Morgunblaðið - 17.04.1999, Blaðsíða 69

MORGUNBLAÐIÐ
MINNINGAR
LAUGARDAGUR 17. APRÍL 1999 69
það í fyrsta skipti ábyrg fyi'ir sömu
skrifum.
Kveðja okkar er þökk fyrir geng-
inn veg.
Kristín Bngeskov,
Björn Sigurðsson.
Kunnur hestamaður og hrossa-
ræktarbóndi, Jón Sigurðsson í
Skollagróf, hefur kvatt sitt jarðlíf.
Við fráfall hans koma margar minn-
ingar upp í hugann þar sem ég
þekkti Jón allt frá því er ég var á
unga aldri. Það sem leiddi okkur þó
saman meira en marga aðra sveit-
unga mína var sama áhugamálið,
hestamennska og hrossarækt.
Jón var fæddur að Stekk við
Hafnarfjörð, einn 15 systkina. Þar
var ekki auður í garði á uppvaxtar-
árum hans fremur en svo víða þá
þeim árum. Barnafjöldi sem þufti að
fæða og skæða, að auki sótti hvíti
dauðinn að fjölskyldunni með mikl-
um veikindum og var Jón þar ekki
undanskilinn. Yngsti bróðirinn
Hjalti dó úr berklum aðeins 16 ára
gamall og Guðmundur, bróðir Jóns,
þá bóndi á Kluftum, dó einnig af
völdum berkla 38 ára gamall.
Snemma hneigðist hugur Jóns að
skepnum sem hann hafði mikið yndi
af enda foreldrar hans orðlagt bú-
fólk. Jón átti mörg sporin í nágrenni
Hafnarfjarðar í smalamennsku og
öðru kindastússi. Hann gjörþekkti
þessa sérstöku og fögru umgjörð
sem liggur um Hafnarfjörð þar sem
hann átti sín æsku- spor. Jón hafði
ánægju af því að ræða um þessar
æskustöðvar sínar, sem honum
þótti einkar vænt um, við mig, þar
sem hann vissi að ég er þar nokkuð
kunnugur og hef mætur á þessum
fagra stað.
Hugur hans snerist snemma til
búskapar og varð úr að hann hóf
búskap að Skollagróf hér í sveitinni
aðeins tvítugur að aldri. Hann var
ættaður héðan að austan og hafði
dvalið allnokkur sumur að Berghyl
hjá systur sinni svo að hann þekkti
sig vel hér eystra. En það er í mörg
horn að líta og lífið ekki alltaf dans
á rósum hjá einyrkjabændum þó að
ræktun jarðar og búfjár gefl sálinni
mikið. Veraldarauður er enda af-
stætt hugtak og ekki allt fengið með
honum, en þessi sérstæði maður,
sem Jón var, hafði ekki mikið af
honum að segja. Heilsa hans var oft
heldur ekki sem skyldi, einkum er
leið á ævina, að auki sem hann fékk
berkla á unga aldri sem fyrr sagði.
Jón var kunnur fyrir hrossarækt
sína og náði því mikla takmarki í
ræktunarstarfi sínu að eiga efsta
stóðhest með afkvæmum á lands-
mótinu í Skógarhólum árið 1970 og
hljóta Sleipnisbikarinn, eftir-
sóttasta verðlaunagrip sem Bænda-
samtökin veita. Auk margra ann-
arra verðlauna fyrir gæðinga sína.
Gullmerki Landssambands hesta-
mannafélaga hlaut hann fyrir rækt-
unarárangur sinn. Stóðhesturinn
Neisti, sá er bikarinn hlaut, var son-
ur hryssunnar Hremsu sem hann
eignaðist sama vorið og hann fór að
búa. Hryssan sem þá var aðeins
þriggja vetra reyndist honum mikil
ættmóðir í hrossarækt hans. Eru öll
hrossin í Skollagróf að einhverju
leyti komin út af henni.
