Morgunblaðið - 11.10.2000, Blaðsíða 36

Morgunblaðið - 11.10.2000, Blaðsíða 36
36 MIÐVIKUDAGUR 11. OKTÓBER 2000 MORGUNBLAÐIÐ MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 11. OKTÓBER 2000 37 fH*r0tsitlÞI*feifr STOFNAÐ 1913 Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík. Framkvœmdastjóri: Hallgrímur B. Geirsson. Ritstjórar: Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. DREIFÐ EIGNARAÐILD IUMRÆÐUM á Alþingi í fyrra- dag sagði Valgerður Sverris- dóttir, iðnaðar- og viðskiptaráð- herra, að skoða bæri af alvöru hvort hægt væri með einhverjum hætti að tryggja dreifða eignaraðild að ríkis- bönkunum tveimur þegar að því kem- ur að þeir verði einkavæddir. Ráð- herrann upplýsti, að unnið hefði verið að því að undanförnu í ráðuneyti hennar að safna saman gögnum um hvernig eignaraðild að bönkum væri háttað í öðrum löndum og tengdist sú vinna stefnumörkun um sölu banka í eigu ríkisins. Þessar umræður spunnust í tilefni af umræðum um frumvarp, sem Vinstri grænir hafa lagt fram um þetta efni og lýsti Steingrímur J. Sig- fússon þeirri skoðun, að ákvæði þess ættu ekki síður að tryggja dreifða eignaraðild að hinum stóra einka- banka Íslandsbanka-FBA en ríkis- bönkunum. Eins og menn muna hvatti Davíð Oddsson forsætisráðherra til þess þegar Vinstri grænir lögðu fram frumvarp sama efnis fyrir ári, að það fengi rækilega skoðun í þingnefnd. Það er ástæða til að fagna þessum ummælum Valgerðar Sverrisdóttur nú, ekki sízt vegna þess, að ráðherr- ann er mun jákvæðari í garð löggjafar til þess að tryggja dreifða eignaraðild að bankakerfinu en flokksbræður hennar voru fyrir einu ári. Er það vonandi vísbending um, að víðtæk samstaða geti tekizt í þinginu um slíka löggjöf á þessum vetri. Dreifð eignaraðild að bankakerfinu hefur verið mjög til umræðu síðustu misseri.Upphaf þeirra umræðna má rekja til viðtals sem Morgunblaðið birti við Davíð Oddsson sumarið 1998 þegar nokkuð hafði verið rætt um sölu ríkisbanka. Þá þegar lýsti for- sætisráðherra þeirri skoðun, að ástæða væri til að takmarka eignar- hlut einstakra aðila og tengdra aðila við ákveðinn lágmarkshlut í bönkum. Rökin fyrir því að dreifð eignarað- ild að bönkum sé tryggð með löggjöf eru augijós. Bankastofnanir eru svo mikilvægur þáttur í viðskipta- og at- vinnulífi okkar sem og annarra þjóða, að óheppilegt er að eignaraðild að þeim sé of þröng auk þess sem telja má líklegt að það sé óhagkvæmt fyrir bankana sjálfa. Möguleikar þeirra til að ná til breiðs hóps viðskiptamanna verði meiri ef eignaraðild að þeim er dreifð. Nú má gera ráð fyrir, að ríkis- stjórnin taki senn ákvarðanir um frekari sölu á hlutabréfum í ríkis- bönkunum tveimur en meiri hluti rík- isins í FBA var seldur seint á síðasta ári. Þess vegna er eðlilegt að umræður um dreifða eignaraðild hefjist á ný þegar komið er að ákvarðanatöku í þessum efnum. Það er mikilvægt að ríkið taki ákvarðanir um frekari sölu á hlutabréfum í ríkisbönkunum nú. Það hefur alltaf verið um tvo kosti að ræða. Selja bréfin í Landsbanka og Búnaðarbanka og láta síðan nýja eig- endur og markaðinn um að taka frek- ari ákvarðanir um framhaldið. Eða sameina bankana og selja bréfin þeg- ar sú