöðum í Húnaþingi. Hryss-
unni gaf hann nafnið Hremsa og
hún reyndist úrvals gæðingur. Út af
henni era flest hrossin í Skollagróf
og fjöldi annarra hrossa um allt
land. Frá Skollagróf hafa komið
mörg afburða góð hross sem staðið
hafa efst eða með þeim efstu á stór-
mótum. Til að geta stundað hrossa-
ræktina keypti Jón stóra jörð í
Hranamannahreppi, Jötuna, þá
komna í eyði. Jón hafði mikið yndi
að hestum, tamdi fjöldann allan og
reið alla tíð mikið út'sér til ánægju.
Gegnum hestamennskuna eignaðist
hann marga vini, vítt og breitt um
landið. Hann kunni líka að rækta
vinskap, var ólatur að skrifa sendi-
bréf og á seinni áram að tala við
menn í síma. Afburða fagra rithönd
hafði hann og var stílisti góður.
Ekki spillti það heldur að hagyi-ð-
ingur var hann snjall og urðu marg-
ar lausavísur hans landsfleygar.
Hvernig Jón í Skollagróf komst
fram úr öllum sínum verkum, oft
einbúi, er mörgum ráðgáta. Því ofan
á erfiðar og óhægar gegningar,
lengst af í gömlum húsum, fór hann
oft af bæ, bæði til að rabba við
kunningja sína, sækja fundi og sam-
komur. En Jón var einstaklega
svefngrannur maður, reis úr rekkju
fyrir allar aldir og var oft lengi að.
Jón í Skollagróf ól með sér miklar
þverstæður, hann var í eðli sínu ein-
fari, þó var hann félagslyndur.
Hann var hinn mesti sérvitringur,
þó gat hann verið víðsýnn. Hann
var fámáll og dulur, þó var hann
skemmtilegur. Svona mætti lengi
telja. En fyrst og fremst var Jón
harðgreindur maður, sem sumum
sást yfir, sem ekki þekktu hann eða
báru þroska til að skilja hann.
Jón Hermannsson.
Jón í Skollagróf hefir kvatt jarð-
vistina. Sjúkur studdist hann við
staf. Auðvitað var þetta hjálpartæki
sérstakt. Annað hefði farið á skjön
við manninn.
Stafurinn var 5/8 rör úr Hruna-
kirkju og hafði lent í afgangi við
endurnýjun kirkjuhússins.
Tíminn vinnur á okkur öllum og
eru ekki tíðindi. Hitt rumskar frek-
ar við að hver gengin manneskja er
eins og frá okkur öllum tekin því
tíminn þegar sól var í hádegi hneig-
ir sig til kvölds og því er söknuður-
inn yfirsterkari sorginni því við er-
um samferðafólk á lífsins vegi.
Kvaddur er sá er tengdi saman nú-
tíðina og hið liðna.
Lærdómur er venjulega undirbú-
inn með lestri bóka sem hald er í.
Framhaldsmenntunin er þegin af
því samferðafólki er sker sig úr.
Ekki með hamagangi heldur hinu
að vera efst á blaði ef þarf á ein-
hverju að halda sem segja þarf. Jón
í Skollagróf þurfti ekki langar ræð-
ur heldur var máls hans beðið því
það skipti máli.
I hógværð þess er veldur hinu
bitra vopni ferskeytlunnar, þessu
vopni sem Hallgrímur Pétursson
blessaður sigraði gilda útvegsbænd-
ur með einni vísu. Þennan hagleik
og meistaratök átti Jón í Skollagróf
jafnan tiltæk en beitti í tilefni hinn-
ar líðandi stundar.
Hin sterku tök römbuðu oft á
barmi háðs og ádeilu en framsetn-
ingin var öragg. Hann skipaði sér á
bekk hagyrðingsins, vissi takmörk-
in. Vildi síst af öllu vera skáld en
enginn fór í fótspor hans.
Jón sagði alla söguna í snjallri
vísu og leyfði þannig stund augna-
bliksins í lýsingu á samverunni og
tilefni. Það stóð eftir en ræður okk-
ar hinna eru gleymdar.
Jón í Skollagróf var hestamaður í
besta skilningi þess hugtaks. Feg-
urðin og hæfileikar eru nokkuð sem
hugur okkar stendur til en allavega
fer um hvernig úr vinnst. Jón vissi
um markmiðið en var ásköpuð sú
greind er hreykir sér ekki heldur
varð eins og áttaviti þeirra sem
dútla við hestamennsku sér til hug-
arhægðar en ætla aldrei að geysast
fram í fylkingarbrjósti.
Kvaddur er samferðamaður sem
ber að þakka samleiðina. Orð hans
og upplit verða eftir þá hann er
genginn. I ársbyrjun héldu karlar í
Gusti sem er félag hestamanna
fund. Dálítið sér á báti. Jón í Skolla-
gróf var heiðursgestur en tilefnið að
karladeildin var að styðja kvenna-
deildina í sama félagi með því að
bergja bjór og stöku maður þáði
víntár. Þeta var „Kulsfélagið“ en
hestfolald vel ættað hafði Jón gefið
og félagamir síðan spunnið utanum
tilefnið.
Jón í Skollagróf stóð upp til
brottfarar fyrr en aðrir menn.
Kveðjur hans vora auðsæjar. Hann
var á förum. Sonur studdi föður úr
húsi en okkur sem áttum því láni að
fagna að vera ekki minna en kunn-
ingjar sáum vistaskipti í nánd.
Kveðskapur Jóns bónda var listi-
lega gerður. Vísurnar runnu
áreynslulaust frá honum og hittu
alltaf í mark. Hann greip á lofti það
sem sagt var og batt í bundið mál.
Marga gladdi hann en engan særði
þó getað hefði.
Jón í Skollagrof valdi sér býlið
með viðeigandi nafni. Osköp gott að
hann var ekki kenndur við Stóra-
borg eða Glæsibæ.
Handtak Jóns er hann kvaddi
þetta karlakvöld í reiðhöll Gusts var
hlýtt því það kom frá sálinni.
Glettnin í augum hins sjúka
manns gleymist ekki.
Hann bað fyrir kveðju til djákn-
ans. Því emm við hjónin bæði og