Eg sé fyrir mér þennan árrisula
og reglusama mann leggja hnakk á
þessa fríðu, hvítu hryssu, með
dimmblá augu, í morgunljómanum
og njóta góðgangsins sem hún hafði
nægan. Fáum lánað hjá Einari Ben.
úr Fákum:
Maður og hestur, þeir eru eitt
fyrir utan hinn skammsýna, markaða baug.
Þar finnst, hvernig æðum alls fjörs er veitt
úr farvegi einum, frá sömu taug.
Þeir eru báðir með eilífum sálum,
þó andann þeir lofi á tveimur málum,
- og saman þeir teyga loftsins laug
lífdrykk af morgunsins gullroðnu skálum.
Ferðin er á enda, oft kom ég að
Skollagróf. Einnig voru margar
stundirnar sem við áttum saman á
hestum. Þakka ber fyrir að hafa
fengið að koma á bak nokkrum af
þínum góðu hrossum sem eru mér
minnisstæð til æviloka.
Fjölskyldunni votta ég innilega
samúð.
Sigurður Signiundsson.
Jón Sigurðsson bóndi í Skollagróf
var um margt sérstæður maður.
Hann var ekki hávaðasamur eða að-
sópsmikill á mannamótum, en hafði
þó með verkum sínum og skoðunum
meiri áhrif en almennt gerist. Það
var einkum á sviði hrossaræktar, en
þar voru markmið hans að sumu
leyti önnur en þau sem mest hafa
tíðkast.
Jón var svo að segja samgróinn
stóði sínu í um hálfa öld. Hann
fylgdist grannt með hreyfingum ný-
fæddu folaldanna og allt þar til
skólagöngu þeirra lauk. Hann hafði
því aflað sér gífurlegrar þekkingar
og reynslu á flestu því sem við kem-
ur hrossarækt og tamningum. Jón
hafði mjög gott minni og skarpa at-
hyglisgáfu og því er ekki að undra
að þarna hafi myndast dýrmætur
þekkingarsjóður sem ýmsir vina
hans hafa notið góðs af, en á þó eftir
að verða meira metinn síðar.
Jón hafði mjög ákveðnar skoðanir
á því hvemig hestur þyrfti að vera
til þess að geta talist gæðingar, og
stefndi hann ótrauður að ræktun
slíkra hrossa. Glæsilega frambygg-
ingu og fótlyftu taldi hann aukaat-
riði, sem raunar þyrftu ekki að vera
umfram það að hesturinn færi vel í
beisli og hreyfði sig í jafnvægi. En
mikilvægara væri að hesturinn væri
vel byggður að aftan, því að það
ákvarðaði hvemig sporið væri. Var
hann mjög kröfuharður og næmur á
að töltið væri ekki aðeins tölt, held-
ur þyrfti að búa í því þetta yndis-
lega spor sem erfitt er að lýsa, en
verður að finna.
Vegna þess hve litla áherslu Jón
lagði á hálslengd hesta og því um
líkt í ræktun sinni, hafa Skollagróf-
arhestar stundum átt erfitt upp-
dráttar á sýningum, þar sem grófur
og hár framfótaburður grípur frek-
ar augu áhorfandans en sporið ynd-
islega. En um allt land, upp til
sveita og fjalla, era hestar af kyni
Jóns í Skollagróf að veita eigendum
sínum innsýn í dýrð hestamennsk-
unnar, þar sem meira skiptir að
finna einn með hesti sínum fjörið,
kraftinn og yndisleik sporsins, held-
ur en klapp áhorfandans.
Jón var snjall reiðmaður og af-
burða tamningamaður. Manni
fannst oft þessi rósemisbóndi skipta
um ham þegar hann var sestur í
hnakkinn. Glampi kom í augun og
viðbrögð öll kvikari. Eg held, eink-
um á seinni árum, að hesturinn hafi
betur hæft og hlýtt síkvikum huga
hans en vinnulúinn líkami bóndans.
