Eimreiðin


Eimreiðin - 01.04.1925, Síða 4

Eimreiðin - 01.04.1925, Síða 4
100 NÝNORSKT MÁL OG MENNING eimreiðiN þess. Sýnum útlendingi, sem að eins getur náð meiningu úr íslenzku lesmáli, sögumál blaðanna íslenzku og sögumál ]óns Thóroddsens. Hann mun lítt kunna að gera grein fyrir, hvort er göfugra og hreinna. — Eða látum Islending gera greinar- mun á »magasin«-ensku og máli snillinganna — Islending. sem að eins hefur lesið Geirsbók. Eg vil nú reyna að gefa stutt yfirlit yfir mál- og menning- arbaráttu Norðmanna hinna alnorrænu — og síðan yfir ný' norskar bókmentir. Er baráttan hin sama og háð hefur verið með ýmsum öðrum þjóðum, nú seinast með FæreyinguW. Finnum og Irum. Mætti benda á það, að þá er írar hófu baráttu sína, var keltnesk tunga því nær dauð á Irlandi. Olíkt meira virði mun og brezka heimsmálið Irum en mál kotþjóð- arinnar Dana er Norðmönnum — en samt þótti írskum þjóð' ernissinnum málið írska dýrmætastur arfur þjóðarinnar. Málið og þjóðreisnin. Ekki verður hjá því komist, samhengisins vegna, að skýra frá ýmsu því, er allur þorri manna á Islandi hefur heyrt eða lesið. En eg mun fara svo fljótt yfir sögu, sem ég sé mér fært — og ætla bókmentunum mest rúm, einkum þeim nýjustu — og svo að segja með öllu óþektu á Islandi. Dönsk tunga sat í öndvegi í kirkjum og skólum og við alla embættisfærslu meðan Danir réðu einir lögum og lofum 1 Noregi. Kvað t. d. svo ramt að dansklyndi presta, að fram yfir 1830 gerðu margir þeirra alt hvað þeir gátu til að út- rýma gömlum norskum nöfnum, sem ættirnar höfðu haldið trygð við öld eftir öld. Neituðu þeir að skýra börnin slíkun1 nöfnum og tóku í staðinn erlend ónefni. Um og eftir aldamótin 1800 hófust frelsishreyfingar miklar í flestum löndum Norðurálfu. Rómantiska stefnan réði í bók- mentunum, og sóttu skáldin mjög efni til fornra sagna og söngva. Menning bændanna varð forystumönnum hinn glögg' asti vottur um sjálfstæðan þroska þjóðanna, enda sáu þeir það, að bændurnir voru traustasta og sigurvænlegasta liðið gegn íhaldssömum og hugsjónasnauðum embættislýð. Noregur skildist frá Danmörku 1814. Hann fékk sérstaka
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Eimreiðin

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Eimreiðin
https://timarit.is/publication/229

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.