Tíminn - 04.07.1976, Blaðsíða 17

Tíminn - 04.07.1976, Blaðsíða 17
Sunnudagur 4. júll 1976 TÍMINN 17 For- set- inn Forseti Bandarikjanna er kjörinn á fjögurra ára fresti. Kjörgengi haf-a&eins þeir sem náð hafa þrjatiu og fimm ára aldri og eru fæddir borgarar I Bandarikjunum. Forsetinn hefur mjög viötæk völd, takmörkuö þó af bæ&i lög- gjöf og löggjafavaldi, en þó einkum framkvæmdavald. Forsetinn þjónar sem æðstí yfirmaður alls herafla Banda- ríkjanna, flughers, landhers og flota, svo og þjóðvarðsliðs ein- stakra fylkja, þegar þau eru kölluð til þjónustu. Forsetinn getur- undirritað samninga og sáttmala fyrir hönd Bandarikjanna, en eftir að hann hefur afgreitt slik mál verða þau að fara fyrir öldunga- deild bandarlska þingsins, sem hefur á sínu valdi að samþykkja eða hafna. Forsetinn skipar I mörg af æðstu embættum Bandarlkj- anna, þar á meðal embætti alrikisdómara, sendiherra og annarra. Þegar forseti er kjörinn er jafnframt kjörinn varaforseti, úr sama stjórnmálaflokki og forsetinn. Varaforseti gegnir embætti forseta öldungadeildar bandarlska þingsins og ef for- seti verður, af einhverjum á- stæðum að láta af embætti, vegna heilsuleysis eða annars, tekur varaforsetinn við þar til kjörtlmabilinu lýkur. Baráttan um embætti forseta og varaforseta Bandarfkjanna er aö öðru jöfnu ákaflega hörö, bæði innan einstakra stjtírn- málaflokka, svo sem forkosn- ingarnar undanfarna mánuði hafa borið með sér, svo og milli flokkanna, þegar þeir hafa Ut- nefnt frambjóðendur slna og kosningabaráttan sjálf hefst. Forseti Bandarikjanna verð- ur kjörinn I haust og má telja nokkuð vlst að þeir Jimmy Carter og Gerald Ford muni bit- astum bitann. 1 dag er talið lík- legt að Carter fari með sigur af hólmi og þá veröur aftur komið drengjalegt bros I æðsta embætti þjóðarinnar. Hæstiréttur Bandarfkjanna er valdamikil stofnun, sem jafn- framt ber þunga ábyrgð. Völd hans liggja fyrst og fremst I þvl að geta úrskurðað hvað er rétt, hvað rangt, að geta vlsað lögum til sinna heimahusa, með skila- boðum um að þau samrýmist ekki stjórnarskráBandarikj- anna, svo og I því að geta sett hina ýmsu embættismenn af, ef þeir hafa brotið af sér I embætti. Hæstiréttur Bandaríkjanna er, svo sem nafnið ber meö sér, æðsta dómsmálastofnun þeirra. Bandarikjamaður, sem telur sig hafa verið dæmdan á forsendum óréttlátra laga, getur áfrýjað máli slnu til Hæstaréttar og i sumum tilvikum, fengið bót mála sinna. Hæstiréttur hefur vald til þess að urskurða að ákveðin lög eða lagaákvæði séu I ósamræmi við stjórnarskrána og þar með falla viðkomandi lagaákvæði dauð niður — hafa ekki lengur gildi. Fyrir Hæstarétt koma öll málaferli sem risa vegna stjórnarskrárlaga, öll mál sem snerta sendiherra, embættis- menn rlkisins, og öll mál.sem risa vegna ágreinings þar sem rfkið er annar aðili. 011 mál Hæsti- réttur milli fylkja, milli fylkis og borg- ara I öðru fylki, milli borgara mismunandi fylkja, svo og mál sem snerta millirfkjaviðskipti, skulu rekin fyrir Hæstarétti. Hæstaréttadómarar eru skip- aðir og eru embætti þeirra ákaf- lega ábyrgðarmikil. Það er for- setinn sem skipar alrfkisdóm- ara, með samþykki öldunga- deildarinnar og til þess að minnka möguleikana á að þeir séu skipaðir af stjtírnmálaá- stæðum eða að sveiflur I stjtírn- málum geti haft áhrif á dóm- stóla, eru þeir skipaðir til lifs- tlðar. Þing ið Oldungar og fulltrúar Löggjafarþing Bandarikj- anna skiptist I tvær deildir: öldungadeild og Fulltrúadeild. Hjá þeim liggur allt löggjafar- vald og einnig töluvert fram- kvæmdavald, þar sem forseti getur til dæmis ekki ákveðið rfkisf ramlög til neinna mála, án samþykkis þingsins. í fullrúadeild eiga sæti fjögur hundruð þrjátiu og fimm þing- menn, sem kosnir eru til tveggja ára i senn. Hver og einn þeirra er fulltrúi