Morgunblaðið - 01.02.2001, Qupperneq 39

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 1. FEBRÚAR 2001 39
AÐDRAGANDI kjara-samnings grunnskóla-kennara var að mörguleyti óvenjulegur. Samn-
ingsaðilar einsettu sér að ná sam-
komulagi áður en gildandi samning-
ur rann út og það tókst.
Forystumenn beggja aðila luku lofs-
orði á vinnubrögðin sem viðhöfð
voru við samningsgerðina og töldu
að þau gætu verið til fyrirmyndar
fyrir aðra samninga. Samninga-
menn sögðu að um tímamótasamn-
ing væri að ræða og að auðveldara
ætti eftir að verða að manna skólana
með menntuðum kennurum. Nú
heyrist hins vegar að óánægja kenn-
ara sé svo mikil að sumir kennarar
hafi á orði að segja upp störfum
verði samningurinn samþykktur.
Miðstýrður og
ósveigjanlegur samningur
Mjög hefur verið gagnrýnt í gegn
um árin að kjarasamningur grunn-
skólakennara sé of miðstýrður. Í
honum er að finna nákvæmar skil-
greiningar á vinnutíma, þ.e. hvað
kennari á að verja löngum tíma í
kennslu, undirbúning o.s.frv. Svig-
rúm skólastjóra til að stýra vinnu
kennara var aðeins 3 klukkutímar á
viku. Mjög margir hafa haldið því
fram að þessi ósveigjanlegi kjara-
samningur hafi hamlað eðlilegri
framþróun í skólastarfi.
Segja má að í kjaraviðræðunum í
haust hafi forysta grunnskólakenn-
ara að nokkru leyti fallist á þessi
sjónarmið og sýnt vilja til að mæta
þeim gegn því að dagvinnulaun
kennara yrðu hækkuð verulega. Í
stuttu máli má segja að náðst hafi
samkomulag um að í nýjum samn-
ingi yrði dregið verulega úr mið-
stýringu jafnframt því sem verk-
stjórnarvald skólastjóra yrði aukið.
Á móti féllust sveitarfélögin á að
hækka grunnlaun úr 135 þúsund
krónum á mánuði í 190–200 þúsund
krónur frá og með 1. ágúst nk. .
Nýtt launakerfi
Fram til þessa hafa kennarar get-
að unnið sig upp launastigann með
því að fara á námskeið á sumrin sem
hafa sjálfkrafa verið metin í launum.
Þetta hefur verið hluti af endur-
menntun kennara en einnig mikil-
vægur þáttur varðandi staðsetningu
þeirra í launastiganum. Skólarnir
hafa ekki reynt að stýra því hvaða
námskeið kennarar hafa sótt heldur
hefur allt frumkvæði komið frá
kennurum.
Í nýja kjarasamningnum er þetta
launakerfi, sem byggist á námskeið-
um, lagt fyrir róða og nýtt kerfi tek-
ið upp í staðinn. Þetta þýðir að
kennara, sem hefur verið duglegur
að sækja námskeið og hefur þess
vegna náð að klifra upp launastig-
ann, verður raðað upp í nýtt launa-
kerfi á alveg nýjum forsendum.
Kennari, sem ekki hefur sótt nám-
náð hafa 55 og 60 ára aldri.
Það segir hins vegar ekki nema
hálfa sögu þó að þessir kennarar
þurfi ekki að kenna jafn mikið og
áður því þeim er ætlað að taka að
sér önnur störf. Samkvæmt samn-
ingnum verða 55 ára kennarar að
taka að sér ýmis önnur störf í 2
klukkustundir á viku undir stjórn
skólastjóra. Í reynd er því afslátt-
urinn ekki lengur fjórar kennslu-
stundir heldur tvær. Með sama
hætti verður kennsluafsláttur
kennara, sem náð hefur 60 ára aldri,
ekki níu stundir heldur þrjár.
Kennarinn er samkvæmt samn-
ingnum skuldbundinn til að vinna
sex klukkustundir undir verkstjórn
skólastjóra, en þrjár teljast til
„óbundinnar viðveru í skólanum til
ráðgjafar/handleiðslu“.
Þetta hefur valdið mjög mikilli
óánægju hjá kennurum, sem eru
komnir á þennan aldur eða eru að
komast á hann. Kennari á sjötugs-
aldri, sem Morgunblaðið ræddi við,
sagði að eftir þennan samning
þyrfti hann að vinna yfir 300
klukkustundum lengur í skólanum
en hann hefði gert samkvæmt eldri
samningi (þ.e. 6 stundir x 52 vikur).