sameining væri farin að skila einhverjum árangri. Rökin fyrir því að fara síðari leiðina hafa gjarnan verið þau, að með því móti myndi rík- ið fá meira fyrir sinn hlut í bönkunum. Það er hins vegar mikil spurning hvort tímamörkin séu ekki liðin hjá- varðandi síðari leiðina og að úr því sem komið er sé skynsamlegast að selja hlutabréfin í bönkunum og láta nýja eigendur um framtíðina. Fleira er að gerast á fjármálamark- aðnum sem getur haft áhrif á þá fram- tíð. Kaupþing er að fara á markað og þótt helztu eigendur þess hafi gert með sér hluthafasamkomulag, sem tryggi þeim yfirráð yfir fyrirtækinu enn um skeið, má gera ráð fyrir, að breyting verði á eignarhaldi á fyrir- tækinu þegar fram líða stundir. Þá hlýtur að koma að því að sparisjóðirn- ir geri upp hug sinn um hvert þeir sjálfir vilja stefna. Það má því búast við miklum um- brotum á fjármálamarkaðnum á næstu mánuðum og misserum og mik- ilvægt að Alþingi setji traustan ramma utan um þá þróun, m.a. með löggjöf um dreifða eignaraðild að bönkum. UNGIR SJALFSTÆÐISMENN OG ÞJÓÐNÝTING AtóÁLEFNAÞINGI Sambands ungra sjálfstæðismanna um síðustu helgi var samþykkt ályktun þar sem tillögum auðlindanefndar var hafnað og þær taldar miða að þjóðnýtingu auðlindarinnar og í þeim fælist sósíalismi. Hugmyndir ungra sjálfstæðis- manna ársins 2000 um þjóðnýtingu eru óskiljanlegar. Samkvæmt lands- lögum er þjóðin eigandi auðlindar- innar í hafinu. Ganga má út frá því sem vísu, að ungir sjálfstæðismenn telji eðlilegt að aðrir, hvort sem er einstaklingar eða fyrirtæki, hafi tekjur af eignum sínum. Hvað er at- hugavert við það að rúmlega 270 þúsund núlifandi einstaklingar á Islandi sem samkvæmt lögum eru sameiginlegir eigendur auðlindar- innar vilji hafa tekjur af þeirri eign? Myndi ungum sjálfstæðismönnum líða betur ef þjóðin færði þessa eign sína í nýtt rekstrarform og myndaði um hana hlutafélag, sem þá yrði fjölmennasta hlutafélag á Islandi? Væntanlega myndu ungir sjálfstæð- ismenn ekki halda því fram, að í því fælist þjóðnýting eða sósíalismi. Væntanlega viðurkenna þeir rétt þessara rúmlega 270 þúsund ein- staklinga til að mynda slíkt hlutafé- lag um eignir sínar. Eða hvað? Eru hlutafélög bara fyrir hina fáu í aug- um ungra sjálfstæðismanna? Hvað vill Samband ungra sjálf- stæðismanna gera við auðlindina? Vilja samtökin selja hana? Væntan- lega dettur engum innan samtak- anna í hug að gefa hana? Erlendum ríkisborgur- um fjölgar Stór hluti þeirra útlendinga, sem hingað koma til starfa, velur að setjast hér að til frambúðar eins og Rúnar Pálmason komst að raun um. Þessum nýju íbúum landsins mun að öllum líkindum fjölga enn frekar á næstu árum. Morgunblaðið/Vilhelm Gunnarsson Við byggingu Stnáralindar hafa Portúgalar, Svíar, Hvít-Rússar, Pól- verjar og Danir unnið við hlið Islendinga. SPURN eftir erlendu vinnuafli hefur verið mikil og stöðug undanfarið. Á þessu ári er útlit fyrir að félagsmálaráðherra gefi út um 3.500 tímabundin atvinnuleyfí. Reynslan sýnir að um 40% þeirra sem fá slík atvinnuleyfi ílengjast hér á landi. Því má ætla að um 1.400 af þeim sem fengu tíma- bundin atvinnuleyfi á Islandi á þessu ári setjist hér að til fram- búðar. Um síðustu