Morgunblaðið - 23.02.2002, Blaðsíða 8

FRÉTTIR
8 LAUGARDAGUR 23. FEBRÚAR 2002 MORGUNBLAÐIÐ
Námskeið Þjóðræknisfélags Íslendinga
Áhugi vaxandi
síðustu árin
GENGIST verðurfyrir námskeiðium landnám Ís-
lendinga í Vesturheimi í
Gerðubergi 26. febrúar til
16. mars næst komandi.
Þetta er hluti Íslandssög-
unnar sem heillar marga,
enda leiddi hann til þess að
á þeim slóðum skiptir fólk
af íslenskum uppruna
a.m.k. tugum þúsunda, ís-
lensk nöfn eru áberandi,
bæði á mönnum og stöð-
um. Jónas Þór sagnfræð-
ingur heldur utan um
námskeiðið og hann svar-
aði nokkrum spurningum
Morgunblaðsins.
– Nú er farið af stað
með námskeið um íslensk-
ar nýlendur í Vesturheimi,
er mikill áhugi fyrir þessu
efni hér á landi?
„Já, áhuginn á landnámssögu
Íslendinga í Vesturheimi er mik-
ill. Á síðustu áratugum hefur
áhugi vaxið, það hafa komið út
bækur skyldar efninu og gagn-
kvæmar heimsóknir hafa aukist.
Íslendingar hafa verið afar dug-
legir að kynna land og þjóð vestan
hafs og það hefur verið ýtt við
fólki af íslenskum uppruna
vestra. Margir, sem lítið hafa vilj-
að sinna íslenskum uppruna sín-
um hafa fengið áhuga á Íslandi
fyrir vikið .Öll umfjöllun um fólk
af íslenskum ættum í Norður-
Ameríku hefur síðan aukið áhuga
manna hér heima á sögu þess og
forfeðra þeirra. Þetta er þriðja
námskeið Þjóðræknisfélags Ís-
lendinga sem haldið er í Gerðu-
bergi í Reykjavík og hafa undir-
tektir verið góðar.“
– Hvernig verður námskeiðið
byggt upp og hverjir koma að því?
„Á námskeiðinu verður fyrst og
fremst fjallað um hvers lags ný-
lendur íslensku vesturfararnir
mynduðu í Ameríku. Það er yf-
irleitt kölluð nýlenda þar sem
hópur Íslendinga settist að sam-
an. Þeir voru ekki endilega fjöl-
mennastir íbúa sveitarinnar, hér-
aðsins eða þorpsins heldur
ákveðin eining samfélagsins. Þeg-
ar nýlendunni hafði verið valinn
staður og mestu erfiðleikar frum-
býlingsins voru að baki fóru menn
að sinna betur andlegum hugðar-
efnum. Á slíkum stöðum urðu t.d.
til lestrarfélög, bindindisfélög,
kvenfélög, leikfélög og myndaðir
voru söfnuðir. Vesturfarinn var
einhvern veginn alltaf á milli
tveggja heima og allt hans líf í
Ameríku einkenndist af því.
Hvernig gat hann sameinað þessa
tvo menningarheima? Fortíðin
var íslensk, en nútíðin og fram-
tíðin norður-amerísk. Hvernig
áttu foreldrar að ala börn sín upp
í nýlendunum? Hvernig var hag
þeirra, framtíðarinnar, best gætt
í Norður-Ameríku? Áttu þau að
vera Íslendingar fyrst og fremst
og því ávallt hálfgerðir útlending-
ar í heimalandi sínu? Eða áttu þau
að fá sömu tækifæri í samfélaginu
og enskumælandi
börn? Hvernig var
hægt að varðveita ís-
lenska arfleifð um leið
og aðlögun að norður-
amerísku samfélagi
átti sér stað? Vesturförum varð
snemma ljóst að ekkert tengdi þá
sterkari böndum við Ísland en ís-
lenskt mál, og alls staðar, í sér-
hverri nýlendu, var áhersla lögð á
varðveislu tungunnar. Ég efa að
nokkurt þjóðarbrot í Vesturheimi
hafi eignast eins marga rithöf-
unda og skáld og vesturfararnir
íslensku, því gríðarlegt magn alls
kyns efnis kom út á prenti á land-
námstímabilinu. Blöðin tvö, Lög-
berg og Heimskringla, birtu t.d.