Segja má að vandinn við þessa
umræðu sé sá að samkvæmt eldri
samningi átti að heita að kennarar
með kennsluafslátt væru að vinna
fullan vinnudag eins og aðrir launa-
þegar. Í áratugi hefur framkvæmd-
in hins vegar verið sú að kennarar
hafa einungis skilað þeirri kennslu-
skyldu sem talað er um í kjara-
samningnum. Kennarar sem kennt
hafa meira en skilgreind kennslu-
skylda segir fyrir um hafa gert það í
yfirvinnu. Þeir sem gagnrýnt hafa
samninginn halda því einmitt fram
að yfirvinna í skólunum muni
minnka með nýja samningnum.
Tónlistarkennarar og sérkennar-
ar eru einnig óánægðir með sinn
hlut, en allir kennsluafslættir voru
teknir af þeim í nýja kjarasamn-
ingnum. Þessir kennarar líta svo á
að þeirra hagsmunum hafi verið
fórnað til að ná fram hærri dag-
vinnulaunum fyrir allan hópinn.
Félagsmönnum hótað?
Það kemur í ljós nk. mánudag
hvort samningur grunnskólakenn-
ara verður samþykktur eða felldur.
Formaður Félags grunnskólakenn-
ara hefur sagt í fjölmiðlum að ef
samningurinn verði felldur séu allar
líkur á að það komi til verkfalls í
vor. Misjafnt er hvernig þessar yf-
irlýsingar hafa verkað á kennara.
Margir kennarar segja að yfirlýs-
ingarnar byggist á raunsæju mati á
samningsstöðunni, en þeir eru líka
til sem segja að þarna sé verið að
beita félagsmenn hótunum; þ.e.
samþykki kennarar ekki samning-
inn núna verði haldið á málum
þannig að það komi til verkfalls í lok
skólaársins.
þeir verða þegar nýja launakerfið
verður tekið upp 1. ágúst nk. Auk
þess treysta ekki allir kennarar
skólastjórum til að taka ákvarðanir
um laun kennara með þeim hætti að
sanngjarnt geti talist.
Í nýja kjarasamningnum er ein-
göngu miðað við lífaldur við röðun í
launaþrep. Þetta þýðir að nýútskrif-
aður kennari, sem er 23 ára gamall,
og annar, sem er 45 ára, verða á
ólíkum launum. Munur á dagvinnu-
taxta miðað við þessi aldursmörk
getur verið 20–30 þúsund krónur.
Þetta hafa kennarar gagnrýnt.
Aukin vinnuskylda en
óbreytt kennsluskylda
Viðkvæmasta atriðið í kjaravið-
ræðunum var hvernig ætti að fara
með afslátt eldri kennara af
kennsluskyldu. Samkvæmt gamla
samningnum fá kennarar einnar
stundar afslátt frá kennsluskyldu
(sem er 28 tímar) eftir 15 ára starf.
Þrjár stundir bætast við þegar
kennarinn nær 55 ára aldri og fimm
stundir bætast við þegar hann verð-
ur sextugur. Í kjaraviðræðunum
reyndi launanefnd sveitarfélaganna
mikið að fá samninganefnd kennara
til að afnema þessa afslætti. Kenn-
arar samþykktu að gefa eftir af-
sláttinn eftir 15 ára starf (eina
kennslustund). Ekki var hróflað við
kennsluafslætti hjá kennurum sem
skeið, getur því hugsanlega verið
kominn með svipuð laun og hann.
Þetta hefur valdið óánægju hjá
mörgum.
Í nýja launakerfinu er menntun
kennara og stærð bekkja lögð til
grundvallar. Kennurum, sem hafa
umsjón með bekk, er umbunað sér-
staklega. Aukinn er launamunur
milli leiðbeinenda (þ.e. þeirra sem
ekki hafa formlegt kennarapróf) og
menntaðra kennara. Áður var mun-
ur á grunnlaunum leiðbeinenda og
kennara nokkur þúsund krónur en
samkvæmt nýjum samningi getur
hann verið á milli 20 og 30 þúsund
krónur.
Samkvæmt nýja kjarasamningn-
um fá skólastjórar sérstakan
„launapott“ sem þeim er ætlað að
útdeila til kennara. Þessi pottur
jafngildir að meðaltali þremur
launaflokkum. Samkvæmt nýja
kjarasamningnum ber skólastjóra
við útdeilingu á launaflokkum til
kennara að horfa til verkaskipting-
ar innan skólans, ábyrgðar og
færni. Ekkert liggur fyrir hvernig
skólastjórar koma til með að dreifa
þessum peningum til kennara.
Kennarar geta ekki treyst því að
allir fái þrjá launaflokka því sumir
geta fengið einn á meðan aðrir fá
4–5. Borið hefur á því að mörgum
kennurum finnst óþægilegt að vita
ekki nákvæmlega á hvaða launum
Verða samningar grunn-
skólakennara felldir?