Eg hitti Jón síðast fyrir nokkrum
vikum á sjúkrahúsi í Hafnarfirði er
hann lá banaleguna. Hann var lík-
amlega illa haldinn og vissi ná-
kvæmlega hvert stefndi. Hann
ræddi um afkomendur sína af stolti
og þakklæti eins og hann hafði oft
áður gert. Hann talaði einnig af
mikilli visku, rósemi og glettni um
það sem framundan væri hjá sér.
Hugsunin var skýr og skipulögð
eins og alltaf áður. Þótt hann færi
um víðan völl í hugrenningum sín-
um þá tapaði hann aldrei þræðin-
um, það var samhengi í öllu og hver
hugsun hafði sinn stað í heildar-
myndinni.
Það hafa ófáir gæðingarnir beðið
Jóns við Gjallarbrúna. Ekki er ólík-
legt hann hafi lagt á Hremmsu
gömlu, en hinir klárarnir fylgt með,
eins og húsbóndi þeirra hafði fyrir
löngu kennt þeim.
Sigurður G. Thoroddsen.
„Eigi skal haltur ganga meðan
báðir fætur era jafnlangir."
Þetta virtust vera einkunnarorð
Jóns í Gróf, sem kvaddi sviðið 11.
apríl kl. 8 árdegis. Það hefði verið
líkt honum að gera það að gamni
sínu að þrauka með viðskilnaðinn til
kl. 11, þar sem það var hans uppá-
haldstala, en vísast hefur hann átt
óhægt með að fylgjast með klukk-
unni, fársjúkur.
Það hefur bæði verið eðlislægt og
ráðist af fjölskylduástæðum að Jón
fór ungur að treysta mest á sjálfan
sig, án viðmiðunar við aðra. Stund-
um var þetta kallað þrjóska og varð
honum bæði til gagns og ógagns,
eins og gengur, en ógjarnan guggn-
aði hann, þó á móti blési. Hann bjó
langa starfsævi í Skollagróf, glögg-
ur og snjall á skepnur og hermdi
ekki eftir öðram við búverkin. Það
var umtalaður háttur hans, sem að
hluta hefur stafað af knöppum hey-
feng, að beita kúnum að vetrinum,
svo þær kröfsuðu snjóinn eins og
hross. En mjólkurinnleggið var
furðu mikið, heilsufar gott og kýrn-
ar langlífar. Eitt sinn hafði sveit.-
ungi hans orð á því að æmar skildu
ekki mikið eftir af gjöfinni. Jón
sagði að þeir gæfu nú „ekki mikið
fyrir moðið í sláturhúsinu“.
Einu sinni, að hausti til, birtist
Jón í fjósinu hjá nágrönnum sínum í
Haukholtum á kvöldmjöltunum og
spurði almæltra tíðinda. Þá bræður
grunaði að eitthvað fleira en forvitni
hefði knúið hann til bæjaflakks á
mjaltatímanum. Enda kom í ljós að
hann hafði grafið geil í heystæðuna
í fjóshlöðunni, til að ná niður hitan-
um sem í henni var, eftir rysjótt
sumar. Vandamálið var svo það að
þegar súrefnið komst að hitanum þá
glórði upp eldur, svo Jón varð hönd-
um seinni að fergja þetta með ein-
hverju drasli, áður en allt stæði í
björtu báli. Nú vildi hann biðja þá
að hjálpa sér að fást við þetta og
binda út úr hlöðunni það hey sem
grunsamlegt væri. Hann þyrði ekki
að kalla til sökkvilið, því þá yrði vís-
ast sprautað vatni yfir alltsaman og
síðan jafnvel skóflað í því með vél-
um, svo mestallt yrði ónýtt. Hann
var bara ekki svo vel heyjaður að
hann mætti við þessu. Það vora
hröð handtök í Haukholtum að
bregðast við og allt fór vel.
Jón var gjam á að sýna svona
klókindi og það var athyglisverð til-
trú að ómenntaður alþýðubóndinn
skyldi vera skikkaður formaður
skólanefndar, en það starf rækti
hann af trúmennsku um langt skeið.