áramót voru erlend- ir ríkisborgarar hér á landi um 7.300 eða um 3% landsmanna. I mörgum byggðarlögum á lands- byggðinni eru útlendingar nú um 7-8% af íbúum. Pólverjar fjölmennastir Erlent vinnuafl á íslandi eru þeir erlendu ríkisborgarar sem hafa fengið atvinnuleyfi á grund- velli laga um atvinnuréttindi út- lendinga og þegnar EES-landa sem hafa samkv. EES-samning- num atvinnuréttindi í öllum aðild- arlöndum samningsins. Þeir sem hafa fengið íslenskan ríkisborgara- rétt en eru fæddir erlendis og eru illa talandi á íslensku, en í þeim flokki eru m.a. flóttamenn og er- lendir makar íslendinga, teljast ekki til erlends vinnuafls en eiga engu að síður margt sameiginlegt með þeim sem teljast til erlends vinnuafls. Fjöldi erlenda ríkisborgara, sem búsettir eru hér á landi, var um síðustu áramót 7.271. Pólverjar eru þeirra fjölmennastir, eða um 1.200 og eru nú talsvert fleiri en Danir sem löngum voru fjölmenn- astir útlendinga hér á landi. Ef þeim sem eiga útlenda foreldra en hafa hlotið íslenskan ríkisborgar- rétt er bætt við má áætla að um 4% íbúa landsins séu af erlendu bergi brotin. Víða í byggðarlögum á landsbyggðinni eru þeir þó 7-8% íbúa og í Tálknafjarðarhreppi eru þeir rúmlega 16% íbúanna. Þeir sem eru ríkisborgarar landa utan EES þurfa að fá at- vinnuleyfi sem félagsmálaráðherra veitir, ýmist útlendingnum sjálfum eða atvinnurekanda. Um leið og viðkomandi hlýtur atvinnuleyfi fær hann lögheimili hér á landi. At- vinnuleyfið gildir í eitt ár en hægt er að veita tveggja ára framleng- ingu. Óbundið atvinnuleyfi veitir mönnum ótímabundinn rétt til at- vinnu á íslandi. Til þess að hljóta það þarf viðkomandi að hafa átt lögheimili í landinu samfellt í þrjú ár og hafa áður fengið tímabundið atvinnuleyfi. Vinna lægst launuðu störfin Kristín Njálsdóttir, forstöðu- maður Miðstöðvar nýbúa, sagði í erindi sínu á ársfundi Vinnumála- stofnunar fyrir skömmu að samkv. upplýsingum frá Hagstofunni væru konur um 60% erlendra rík- isborgara á íslandi. Það mætti ætla að þær væru í svipuðum hlut- föllum á vinnumarkaðnum. Hún segir flestar þessara kvenna vinna lægst launuðu störfin s.s. við fisk- vinnslu, umónnun aldraðra, þrif á hótelum og sjúkrastofnunum. Fyrir skömmu fór Kristín á Snæfellsnes en þar eru nú búsettir rúmlega 200 útlendingar, aðallega Pólverjar, Filippseyingar og Júgó- slavar. „Einn stór vinnuveitandi sagði að í 25 ára rekstri hefði fyr- irtæki hans alltaf byggt hluta af mannafla á erlendu vinnuafli og það hefðu eingöngu verið konur þangað til nú síðustu árin þá hefði það færst í vöxt að fyrirtækið hefðu ráðið pör og hjón." I vor störfuðu hjá fyrirtækinu 27 er- lendir starfsmenn, 19 konur og 8 karlar en þau störfuðu öll sem verkamenn í lægst launuðu störf- unum. Þannig var það einnig hjá mörgum öðrum vinnustöðum á Snæfellsnesi. „Útlendingarnir sem þar eru í vinnu eru í flestum tilvik- um konur í lægst launuðu störfun- um," sagði Kristín. Einn viðmæl- andi hennar hafði á orði að þessar konur ynnu störf sem Islendingar væru hættir að vilja vinna. Hins vegar hefði það verið mál manna að í þessu fólki byggi kraftur og áræði því talsvert átak þyrfti til að yfirgefa heimahagana og