Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Volume

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1975, Page 44

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1975, Page 44
48 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS stæði ekki fram yfir nýárið. Var þá á fyrri tímum ekki svo fátítt, að fólk setti vökustaura, sem kallaðir voru, á augnalokin til þess að sofna ekki út af. Staurarnir eða augnateprurnar voru gerðar úr smáspýtum, ámóta stórum og eldspýtur gerast nú á dögum. Stund- um var og notað baulubein úr þorskhöfði eða eyruggabein úr fiski. Var skorið inn í beinið eða spýtuna til hálfs, en haft heilt hinumegin, og gerð á lítil brotalöm og skinninu á augnalokinu smeygt inn í lömina. Stóðu þá endarnir í skinnið, og var þá mjög sárt að láta aftur augun. Þetta kvalræði settu húsbændur á þá, sem ekki gátu haldið sér uppi við prjónaskapinn eins og þeim lík- aði. Vika þessi hefir verið nefnd staurvika, og stendur staurbitinn í sambandi við hana. Nú er þessu allsstaðar hætt. Til skýringar er svo birt mynd af augntepru. Augnatepra. ■—■ Eftir fslenzkum þjóðháttum. Seðlasafn Jónasar í Landsbókasafni nær ekki yfir þennan kafla í Islenzkum þjóðháttum, svo að heimild hans að þessari lýsingu virðist einkurn vera þjóðsögur Jóns Árnasonar, sem vitnað er til, en þar segir svo um þetta atriði, í II. bindi, bls. 568—69 í útgáfunni 1864: Næstu vikuna fyrir jólin eru vökur hafðar leingstar á Islandi, og vakan miðuð við sjöstjömuna til sveita, þar sem ekki eru stunda- klukkur; er svo vakað, þángað til stjarnan er komin í nónstað eða miðaptan. Þessi vika er bæði kölluð „augnavika" og „staurvika". Augnavika heitir hún af því, að þá „vaka menn öll augu úr höfði sér“, þreytast við ljósbirtuna og verða dapureygðir; en staur- vika af því, að til þess að halda vöku fyrir fólkinu, létu húsbændur „vökustaura“ á augu þess, þegar það fór að dotta á kvöldin; það kalla aðrir „augnateprur". I vökustaura, eða augnateprur voru hafðar smáspýtur, lítið gildari en brennispýtur og ámóta lángar, baulubein eða gelgjubein úr þorskhöfði; var spýtan brotin eða baulubeinið til hálfs, svo það gapti sundur öðru megin, en var heilt hinu megin með lítilli brotalöm á. Upp í brestinn, sem varð á spýtunni, var látið augnlokið, og hélt spýtan (eða beinið) sér svo fastri á augnlokinu, með því ángarnir úr henni geingu á víxl inn í lokið, svo það gat ekki dregizt niður fyrir augað, og urðu þeir svo að sitja bíspertir með vökustaurana, sem ekki gátu vakað
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.