Mikillar óánægju gætir meðal grunnskóla-
kennara með nýjan kjarasamning og er
talið tvísýnt um að hann verði samþykkt-
ur. Óánægjan er tilkomin vegna þess að
verið er að gera grundvallarbreytingar á
samningnum, m.a. er uppbyggingu á
launatöflu breytt. Egill Ólafsson fjallar
um þau atriði sem mest óánægja er með.
Morgunblaðið/Þorkell
Birgir Björn Sigurjónsson, formaður launanefndar sveitarfélaganna
og Eiríkur Jónsson, formaður Kennarasambands Íslands, takast í
hendur að lokinni undirskrift nýs kjarasamnings 9. janúar sl. Á milli
þeirra er Þórir Einarsson ríkissáttasemjari.
samþykkis sjúklinga. „Ekki tel ég svo vera, mið-
að við þær forsendur að sjúklingur geti sagt sig
úr grunninum, sem hann hefur tækifæri til. Ef
gert er ráð fyrir upplýstu samþykki þá kemur
það til með að hafa gífurleg áhrif á allar faralds-
fræðilegar rannsóknir í landinu. Allar rannsókn-
ir Hjartaverndar eða Krabbameinsfélagsins
verða óframkvæmanlegar nema sjúklingar séu
spurðir áður. Það er ekki gert í dag og upplýsing-
unum er safnað í gagnagrunna Hjartaverndar og
Krabbameinsfélagsins,“ segir Þorvaldur.
Páll Magnússon, framkvæmdastjóri sam-
skipta- og upplýsingasviðs Íslenskrar erfða-
greiningar, var spurður að því hvaða gagn yrði af
samningi milli ÍE og Landspítalans ef læknar
þar neituðu að framfylgja samningnum nema til
kæmi skriflegt samþykki sjúklings. Páll segir að
læknar séu ekki lögformlegur samningsaðili ÍE.
Það yrði því ÍE algerlega óviðkomandi ef mál
æxluðust með þessum hætti. Viðkomandi heil-
brigðisstofnun yrði væntanlega að framfylgja
lögum, reglugerðum og þeim samningum sem
hún hefur gert.
„Ég þori ekki að segja til um hvernig fram-
kvæmdin á því yrði í smáatriðum ef til þess kæmi
að læknar neituðu að hlíta lögum, reglugerðum
og fyrirmælum stjórna heilbrigðisstofnana.
Framgangsmátinn við vísindarannsóknir yrði
með nákvæmlega sama hætti og áður hefur ver-
ið. á Íslandi Faraldsfræðilegar rannsóknir hafa
alltaf verið gerðar með ætluðu samþykki sjúk-
lings. Hafa læknar stundað rannsóknir sem frá
upphafi hafa stangast á við siðareglur þeirra?“
spurði Páll.
Morgunblaðið/Sverrir
trausts milli LÍ og ÍE þar sem engir
einstaklingar eða stofnanir þjóð-
félagsins eru lagalega í þeirri stöðu
að geta haft eftirlit með því eða séð
um að það gangi eftir. Þetta traust er
því miður ekki fyrir hendi. Því er
þessum viðræðum lokið.
Stefna aðalfundar LÍ, sem mörk-
uð var á Ísafirði í liðnum ágústmán-
uði er alveg skýr. Hún er
– að breyta skuli lögum um mið-
lægan gagnagrunn á heilbrigðissviði,
þannig að gert verði ráð fyrir skrif-
legu samþykki einstaklinga fyrir
flutningi upplýsinga úr sjúkraskrám
í grunninn.
– að fá sérleyfishafann til að fylgja
þessari meginreglu verði lögum ekki
breytt. Stjórn LÍ mun áfram vinna
eftir þessari stefnumörkun á inn-
lendum og erlendum vettvangi. Þau
drög að reglum um gagnagrunna,
sem liggja fyrir WMA, gera ráð fyrir
skriflegu samþykki annars vegar og
förgun gagna að ósk sjúklings hins
vegar. Af öðrum fréttum úr erlendri
umræðu um mannréttindi af þessum
toga virðist sem hún sé á fleygiferð
og því mikilvægt fyrir íslenska
lækna að njörva ekki afstöðu sína við
siðferðilegar úrlausnir sem kunna að
verða úreltar von bráðar. Það er og
hefur verið skoðun stjórnar LÍ að
einstakir læknar geti tekið þátt í
málarekstri fyrir dómstólum til að ná
markmiðum sínum, sýnist þeim sú
leið vænleg til árangurs.
Sú leið er auðvitað fær, að Íslensk
erfðagreining taki einhliða ákvörðun
um að fara að þeim hugmyndum,
sem hún hefur annars vegar lýst
áhuga á, þ.e. að leita skriflegs sam-
þykkis, og hins vegar gert sjálf til-
lögu um, þ.e. að hægt verði að eyða
gögnum í grunninum. Þetta ætti að
vera hægur vandi fyrir ÍE úr því sem
komið er.