hefja störf á íslandi. Nýr undirmálshópur? Kristín vísaði í skýrslu Rachel Paul frá árinu 1996 til Norðurlandaráðs þar sem Paul kemst að þeirri niðurstöðu að inn- flytjendur á íslandi séu ekki við- urkenndir og á vissan hátt ósýni- legir. Það birtist m.a. í stefnuleysi stjórnvalda gagnvart þeim. Asísk- ar konur sem eru giftar íslenskum Hlutfall fólks með erlent ríkisfang af íbúafjölda sveitarfélaga þar sem það er 6% eða hærra 0 2 4 6 8 10 1214 16% Tálknafjarðarhreppur Skeggjastaðahreppur Þórshafnarhreppur Vesturbyggð Súðavíkurhreppur Eyrarsveit Gerðahreppur Stöðvarhreppur Bolungarvík Breiðdalshreppur ísafjarðarbær Hrunamannahreppur Skeiðahreppur Grýtubakkahreppur Hvolhreppur Heildarfjöldí útgefinna atvinnuleyfa 1996-99 og áætlaður fjöldi 2000 1996 1997 1998 1999 2000 körlum séu stór hluti „ósýnilegra" innflytjenda. Konurnar væru síður teknar alvarlega í samfélaginu, þær væru ekki álitnar ógnandi eða hættulegar á þann hátt að þær tækju „góð" störf frá íslendingum. Kristín segir innflytjendur á ís- landi verða fyrir talsverðum for- dómum sem oft séu duldir. Þeir birtast m.a. í lélegri þjónustu, hranalegri framkomu og andúð, jafnvel hjá opinberum starfsmönn- um. Hún taldi erfitt að meta hvort ákveðnir hópar innflytjenda yrðu fyrir meiri fordómum en aðrir enda hefði það ekki verið kannað. Hún hefði það hinsvegar á tilfinn- ingunni að þeir útlendingar sem Ekki nægjanlega vel staðið að grunnskólakennslu nýbúa INGIBJÓRG Hafstað, kennslu- ráðgjafi fyrir nýbúafræðslu hjá Fræðslumiðstöð Reykjavíkur seg- ir að ekki sé nægjanlega vel stað- ið að grunnskólakennslu nýbúa hér á landi. Ef ekkert verði að gert megi búast við því að nýbúar með Htla menntun myndi nýjan undirmálshóp í samfélag- inu sem sæki í lægst launuðu störfin sem krefjast lítillar menntunar. Hún segir mörg börn nýbúa standa illa að vígi þar sem lítil íslenskukunnátta valdi þeim námserfiðleikum. „Þau hafa sum hver ekki nægan orðaforða á neinu tungumáli til að afla og meðtaka nýjar upplýsingar," seg- ir Ingibjörg. Mörg dæmi séu um það að barn nýbúa sem hafi fæðst og alist upp hér á landi hafi í lok grunnskólanáms ekki næga kunnáttu í íslensku til að taka grunnskólapróf. Námið er oft slitrótt vegna tínógrar kunn- áttu í ísleuslui og þau sem hafa dvalið stutt á íslandi skilja ekki fyrirmælin. „Við vitum hvað þarf að gera til að breyta þessu en við gerum það ekki vegna þess að það er of dýrt," segir Ingibjörg. Hátt í 2000 börn þurfa á aðstoð að halda Ingibjörg segir hátt í 2000 börn á landinu öllu þurfa aðstoð vegna þess að þau geta ekki stundað sjálfstætt nám í íslensk- um skólum vegna ónögrar ís- lenskukunnáttu. Á þessu ári hafa grunnskólar í Reykjavík sótt um aðstoð fyrir 700 nemendur. Fjöldi þeirra hefur margfaldast á siðustu árum en til samanburðar var sótt um aðstoð fyrir 50 börn veturinn 1993-1994. Ingibjörg segir afar mikilvægt að þessi börn fái stuðning. Hún segir ný viðhorf hafa rutt sér tilrúms varðandi tungumálakennslu þess- ara barna. „Foreldrunum er oft talin trú um að það sé best að tala fslensku við börnin. Islenska foreldranna er hinsvegar ekki móðurmál þeirra og því ekki nægilega rík til að verða góð tungumálaleg