ákveðins svæðis, þar sem búsettur er ákveðinn fjöldi fólks — þannig að hver og einn fulltrúadeildar þingmaður hefur á bak við sig sama fjölda manna sem hann er fulltrúi fyrir og aðrir þingmenn. Kosið er til fullruadeildar- innar á tveggja ára fresti, til þess að tryggt sé að hver þing- maður hafi ávallt stuðning meirihluta I kjördæmi sinu. t öldingadeild eiga sæti eitt hun.drað þingmenn, tveir frá hverju fylki fyrir sig. Þeir eru kosnir til sex ára I senn. Aður en lagafrumvarp verður að lögum verða báöar deildir þingsins að samþykkja það. Náist samkomulag um frum- varpið I þeim, fer það til for- setans,sem gefa verður sam- þykki sitt til þess að lögin taki gildi. Neiti forsetinn um sam- þykki sitt, verður frumvarpiö að tara aftur til þingsins, sem tekur það þá aftur til umræðu. Það tekur slðan gildi sem lög, ef tveir þriöju hlutar þingmanna I hvorri deild fyrir sig greiða at- kvæði með þvi. Þá þarf ekki samþykki forsetans. Bandarikjaþing getur breytt stjórnarskrá Bandarikjanna, ef tveir þriðju hlutar þingmanna I hvorri deild fyrir sig er sam- þykkur breytingunum. Slfkt er þó sjaldgæft og á þeim hundrað áttatiu og fimm árum sem þingið hefur starfað hefur stjórnarskrá verið breytt aðeins 26 sinnum. HERINN Bandarlkin eru og hafa verið um nokkurt skeið meðal mestu hervelda heimsins. Flugher þeirra og< floti eru ákaflega vel vopnum búnir og fullkomnir — landherinn aftur á móti heldur ver úr garði gerður, en þó búinn fullkomnustu kjarnorkuvopnum sem til eru I dag. Sem herveldi hafa Bandarikin verið ákaflega misjafhlega vin- sæl. í lok slðari heimsstyrjald- arinnar (eða annarrar heims- styrjaldarinnar) þegar þeir höfðu, ásamt bandamönnum sinum, nað Evrópu undan ægi- veldi Adolfs Hitler og herja hans, er ekki óliklegt að þeir hafi verið vinsælasta herveldi allra tlma — um sinn. Tiltölulega fáum áratugum siðar, þegar þátttaka banda- rlskra hermanna I Viet- nam-styrjöldinni hafði náð há- marki sinu, voru þeir aftur orðnir ákaflega óvinsælt her- veldi. Hvað sem um vinsældir má annars segja, þá er ekki nokkur vafi á því að bandariski herinn, sem og herir annarra NATO-rlkja, er að flestu leyti hinn fullkomna'sti. Uppbygging flota Bandarikjanna hefur gengið ákaflega hratt fyrir sig og telja má með nokkurri vissu að hann standi nú hinum sovézka mun framar. Landher þeirra, svo sem fyrr segir, er ekki jafn áberandi. Einkum er það vegna mannfæö- ar, í hlutfalli við mannf jölda I landherjum Varsjárvandalags- rfkja, en búnaöur hans er þó greinilega sá fullkomnasti sem gerist i dag. Fyrir utan öll þau vopn sem Vietnam-styrjöldin færði bandariska hernum, nýjar, full- konar tegundir vopna, sem þeir náðu að reyna I Asiu, hefur landherinn yfir að ráða full- komnum kjarnorkuvopnabún- aði, sem beita má gegn land- herjum annarra ríkja. Þarna er um að ræða litlar eldflaugar, búnar kjarnaodd- um, sem eru á færanlegum skotpöllum, jafnvel á brynvörð- um liðsflutningabifreiðum. Bandarlkjamenn hafa yfir- stjórn á öllum herafla NATO, þar sem þeir eru stærsti aðilinn að samlökunum, hafa sterk- astan her og hafa yfirráð yfir meginhluta af. kjarnorkuvopna- birgðum bandalagsins. önnur rfki hafa mörg hver komið sér upp skotpöllum og öðrum út- búnaði sem þarf til þess að beita kjarnorkuvopnum, en Banda- rikin halda kjarnaoddunum sjálfum og koma til með að út- hluta þeim, ef til styrjaldar kemur. Fyrir i'aum áruin breyttu Bandarikjamenn uppbyggingu herja sinna á þann veg að þeir afnámu herskyldu og halda nú einvörðungu sjálfboðaliðaher. NOTIÐ ÞAÐ BESTA mss&s ER KVEIKJAN í LAGI? KVEIKJUHLUTIR i flestar tegundir bíla og vinnuvéla frá Bretlandi og Japah. IILOSSB— Skipholti 35 • Símar: -13-50 verzlun • 8-13-51 verkstæði • 8-13-52 skrifstofa G

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.