Það er eðlilegt og raunar mjög
mikilvægt að læknar haldi skoðunum
sínum á loft þrátt fyrir þá samninga
sem heilbrigðisstofnanir, sem þeir
vinna við, kunna að gera. Það er
borgaraleg skylda okkar. Fari
stjórnir heilbrigðisstofnana gegn
þessum skoðunum í skjóli laga verð-
ur svo að vera. Þær verða að bera
ábyrgð á því. Læknar verða ekki
neyddir til að taka þátt í því óhappa-
verki.
Með félagskveðju f. h. stjórnar
LÍ, Sigurbjörn Sveinsson.“
t á að yf-
rnar við
ngum
ð þeim.
k yfirlýs-
desem-
þannig að
t for-
farandi í
viðræð-
nefnd
u á mínar
m ég hafði
ali við
yrir fund
marsmán-
halda
r annar
meiri ein-
ar leiði til
mig til-
olítið frá
ars ástæð-
ekki unn-
.“ Um
ormaður
nu sem átt
ra ÍE frá
er. For-
m að með
okkra
gera hin-
r bæri-
ann minn-
nst sem
g því síður
ætti á við-
hvað eftir
knum full-
ki og má
rekstur
má geta að
m aldrei
na meints
ssara at-
ma í sam-
rmaður að
E 8.
ld fyrir
ðar. Það
rundvöllur
eikur og
ekki
sem
mins
m við Íslenska erfðagreiningu
ta
r
GUÐRÚN Ebba Ólafsdóttir, for-
maður Félags grunnskólakennara,
þvertekur fyrir það að kjarasamn-
ingur milli launanefndar sveit-
arfélaga og grunnskólakennara feli
í sér kjaraskerðingu, eins og gagn-
rýnt hefur verið. Gagnrýnin
hefur beinst að því að ekki sé gert
ráð fyrir nægilegum tíma fyrir
undirbúning kennara heima fyrir
og að framhaldsnám kennara sé
ekki fyllilega metið til launa. Nið-
urstöður
atkvæðagreiðslu um samninginn
verða kynntar eftir helgi.
„Samkvæmt nýja kjarasamn-
ingnum er gert ráð fyrir lágmarks-
undirbúningi kennara fyrir kennslu
en ekki hámarks eins og í núgild-
andi
kjarasamningi,“ segir Guðrún
Ebba. „Skólastjórar hafa, sam-
kvæmt samningnum, ákveðið svig-
rúm til að meta þörfina fyrir viðbót-
arundirbúningstíma hjá hverjum
mun minna metið en endurmennt-
unarnámskeið. Þá þurfti
kennari að sækja 20 stunda nám-
skeið til að fá eitt stig og allt að 20
slík námskeið til að hækka um
einn launaflokk. Í nýja samn-
ingnum eru þrír launaflokkar
vegna endurmenntunar auk áð-
urgreindra sex
launaflokka vegna framhalds-
náms.“
Guðrún Ebba bendir í þessu sam-
hengi á samningsákvæði þar sem
segir m.a. að með sveigjanlegu upp-
hafi og lokum skólastarfs megi
skapa svigrúm til að kennarar geti
sótt endurmenntun í auknum mæli
á starfstíma skóla.
Atkvæðagreiðsla um samninginn
hófst á mánudag og átti henni að
ljúka í gær. Mánudaginn 5. febrúar
fer talning atkvæða fram og nið-
urstöður verða kynntar samdægurs
eða í síðasta lagi á þriðjudags-
morgun.
það og þessi kjarasamningur ger-
ir, rétt eins og aðrir kjarasamn-
ingar, ekki ráð fyrir sjálfboða-
vinnu launþega.“
Þegar hún er spurð um þá gagn-
rýni að framhaldsnám kennara sé
ekki metið
nægjanlega til launa samkvæmt
samningnum segir Guðrún
Ebba að samningurinn geri ráð
fyrir hækkun um samtals sex
launaflokka vegna framhalds-
náms. „Samkvæmt gamla kjara-
samningnum var framhaldsnám
kennara fyrir sig, sem ekki er hægt
í gamla samningnum. Sem dæmi má
nefna tilvik þar sem kennari er t.d.
með nemanda í bekk hjá sér með
annað móðurmál en íslensku, mjög
marga nemendur, margar greinar,
eða fag sem hann hefur ekki kennt
lengi. Þetta svigrúm skólastjóra,
sem nýi samningurinn gerir ráð
fyrir, tel ég vera mjög gott. Samn-
ingurinn felur í sér að vinnuvika
kennara á starfstíma skólans fari úr
tæpum 46 tímum á viku í tæpa 43
tíma. Enginn á að vinna umfram
Guðrún Ebba Ólafsdóttir, formaður Félags grunnskólakennara
Samningurinn
felur ekki í sér
kjaraskerðingu