fyrirmynd barn- anna í máltöku þeirra. Þar af leiðandi verður máltaka barn- anna skökk og þau hefja nám með alltof lítinn orðaforða," seg- ir Ingibjörg. Ef börn hafa lélegan orðaforða á sínu eigin móðurmáli eigi þau mjög erfitt með að til- einka sér orðaforða annars tungumáls. „Börn sem kunna sitt eigið móðurmál vel en enga ís- lensku eru miklu betur sett en þau sem kunna hrafl í íslensku en hafa aldrei náð fullum tökum á sínu eigin móðurmáli," segir Ingibjörg. „Það er þvi' afskaplega mikilvægt að báðir foreldrar tali sitt eigið móðurmál, eða það tuugiiiiiál sem þeir hafa best vald á, við barnið sitt strax frá upp- hafi," segir Ingibjörg. Fjárskortur háir grunnskólum Ingibjörg segir grunnskðla illa í stakk búna til að koma til móts við þessa nemendur. Fjárskortur hái þeim og eftir að stjórn grunn- skólans færðist frá menntamála- ráðuneytinu yfír til sveitarfélaga sé erfiðara að koma á fðt e.k. miðlægri tungumálakennslu. Það sé ekki hægt að ætlast til að litlir grunnskólar á landsbyggðinni geti sinnt kennslu á mörgum tungumálum. Fjarkennsla gæti leyst vandann að hluta. Ingibjörg segir það almennt viðhorf að börn kunni málið um leið og þau fari að tala það. Það sé hinsvegar tvennt ólíkt að tala tungumál og hafa næga færni í því til að geta stundað nám á málinu. Til þess að geta tekist á við námsefni þurfa nemendur að geta lesið og skilið textann. Nem- andi sem hefur gott vald á móð- urmáli sínu á auðveldara með að skilja ýmis hugtök og heiti held- ur en sá sem hefur aðeins yfir- borðsþekkingu á i'slensku og móðurmáli sínu. væru frábrugðnir íslendingum í útliti yrðu meira fyrir barðinu á fordómum. Kristín sagði löngu tímabært að stjórnvöld mörkuðu sér stefnu í málefnum útlendinga og hvernig hægt væri að tryggja að allir tækju virkan þátt í samfé- laginu. Fyrirbyggjandi starf gegn fordómum væri þar þungamiðjan. Kristín bendir á að útlendingum á íslandi fylgi um 1.000 börn á grunnskólaaldri. „Það eitt er eftir- tektarvert og ætti að hvetja okkur til umhugsunar sérstaklega hvað varðar vanbúið menntakerfi okkar sem er engan veginn er í stakk búið til að sinna þeim nýju mennt- unarþörfum sem fylgja þessum börnum." Kristín segir það ljóst að íslenskt þjóðfélag verði æ háðara erlendu vinnuafli í náinni framtíð. Hún sagði stjórnvöld ekki hafa brugðist nægilega hratt við þessari þróun og yrði ekkert að gert þá mun myndast hér undirmálshópur innflytjenda í láglaunastörfum. Breytingar á lögunum fyrirhugaðar Núgildandi lög um atvinnurétt- indi útlendinga voru sett árið 1994. Sigríður Lillý Baldursdóttir, skrifstofustjóri í félagsmálaráðun- eytinu, sagði á ársfundi Vinnumálastofnunar að fáir hefðu séð fyrir hina miklu aukningu á erlendu vinnuafli. Ótrúlegar breyt- ingar hefðu átt sér stað frá því lögin voru sett. Þegar hefði reynst nauðsynlegt að gera tvær breyt- ingar á lögunum og frekari breyt- ingar væru fyrirhugaðar. Á síðasta þingi var lögunum breytt þannig að ekki þarf lengur að sækja um atvinnuleyfi fyrir maka íslendinga. Sú breyting hafi þótt sjálfsögð enda talið fráleitt að makar Is- lendinga byggju við lakari rétt en t.a.m. makar Svía eða Þjóðverja. „Það er e.t.v. til marks um það