alls kyns greinar, þýðingar, smá-
sögur, ferðasögur, minningar,
landbúnaðarskýrslur og veður-
farslýsingar. Þá voru ótal tímarit
gefin út svo og bækur. Og í ný-
lendunum var þetta efni ekki að-
eins lesið upp til agna heldur líka
rætt fram og tilbaka og oft um
það deilt. Íslenska var töluð á sér-
hverju íslensku heimili en meðan
á dvöl minni vestra stóð, þá
kynntist ég fjölmörgum sem
sögðust einvörðungu hafa talað
íslensku heima í æsku. Og ef það
var einlægur ásetningur vestur-
faranna að varðveita íslenskt mál
í Norður-Ameríku þá er varla
hægt að segja annað en að þeim
hafi tekist það því enn er málið
talað bæði í Bandaríkjunum og
Kanada. Námskeiðinu er ætlað að
varpa ljósi á þessi mál.“
– Hverjum er námskeiðið ætl-
að?
„Námskeiðið er öllu fólki opið
meðan húsrúm leyfir. Skrásetn-
ing fer fram á morgun í Gerðu-
bergi klukkan 13 til 15 og hefst á
þriðjudagskvöldið klukkan
19.30.“
– Nú hefur þú helgað þig mjög
þessu viðfangsefni, .hvað stendur
upp úr?
„Ég bjó í Winnipeg í tíu ár,
1977–87 og vann þar að rannsókn-
um og skrifum. Reyndar hef ég
haldið því áfram allar götur síðan.
University of Manitoba Press
gefur út eftir mig bók um efnið í
haust og ætli það standi ekki upp
úr.“
– Er góð gróska í
Þjóðræknisfélaginu?
„Já, mér sýnist það.
Félagið hefur unnið
gott starf á undanförn-
um árum við að efla
sambandið við Þjóðræknisfélagið
í Vesturheimi. Félagið hefur tek-
ist á hendur fjölmörg athyglis-
verð málefni, t.d. Snorraverkefn-
ið. Þá hefur það annast komur
listamanna af íslenskum ættum
og greitt götu Íslendinga vestan
hafs. Mér þykir líka stjórn félags-
ins starfa af miklum heilindum og
krafti og kann afskaplega vel að
meta stuðning hennar og áhuga.“
Jónas Þór
 Jónas Þór fæddist í Reykjavík
11. apríl 1949. Stúdent frá
Menntaskólanum í Reykjavík
1970, lauk BA í ensku og sögu
frá Háskóla Íslands 1977, MA í
sögu frá University of Manitoba
1980. Síðustu árin hefur Jónas
Þór starfað við sagnfræðirann-
sóknir og kennslu. Maki er Anna
Bára Árnadóttir listakona og
eiga þau tvær dætur, Katrínu Sif
nema í HÍ og Elsu Maríu sem er
leikkona í Los Angeles.
Áhersla lögð
á varðveislu
tungunnar
Þetta er bara pólitískur áróður hjá þér, Guðlaugur. Ég er víst „prinsessan á bauninni“.
Russell Hobbs kaffivél
Verð áður: 9.345 kr.
Verð nú: 5.995 kr.
Finlandia bollar
Verð áður: 479 kr.
Verð nú: 335 kr.
Finlandia undirskál
Verð áður: 275 kr.
Verð nú: 193 kr.
Súkkulaði
295 kr.
Færðu ástinni þinni kaffi
í rúmið á konudaginn
Sætt og töfrandi.
Kynning á Aladdin súkkulaði
í dag í verslunum okkar í
Skútuvogi 16, kl. 10:30-16:00 og
á Selfossi og Akureyri kl. 11-14
ÍS
LE
N
SK
A
A
U
G
LÝ
SI
N
G
A
ST
O
FA
N
/S
IA
.I
S
H
U
S
16
92
4
02
/2
00
2
UMMM...!