Hann réð til dæmis aldrei nýjan
skólastjóra nema heimsækja við-
komandi fyrst, þó um langan veg
væri að fara og kynnast honum per-
sónulega.
En svo vora hlutir sem reyndu
meira á þolrifin í Jóni. Konan hefur
sjálfsagt fengið nóg af stífninni í
honum, svo hún axlaði sín skinn.
Heyskapurinn gekk heldur brösótt
um árabil og heyfengur knappur,
sem kom einkum niður á hrossun-
um, svo tryppin þóttu heldur sein-
þroska. Þetta kom sér verr fyrir
það að hann hafði tekið það í sig að
selja ekki folöld, heldur aðeins upp-
komin og eitthvað tamin hross.
Hann sagði það aldrei hafa þótt bú-
mennska að éta útsæðið.
Heilsan gerði honum mjög erfitt
fyrir á seinustu búskaparáranum.
Mjaðmirnar og hnén voru í ólagi og
sjónin mjög þverrandi. Af þessu
varð honum svo stirt um verk að
sólarhringurinn mátti ekki skemmri
vera til að hann næði einhverjum
svefni, þó hann héldi því gjarnast
fram að hann lifði hinu mesta hóg-
lífi. Það var endurnýjun lífdaganna
þegar um hægðist, svo hann gat lát-
ið gera við þessi líkamsmein. En
þar með var ekki sagan öll. Fyrir
nokkram árum komu upp í honum
berklar, svo hann stóð við dauðans
dyr um tíma og annað lungað ónýtt
á eftir. Það var einnig óvænt þegar
að síðustu greindist krabbamein í
hinu lunganu og varð ekki við því
gert. í öllu þessu mótlæti vora það
fyi'st og fremst hrossin sem veittu
honum lífsfyllingu. Hann var sleip-
ur reiðmaður og metnaðarfullur og
landsþekktur sem hrossaræktandi.
Seinustu árin var honum ánægju-
efni að fylgjast með vaxandi búsæld
í Skollagróf, sem vitnaði um að ekki
hefði verið til einskis þraukað með
búskapinn, meðan erfiðast var.
Hugurinn var tengdur jörðinni og
meðfylgjandi áhöfn, sem hann hafði
átt svo langa samleið með. Það var
að vonum að hann skyldi kjósa að
dvelja þar til síðustu stundar. Eiga
Siggi og Fjóla heiðm- og þökk fyrir
að gera það kleift.
Það verður söknuður hjá krökk-
unum að hafa ekki lengur afa til að
rökræða við. Seinna verður þeim og
öðram niðjum Jóns farsælt vegar-
nesti að hafa fylgst með hans æðra-
lausa lokaáfanga lífsgöngunnar.
Valur Lýðsson, Gýgjarhóli.
Þótt mér væri fullkunnugt um al-
varleg veikindi Jóns vinar míns,
bónda í Skollagróf, var mér bragðið
þegar mér barst fregnin af andláti
hans. Vinátta okkar varð ekki löng í
árum talin en vináttuböndin þeim
mun traustari.
Fyrstu kynni okkar urðu í Hrís-
holti í Biskupstungum á hesta-
mannamóti í ágúst 1985. Ég hafði
eignast minn fyrsta hest þá um vor-
ið og þar með hafði ræst langþráður
æskudraumur. Hesturinn var und-
an Neista frá Skollagróf. Þessi við-
skipti urðu upphaf vináttu sem
aldrei bar skugga á.
Við Jón sprettum oft úr spori
saman en minnisstæðastar era mér
þó tvær ferðir í félagsskap Jóns.
Ónnur var farin norður og suður
fyrir Langjökul en hin í Þórsmörk.
Jón setti mér eitt skilyrði áður en
lagt var upp en það var að ég yrði
sérlegur hestasveinn hans. Að því
var fúslega gengið.
Jóni í Skollagróf, eins og hann
var oftast nefndur, var afar létt um
að yrkja tækifærisvísur og í áður-
nefndri ferð orti hann m.a.:
Aldrei bað í vörn um vægð
veld þó sjaldan stóru.