hve löggjöf um atvinnurétt er við- kvæm að eftir þessa breytingu má sjá nýjan leik í mannlífi útlendinga hér á landi. Á skömmum tíma hafa fjórir hælisleitendur gifst, eða kvænst íslendingum og þar með fengið atvinnuleyfi án þess að hafa fengið dvalarleyfi," sagði Sigríður. Vilji lðggjafans hefði þó varla ver- ið að leiða hælisleitendur umvörp- um í hjónabönd með íslendingum. Sigríður sagði augljóst að kanna þyrfti allar leiðir til að koma í veg fyrir hugsanlega misnotkun. Önn- ur breyting laut að atvinnuréttind- um þeirra útlendinga sem koma fram á næturklúbbum, þ.e.a.s. nektardansmeyja en þær geta ekki lengur nýtt sé undanþágu í lögunum um atvinnuréttindi út- lendinga sem kveður á um að listamenn þurfi ekki atvinnuleyfi ef þeir starfa ekki lengur en fjórar vikur á ári hér á landi. Sigríður segir enn unnið að end- urskoðun laganna. Meðal þess sem yrði tekið til athugunar væri staða fólks sem hefði dvalarleyfi og lög- heimili hér á landi án þess að hafa atvinnuleyfi. ,^A.ð óbreyttu er þessu fólki, lögum samkvæmt, gert ókleift að framfleyta sér með vinnu og þannig þvingað til að leita sér fjárhagsaðstoðar sveitar- félaganna." Félagsmálaráðherra mun á næstunni skipa nefnd til að kanna aðstæður útlendinga með dvalarleyfi á landinu. Sigríður sagði allar líkur á því að útlendingum með atvinnuleyfi hér á landi muni enn fjölga á næstu árum. Við þessu þyrftu ís- lendingar að bregðast. Utlending- unum yrði að vera gert kleift að viðhalda eigin móðurmáli og menningu en um leið að aðlagast hinu nýja samfélagi og læra tungumálið. íslendingar þyrftu sjálfir að líta í eigin barm, losa sig við fordóma og temja sér virðingu og þolinmæði gagnvart annars konar viðhorfum, siðum og gildum. Vestrænar reglur um réttindi ein- staklinga yrðu þó alltaf að virða. „Við flytjum inn vinnuafl en fáum fólk með öllu því sem fólki fylgir. Þetta fólk kemur úr öllum heims- ins hornum og frá öllum menning- arkimum. Það býr um allt land og víða er það orðið hátt hlutfall íbúa á svæðinu. I minni bæjum, þar sem sérhver einstaklingur skiptir máli, skreytir þetta fólk mannlífið sterkum litum." Skýrsla um áhrif jarðskjálftanna í júní sl. var kynnt í gær Endurmeta þarf hönnun- arforsendur bygginga BRÝN ástæða er til að þróa mismunandi jarð- skjálftastaðla fyrir byggingar og önnur mannvirki eftir landsvæðum og jarðskjálftahættu, segir í nýútkom- inni skýrslu Rannsóknamiðstöðvar Háskóla íslands í jarðskjálftaverk- fræði um áhrif jarðskjálftanna á Suðurlandi 17. og 21. júní sl., sem kynnt var í gær á fundi með sveit- arstjórnarfólki, stjórnmálamönn- um, verkfræðingum og tækni- mönnum. Nefnist hún „Jarðskjálftar á Suðurlandi 17. og 21. júní 2000", og er unnin af Ragn- ari Sigbjörnssyni, Jónasi Þór Snæbjörnssyni, Símoni Ólafssyni, Bjarna Bessasyni, Gunnari I. Baldvinssyni og Óðni Þórarinssyni. Var þetta fyrsta skref Rannsókna- miðstöðvarinnar í að kynna niður- stöður umfangsmikilla mælinga, gagnaöflunar og úrvinnslu á vegum hennar í kjölfar jarðskjálftanna. Við rannsóknirnar var stuðst við jarðskjálftamælingar, vettvang- skannanir og úrtakskannanir, en allar mælingar voru stundaðar með sérstökum samningum við