Lifi nú helst á fomri frægð
og fórnarlund hjá Þóru.
(Jón Sig.)
Jón var ákaflega skemmtilegur
félagi og fóðraði samferðafólk sitt á
sögum bæði um menn og hesta þeg-
ar svo bar undir. Hann hafði óþrjót-
andi þekkingu á kyni hrossa, ekki
bara sinna eigin heldur líka hrossa
víðs vegar um landið. Hið sama
mátti segja um ættir fjölda fólks
hvort sem hann var kunnugur því
eða ekki.
Frá fyrstu kynnum varð ég
áþreifanlega vör við að Jón fór sínu
fram þótt hægt færi. Ósjaldan
nefndi hann að talan 11 hefði löng-
um reynst sér happadrjúg. Allar
mikilvægustu ákvarðanir sem hann
tók vora tengdar þeirri tölu á einn
eða annan veg. Hann skildi við þessa
jarðvist klukkan 11 mínútur gengin í
níu hinn 11. apríl ‘99, 77 ára gamall.
Veri hann kært kvaddur.
Þóra Ólafsdóttir.
Þeir kveðja nú hver af öðrum
hestamennimir og hrossaræktend-
umir sem hæst hefur borið á síðari
hluta þessarar aldar. Allir eiga þeir
það sameiginlegt að hafa bjargað ís-
lenska reiðhestinum og hafið hann
til vegs og virðingar. Jón Sigurðsson
fyllir hóp þessara höfðingja enda
löngu landsþekktur fyrir sína rækt-
un.
Jón var mikill ræktunarmaður í
eðli sínu og hafði glöggt auga fyrir
gæðum hrossanna enda voru hross-
in frá Skollagróf áratugum saman
með þekktustu hrossum landsins.
En hann var sjálfstæður í skoðunum
og fór ekki alltaf almanna veg. Af
hrossum hans ber hæst stóðhestinn
Neista frá Skollagróf en hann mun
nú vera forfaðir flestra ef ekki allra
hrossa á þeim bæ. Þessi hestur
hlaut heiðursverðlaun fyrir afkvæmi
og markaði djúp spor í hrossarækt,
ekki síst á Norður- og Austurlandi.
Þá vöktu mikla athygli margar
hryssur úr ræktun Jóns ekki síst
fyrir afburða ganghæfni og vilja. Má
þar minna á formóðurina Hremsu
svo og Nótt og Snilld frá Skollagróf.
En Jón lét sér ekki nægja að skila
góðum hrossum. Hann tók vii'kan
þátt í félagsmálum hestamanna og
sótti fleiri ársþing Landsambands
hestamanna en ég hygg að nokkur
annar hafi gert. Hann kom þangað
af einskæram áhuga en ekki sem
þingfulltrúi. Þar hófust kynni okkar
sem fljótlega þróuðust upp í vin-
skap. Jón var prýðilega hagoi'ður og
margar fei-skeytlur hans komu fram
á landsþingunum og vora oft nokkuð
beinskeyttar en bráðskemmtilegar
enda maðuinnn málsnjall. Mörg og
löng samtöl áttum við um hrossa-
rækt bæði einstaka ræktunargripi
svo og stefnuna í hrossaræktinni. Þá
vora okkur báðum ofarlega í huga
breytingar á félagsskap hestamanna
en Jón bar hag Landssambandsins
mjög fyi'ir bi'jósti.
Jón ritaði magar gi'einar um mál-
efni hestamennskunnar og hrossa-
ræktai'innar. Þar hafði hann af
miklu að taka sem var löng reynsla
og mikil þekking á íslenska gæð-
ingnum. Mér var kunnugt um að
hann hafði í smíðum bók eða öllu
heldur bækur um þessi efni. Sú fyrri
átti að fjalla um reynslu hans af
hrossai'ækt og sú síðari um hesta-
mennsku og þróun hennar. En
heilsuleysi kom í veg fyrir að honum
auðnaðist að ljúka þessu verki.