Landsv- irkjun, Vegagerðina, Reykjavíkur- borg, Hveragerði og Árborg. Fundurinn, sem haldinn var í þingsal B á Hótel Sögu í Reykjavík og stóð frá kl. 14.00-15.30, hófst Morgunblaðið/Sverrir Ragnar Sigbjörnsson, forstöðumaður Rannsóknarmiðstöðvar Há- skóla fslands í jarðskjálftaverkfræði, gefur yfirlit yfir Suðurlands- jarðskjálftana í júní sl., á fundi sem haldinn var á Hótel Sögu í gær. með ávarpi Sólveigar Pétursdóttur dómsmálaráðherra. Kvað hún um- rædda skýrslu gefa landsmönnum mynd af því hvernig þeir stæðu gagnvart jarðskjálftavá og jafn- framt vísbendingar um til hvaða ráða eigi að grípa, til að vera betur undirbúnir fyrir slíkar hamfarir í framtíðinni. Sagði hún þetta verð- mætar upplýsingar, og hrósaði og þakkaði Rannsóknamiðstöðinni fyrir vel unnin störf. Á eftir ráðherra tók Ragnar Sig- björnsson, forstöðumaður Rann- sóknamiðstöðvarinnar, til máls og gaf yfirlit yfir jarðskjálftana í júní. Þegar hann hafði lokið máli sínu flutti Símon Ólafsson stutt erindi um mat á eðlisstærðum jarðskjálft- anna og síðan greindi Jónas Þór Snæbjörnsson frá áhrifum jarð- skjálftanna á mannvirki. I íokin dró Jónas Elíasson, prófessor og stjórnarformaður Verkfræðistofn- unar Háskóla íslands, helstu nið- urstöður skýrslunnar saman. Að erindum loknum voru nokkr- ar fyrirspurnir og umræður. Samkeppnisráð mælir fyrir um fjárhagslegan aðskilnað lögboðinna og annarra verkefna Veiðimálastofnunar Stofnunin tryggi jafnræði milli sín og keppinauta í samkeppnisrekstri SAMKEPPNISRÁÐ hefur beint þeim fyrirmælum til Veiðimálastofnunar að hún tryggi að jafnræði ríki milli samkeppnisrekstrar stofnun- arinnar og keppinauta hennar varð- andi aðgang að þeim gögnum og upplýsingum sem stofnunin hafi aflað í skjóli lögbundinna verkefna. „í þessu felst m.a. að keppinaut- ar skulu fá þessar upplýsingar á sams konar formi og samkeppnis- rekstur Veiðimálastofnunar og gegn sambærilegu endurgjaldi, ef við á," segir í úrskurði samkeppnis- ráðsins og er því bætt við að ráðið mæli fyrir um fjárhagslegan að- skilnað frá áramótum á milli þess hluta rekstrar Veiðimálastofnunar, sem annast lögboðin verkefni stofn- unarinnar, og þess hluta stofnunar- innar, sem annast rannsóknir og önnur verkefni á starfssviði stofn- unarinnar fyrir einstaklinga, félög og stofnanir gegn endurgjaldi. Ákvörðun þessa tók Samkeppn- isráð vegna erindis Jóns Kristjáns- sonar fiskifræðings, sem kvartaði yfir samkeppnisstöðu sinni gagn- vart Veiðimálastofnun. Taldi stofnunina misnota aðstöðu sína Nefnir Jón í erindinu þrjú verk- efni, sem hann hafi verið fenginn til að vinna og álítur samskipti og að- komu Veiðimálastofnunar að þeim lýsa því hvernig stofnunin misnoti aðstöðu sína. í úrskurðinum segir að kjarninn í erindi Jóns lúti að meintum tengsl- um embættis veiðimálastjóra og Veiðimálastofnunar og því hvernig stofnunin hafi beitt stöðu sinni til að ná til sín þjónustuverkefnum, með- al annars frá Jóni. ,Að mati samkeppnisráðs á kvörtunin við ýmis rök að styðjast," segir í ákvörðuninni. „Bæði virðist hin lagalega umgjörð sem Veiðimálastofnun er sköpuð og verkefnaleg, húsnæðisleg og rekstrarleg tengsl stofnunarinnar og embættis veiðimálastjóra vera til þess fallin að skapa tortryggni um að jafnræðis sé ekki gætt með því sem stunda þjónustustörf á því sviði sem lög um lax- og silung- sveiði taka til. Veiðimálastofnun annast rannsóknir fyrir opinbert fé jafnframt því sem stofnun starfar sem verktaki fyrir ýmsa aðila við ráðgjöf og rannsóknir. Auk þess annast stofnunin matsgerð fyrir embætti veiðimálastjóra. Ekki er að sjá að skörp skil séu á milli þess- ara þátta í starfi stofnunarinnar, hvorki fjárhagsleg né stjórnunar- leg." I úrskurði samkeppnisráðs segir að ljóst sé af dæmum að stofnunin hefur boðist til að vinna verk fyrir þá, sem ráðið hafi kvartanda til verka, meðal annars á þeim for- sendum að stofnunin búi yfir gögn- um, sem Mn hafi aflað í skjóli lög- bundinna starfa eða vegna verkefnalegra tengsla við veiðimál- astjóra, og um leið neitað að af- henda slík gögn. Vitnað er í bréfa- skriftir Veiðimálastofnunar, bæði til Hönnunar, sem fékk Jóni eitt verkefnanna, og til Jóns þessu til stuðnings. Allnáin tengsl við veiðimálastjóra Segir í ákvörðuninni að Veiðimálastofnun sé ráðandi á þeim markaði, sem Jón starfi á, enda búi hún við þá aðstöðu að vera opinber A-hluta stofnun, sem ríkis- sjóður beri ótakmarkaða ábyrgð á og vegna þess aðgangs að gögnum, sem stofnunin búi að: ,Auk þess starfar stofnunin í allnánum tengslum við embætti veiðimála- stjóra, bæði á grundvelli laga og að öðru leyti. Þar sem húsnæði og símaþjónusta stofnunarinnar og veiðimálastjóra eru samnýtt eru líkur á að stofnunin frétti á undan keppnautum af fyrirhuguðum framkvæmdum er leita þarf með til embættis veiðimálastjóra og fái þar með vitneskju sem gefi stofn- uninni forskot í samkeppni við aðra sem nýta vildu gögn stofnunarinn- ar og veiðimálastjóra á sambæri- legan hátt og stofnunin." Síðan er bætt við: „I samkeppn- isrétti hvílir sérstök skylda á þeim* sem eru í markaðsráðandi stöðu. Þeim er óheimilt að misnota stöðu sína og hafa þar með skaðleg áhrif á samkeppni í skilningi samkeppn- islaga [ ]. Þessi skylda hvílir jafnt á fyrirtækjum og stofnunum hvort sem um einkarekstur eða opinber- an rekstur er að ræða." Fram kemur að stofnunin hafi að mati samkeppnisráðs með hátt- semi sinni í tilgreindum dæmum misbeitt aðstöðu sinni á markaðn- um í skilningi samkeppnislaga og aðgerðir hennar hafi verið til þess fallnar að viðhalda stöðu hennar á markaðnum og halda keppinauti frá honum. Einnig telur sam- keppnisráð að meðferð Veiðimála* stofnunar á upplýsingum og rann- sóknargögnum orki tvímælis. Ekki sýnt fram á fjárhagslegan aðskilnað Samkeppnisráð telur einnig að Veiðimálastofnun hafi ekki tekist að sýna fram á að rekstur þess hluta stofnunarinnar, sem sé í sam- keppni, sé fjárhagslega aðskilinn annarri starfsemi. Það er því nið- urstaða ráðsins að Veiðimálastofn- un beri að tryggja að jafnræði ríki milli samkeppnisrekstrar stofnun- arinnar og keppinauta um aðgang að þeim gögnum og upplýsingum, sem stofnunin hafi aflað í skjóli lög- bundinna verkefha, auk þess sem mælt er fyrir um fjárhagslegan skilnað þess hluta rekstrar stofn- unarinnar, sem annast lögboðin verkefni og önnur verkefni og rannsóknir. o
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.