Handritið af fyrri bókinni mun þó
hafa verið tilbúið. Þannig var hugur
hans bundinn við þetta áhugamál til
hinstu stundar.
Tvítugur að aldri keypti Jón
Skollagróf í Hrunamannahreppi og
var kenndur við þann bæ æ síðan.
Einstaka bæir og byggðir era
stimplaðar inn hjá hestamönnum
fyrir sérstakt framlag til hrossa-
ræktar. Yfir þeim nöfnum hvílir sér-
stök heiðríkja. Þannig var Skolla-
gróf um áratugi í huga okkar sem
fylgdumst með hi'ossai'æktinni í
landinu.
Ég vil með þessum fáu línum færa
Jóni Sigurðssyni sérstakar þakkir
fyrir framlag hans til verndunar
þeim einstaka náttúradýrgrip sem
íslenski hesturinn er. Um leið þakka
ég vináttu til margra ára og mun
sakna símhringinganna.
Aðstandendum hans færi ég inni-
legar samúðarkveðjur.
Kári Arnórsson.
Fallinn er í valinn góður búþegn
og lipur hagyrðingur, tæplega átt-
ræður að aldri. Nú eru þau, sem
fæddust á stríðsárunum fyrri og að
þeim loknum að enda skeiðið. „Óllu
ér afmörkuð stund, og sérhver hlut-
ur undir himninum hefur sinn tíma.
Að fæðast hefur sinn tíma og að
deyja hefur sinn tíma,“ segir predik-
arinn, já, allt hefur sinn tíma.
Jón Sigurðsson, bóndi í Skollagróf
í Hranamannahreppi, er látinn, að
mér finnst um aldur fram, því ég er
viss um, að hefði honum enst aldur
nokkru lengur, hefði hann ort marg-
ar snjallai' stökur. Þakka ber, að
hann skyldi skila framtíðinni fleh-u
en afrakstri bústritsins, þótt það
skuli annars ekki lastað á neinn
hátt.
Jón á vísur í tveimur af þremur
vísna- og ljóðasöfnum mínum „I
fjórum línum“. Hann var iðinn við að
senda mér vísur eftir sig, bæði bréf-
lega og í gegnum Landssímann. Ég
las tvívegis eftir hann í útvarpið. Og
nýlega las Jón mér eftirfarandi vís-
ur gegnum símann, til birtingar í
næsta bindi „I fjórum línum“. Læt
ég hér tvær af þeim flakka, en þar
segir Jón ævisögu sína í stuttu máli:
Bjástrað hef við brauðstritið,
búinn stakki þröngum.
Við bamafræðslu og brjóstvitið
bjargaðist ég löngum.
Hamingjan er sem geislaglit,
gott með henni að vera,
en elta hana undir strit
enginn skyldi gera.
Jón var hestamaður og átti jafn-
an góða hesta, sem hann orti um,
þegai- vel lá á honum:
Ég var að telja töpin mín;
tregann læt ég bíða,
af því ég á eitthvert grín
og ötulan hest að ríða.
Jón fór margar ferðir vítt um
landið, og hafði þá mai'ga hesta í
togi. í einni af þessum ferðum kom
hann við á eyðijörðinni Refsstöðum
á Laxárdal í Austur-Húnavatns-
sýslu. Urðu honum þá meðal ann-
arra eftirfarandi vísur á munni:
Refsstaða við rústirnar
rifjast upp sagnastálið.
Það er eins og þústirnar
þessar hafi málið.
Aflaði heyja ólatur,
ýmsan beygði hrappinn.
Áðurbjóhérorðhvatur
Elivoga-kappinn.
Jón í Skollagróf var eftirminni-
legur maður. Vísuniar hans munu
lengst halda minningu hans á loft.
Afkomendum vottast samúð við
brottfór hans.
Auðunu Bragi Sveinsson
frá Refsstöðum.
• Flciri minnmgargrcinar um
Jón Sigurðsson bi'ða birtingar og
niunu hirtast í blaðinu næstu daga.